Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Intertropische Convergentiezone (ITCZ)

Rond de Evenaar ligt een gordel van buien. Vooral later op de dag komen deze buien tot ontwikkeling. Deze gordel staat bekend als de Intertropische Convergentiezone (ITCZ) en is de grens tussen het weer op het noordelijk en zuidelijk halfrond. Deze gordel staat ook wel bekend als het Intertropical Front.

 

273_itczwerking.jpgGrensgebied

De ITCZ is een van de belangrijkste weersystemen op aarde. Het is de oorspronkelijke kraamkamer voor orkanen en een belangrijke factor bij de moesson. De ITCZ is één van de veroorzakers van regen in de tropen. Er komen dagelijks circa 40.000 onweersbuien voor, de meeste in de buurt van dit gebied.

Ontstaan
In de buurt van de evenaar is de zonnestraling maximaal. De band waar de lucht het sterkst opwarmt verschuift met de seizoenen mee. Aan de grond wordt lucht aangevoerd door zowel de noordoostpassaat van het noordelijk halfrond als de zuidoostpassaat van het zuidelijk halfrond. Beide passaatwinden maken onderdeel uit van een uitwisseling van lucht tussen het lagedruk bij de Evenaar en het subtropische hogedrukgebied op 25 tot 35 graden Noorderbreedte.

Het weer in de ITCZ.
In de ITCZ bevinden zich veel onweersbuien. Het is een gebied van 50 tot 500 kilometer breed met relatief weinig wind en een iets lagere luchtdruk. Er heerst een warm en vochtig weertype. De middagtemperatuur is rond de 32 graden en de nachttemperatuur rond de 26 graden.

Onder de ITCZ is sprake van een dagelijkse gang. Aan het eind van de ochtend vormen zich cumuluswolken. Later groeien deze uit tot cumulonimbuswolken. Tussen 15.00 en 16.00 uur ontwikkelen zich buien. Deze buien gaan vaak gepaard met onweer. Tijdens zo’n bui kan op een plaats makkelijk 50 tot 100 mm regen in een paar uur tijd vallen. In de nacht sterven de buien uit en lossen de wolken op. De ochtend begint na zo’n zware bui vaak met mist of lage bewolking, die na zonsopkomst snel weer oplost.

De onweerswolken hebben een basis van 300 meter en toppen tot 17 kilometer hoogte. Vaak clusteren ze samen. Tussen de onweersclusters in onder de ITCZ is het helder en droog.
Op middelbare hoogte verschijnt altocumulus en altostratus als gevolg van het uitspreiden van de warme lucht naar het noordelijk en zuidelijk halfrond. Deze bewolking varieert in hoogte en dikte. Nog hoger is cirrostratus zichtbaar.

Verplaatsing
De ITCZ verplaatst zich met de zonnestand. Daarbij ijlt ze ongeveer drie maanden na op de hoogste stand van de zon. De zone volgt in feite de warmere gebieden. Is het ten noorden van de ITCZ warmer, dan gaat ze naar het noorden en is het ten zuiden warmer, dan beweegt de zone naar het zuiden.

ITCZ verplaatsing

De ITCZ verplaatst zich van noord naar zuid en volgt met drie maanden vertraging de hoogste zonnestand.

De zone beweegt van half september tot februari zuidwaarts en van maart tot half september noordwaarts. De ITCZ bereikt de eerste helft van september het meest noordelijke punt in China op 25 graden Noorderbreedte. Het meeste zuidelijkste punt is 20 graden Zuiderbreedte in Australië. De grootste verschuiving naar het noorden vindt plaats in Juni.

De ITCZ komt boven land verder van de evenaar door de opwarming van het land. Een zeemassa zorgt voor minder opwarming en daardoor heeft het front een mindere neiging te bewegen.
Boven de Atlantische Oceaan en de Stille Oceaan beweegt de ITCZ zich nauwelijks naar het noorden of het zuiden. Op sommige delen van de oceanen komt de ITCZ niet eens op het zuidelijk halfrond. Wanneer een El Niño gaande is en bij Zuid Amerika het zeewater warmer is, beweegt de ITCZ zich zuidelijker.
De ITCZ is wel het duidelijkst aanwezig boven zee en goed herkenbaar op satellietfoto's.

ITCZ op een satellietfoto 

Midden op de foto zijn de regenbuien zichtbaar die op de ITCZ zijn ontstaan.

Boven de Pacific liggen de buien in een rechte lijn, doordat er geen landmassa's zijn die het patroon verstoren.

De ITCZ is herkenbaar op twee manieren:

  • of is sprake van een zone van 10 graden breedte met buien
  • of van een bewolkingsband van 2-3 graden met veel luchtverstoringen.

Het passeren van de ITCZ.
Wanneer de ITCZ zijn noordelijkste positie heeft in augustus hebben landen als Suriname een meer zuidoostelijke wind en korte tijd relatief droog weer met heldere luchten. De korte droge tijd die duurt in Suriname bijvoorbeeld van augustus tot en met september/oktober. De ITCZ wil echter snel weer terug naar het zuiden. Als deze naar het zuiden trekt medio November is het gedurende 1 a 1 ½ maand erg regenachtig; de korte regentijd.

In een maand valt met gemak 350 millimeter. Het blijft hierna langere tijd ''droog'', met wat meer noordoostenwinden; de lange droge tijd. Pas eind april begin mei bollen de dikke stapelwolken al weer op ten zuiden van Suriname en rollen uiteindelijk over het land (en natuurlijk ook omliggende landen als de Guyana's en bijvoorbeeld Venezuela); de lange regentijd die aanhoudt tot circa eind juli, soms langer. Het is dan uitermate vochtig, klef en zweterig weer.

Kracht van de ITCZ.

In de tropen is het interessant om te weten of de ITCZ een sterk of een zwak karakter heeft. Des te sterker, des te meer regenval en des te noordelijker of zuidelijker de band komt.

Een en ander houdt verband met de kracht van het subtropisch hogedrukgebied rond 30 graden noorder- en zuiderbreedte. Dit gebied staat bekend onder de naam Paardenbreedten en is wegens het ontbreken van wind berucht bij zeilers.

Bij een sterker hogedrukgebied blijft de ITCZ dichter bij de Evenaar. Bij een zwak hogedrukgebied juist verder van de Evenaar. Des te groter de afstand van de ITCZ van de Evenaar, des te groter de kans op een tropische cycloon. Een buiengebied in de buurt van de ITCZ, in combinatie met het Corioliseffect geeft een goede kans op het ontstaan van een cycloon. Op de Evenaar is geen Corioliseffect en dus ontstaat er hier geen cycloon. Een verdere voorwaarde voor het ontstaan van een tropische cycloon is dat het zeewater warm genoeg is, minimaal 27 graden Celsius.

De ITCZ in Afrika.

In Afrika vormt de ITCZ de grens tussen droge hete lucht in het noorden (Sahara) en warme vochtige lucht in het zuiden. In West-Afrika komt de ITCZ in het midden van augustus tot 19 graden Noorderbreedte. In Oost-Afrika komt deze grens tot 17 graden Noorderbreedte, maar bij de Rode Zee zelfs tot 23 graden. In september beweegt de grens zich snel zuidwaarts.

Wanneer de ITCZ ten zuiden van zijn normale positie blijft, beleeft de Sahel een droog jaar. Onderzoek in Nigeria en waarschijnlijk representatief voor de rest van Afrika toont aan dat de regenval piekt 8 graden ten zuiden van de ITCZ-grens. Op 10 graden ten zuiden van de ITCZ neemt de neerslag sterk af. Aan de kust bij de Golf van Guinee is deze tijdelijk zo weinig dat wordt gesproken over een klein droog seizoen in juli en augustus.

In maart is de ITCZ naar het verst naar het zuiden getrokken. In West Afrika blijft de zone bij gebrek aan opwarmend land op het noordelijk halfrond. Ook is het zeewater aan de oostkant van de Atlantische Oceaan veel kouder dan het water aan de oostkant van Afrika. In het oosten trekt de grenszone ver naar het zuiden, tot 16 graden Zuiderbreedte. In Midden Afrika heeft de zone zelfs een Noord-Zuidligging. Wanneer de zone naar het zuiden beweegt, ligt de regenpiek enkele breedtegraden ten noorden van de ITCZ-grens.

De ITCZ in Azië en Australië.

In augustus bereikt de ITCZ in Azië het meest noordelijke punt. In India is dat de zuidkant van de Himalaya. De zuidoostelijke wind ten zuiden van de ITCZ ontmoet dan de zuidwestelijke moessonwind. Rond de ITCZ ontstaan dan zogenaamde moessondepressies in het noorden van het land die naar het westen trekken.

In China komt de noordelijke ITCZ tot 25 graden Noorderbreedte en zorgt voor regen. In januari trekt de zone zich snel terug naar het zuiden, waar in Australië 20 graden Zuiderbreedte wordt gehaald. De zone beweegt zich in dit deel van de wereld over grote afstand.

De ITCZ in Zuid Amerika.
De ITCZ bereikt in augustus de 12 graden Noorderbreedtelijn. Eind november trekt deze naar het zuiden en komt de zone boven het Amazonegebied tot stilstand. Op de oceanen rond Zuid Amerika beweegt de zone zich vrij weinig en blijft deze op het noordelijk halfrond. Globaal beweegt de zone zich daar tussen de 12 en 3 graden Noorderbreedte.

 

Tweede zuidelijke ITCZ
Aan de hand van de windgegevens die uit Quik-SCAT metingen van weersatellieten zijn afgeleid, blijkt een tweede zuidelijke ITCZ het hele jaar door aanwezig te zijn op de twee oceanen naast Zuid Amerika.
De zuidelijke ITCZ ontstaat doordat de zuidoostpassaat nabij de Evenaar aan windsnelheid verliest. De aangevoerde lucht wordt samengedrukt en stijgt op.

De tweede ITCZ is zwakker dan de noordelijke. Belangrijkste reden is dat de convergentie ontstaat boven kouder zeewater. Dit is vooral water dat van grote oceaandieptes omhoog komt, waardoor de lucht hierboven minder gemakkelijk stijgt. Hierdoor gaat de zuidelijke ITCZ met minder wolkenvorming gepaard en is deze op satellietfoto's minder duidelijk herkenbaar.

De zuidelijke ITCZ heeft in tegenstelling tot zijn sterkere noordelijke variant nauwelijks een windsprong. Zowel ten zuiden als ten noorden van het systeem heerst een zuidoostelijke wind. De zuidelijke ITCZ is boven deze oceanen het hele jaar door aanwezig, omdat de normale ITCZ hier niet op het zuidelijke halfrond komt.

 

 

Relevante links:
Zeestromen
El Niño
Huidige positie ITCZ in Afrika
De ontdekking van de tweede ITCZ

 

Met dank aan Stefan Jak en Adri Huiskamp

12-02-2013 | Achtergrond_A_Z | 273
  • 10/7 17:54 Ted:
    Tot ongeveer 11 uur steeds miezerregen. Dan geheel bewolkt en nagenoeg droog. Vanaf 14 uur opklarend. Om 16 uur licht bewolkt. Daarna weer licht tot half bewolkt. Hoogste temperatuur tot nu toe 16,7 graden.
  • 10/7 15:23 Kees:
    In Eindhoven zojuist een plensbui. Het is weer even wennen, de julikoelte. Vorig jaar was trouwens de eerste julihelft ook aan de koele kant. En toen kwam de record-hitte !!
  • 10/7 14:07 Gert:
    Zowaar een paar opklaringen. Heerlijk na het grijze weer
  • 10/7 13:16 Gerard:
    De grijze massa is verdwenen, net als de regenval, wisselend bewolkt nu in Schoorl bij een frisse maar drogende wind. Na de 23 mm tot ca 01:00 uur, vanmorgen nog 7 mm in de regenmeter gevonden. 30 mm regen in totaal voor al wat groeit en bloeit.
  • 10/7 13:10 Jurgen:
    De laatste buien vallen hier in Dordrecht na een natte ochtend met nog 5 mm in de regenmeter. En vandaag al de 4e dag op rij ruim onder de 20 graden. Dat is niet meer zo vanzelfsprekend in een tegenwoordige julimaand...
  • 10/7 11:50 John:
    Vanochtend 1 mm kunnen aftappen in Rijen.
  • 10/7 11:26 Ko:
    Heel klein streepje zon, maar de bewolking wint het voorlopig nog.
  • 10/7 11:09 Gert:
    Hier vergelijkbare hoeveelheden en net ook een streepje zon. Momenteel weer buige regen. De occlusie passeert dit gebied momenteel en daarna langzame stabilisatie. Het lijkt volgende week redelijk te worden. Alleen rond het midden van de week een lagedrukgebied. De vraag is hoeveel invloed die krijgt. De ECMWF oper geeft veel invloed maar wordt lang niet ondersteund door alle leden
  • 10/7 10:02 Pieter:
    Hoera !! De zon eventjes gezien , na 47 mm neerslag in ca 60 uur
  • 10/7 09:27 Pieter:
    Het miezert r mar door , vanaf dinsdagavond bijna niet droog geweest en geen straaltje zon gezien
  • 10/7 08:42 Kees:
    Inn Berkhout de hele nacht lichte regen. Haast geen wind.
  • 10/7 08:16 Hans:
    Lichte regen en motregen in Enschede-W.
  • 10/7 07:33 Ko:
    Ook Breda weer eens een natte regenachtige start.
  • 10/7 06:59 Gert:
    Frontaal systeem trekt naar het zuiden. Nog steeds regen maar eind is in zicht
  • 10/7 00:55 Gerard:
    Op weg naar de 25 mm voordat om 02:00 uur de teller weer op nul gaat. Hond en baas komen meer regen onderweg tegen dan de radar wil doen geloven.
  • 9/7 22:53 Klaas:
    Zonloze dag. Altijd prettig en zeker met maxima rond 14 graden. Schettens had voor het laatst in juli 1984 een lager julimaximum (toen 13,7). Voorlopig geen 'derde schroeihete zomer op rij'. Verheugt U!
  • 9/7 22:11 Ko:
    Maar 5 mm, afgelopen nacht en overdag.
  • 9/7 21:59 Gert:
    Ruim 20 mm vandaag
  • 9/7 21:49 Gerben:
    Blauwe luchten hier komen net te laat voor een zomerse dag
  • 9/7 21:18 Erik:
    Inderdaad heel bijzonder weer. En zeker niet onaangenaam.
  • 9/7 21:12 Pieter:
    Afgelopen zaterdag/zon 35 uur en dinsdag tot donderdag 48 uur aaneengesloten regen en motregen en het gaat nog door , Volgens mij worden hier records gebroken ,zelfs in herfgst en winter is dit niet normaal
  • 9/7 19:47 Jurgen:
    Zeer druilerig weer bij 18 graden in Dordt. Geen zon gezien vandaag en 5 mm regen totaal. Zeer groeizaam weer. Van de verwachte 3e hete schroeizomer op rij blijft niet veel meer van over...
  • 9/7 19:32 Gerard:
    Zonder onderbreking regen vandaag in Schoorl, variabel in intensiteit, maar nooit helemaal weg, de 20 mm binnen één dag is inzicht. Koud is het niet, er is weinig wind en voldoende zoninstraling om de 17 graden te bereiken.
  • 9/7 19:20 Ted:
    Continu lichte regen. Max. temp. 17,0 graden.
  • 9/7 19:19 Ted:
    Voorschoten (KNMI) heeft neerslaggegevens (waarschijnlijk) per 1 juli gestaakt. Er is daar deze maand nog geen druppel gevallen.
  • 9/7 19:11 Ko:
    Grijs grauw en zojuist pas de eerste motregen vandaag. Weerbeeld is super, regen hoeveelheid weinig afgelopen dagen.
  • 9/7 18:59 Gert:
    Klaas hier het zelfde verschijnsel alleen iets eerder op de ochtend
  • 9/7 18:03 Klaas:
    Interessant! In Workum draaide de wind rond 10 uur ineens van oost naar wzw en circa drie uur later werd de wind weer oost tot noordoost. Ruim 10 km noordelijker (Schettens) was geen westenwind waargenomen. Tx daar slechts 14,2 graden. Workum staat nu op 32 mm en dat zou tijd worden ook! Opnieuw hoorde deze regio tot de droogste streken van het land. Maar nu even niet meer dus.
  • 9/7 17:55 Gert:
    Hier ook Pieter. Gaat maar door en de duur maakt het meteorologisch interessant
  • 9/7 17:35 Pieter:
    Er lijkt geen einde te komen aan het grijze en druilerige weertype, Sinds dinsdagavond slechts een paar uurtjes droog geweest en geheel zonloos . 32 mm opgevangen.
  • 9/7 16:25 John:
    De wolken zijn talrijk, ook in het midden van Brabant. Van tijd tot tijd echt somber, beetje novembergevoel.
  • 9/7 16:13 Gert:
    Interessante dagen
  • 9/7 15:18 Edward:
    Terwijl het in Groningen (evenals Bremen/Hamburg overigens) met moeite 13-14 graden is, is het hier in Mainz gewoon flink warm geworden vanmiddag met voorlopige Tx 29,6 (gisteren ook hier koel met 16 graden rond dezze tijd).
  • 9/7 12:06 Pieter:
    Een scherpe windsprong in Nederland Texel west 5 BFt Terschelling en Vlieland oost 6 Bft
  • 9/7 11:32 Hans:
    Druilerig en grijs in het enschedese nog steeds....
  • 9/7 11:23 Ko:
    Geef maar wat aan ons dan, hier nog maar 3 mm.
  • 9/7 10:00 Pieter:
    Al weer 12 mm opgevangen, vanaf dinsdagavond 25 mm , wat een zomerdroefenis !!
  • 9/7 07:28 Gert:
    Opnieuw een regenachtige start.. We zitten aan de noordkant van het warmtefront Op grond van o.a dauwpunten en windsprong lijkt het grondfront zo beetje via de Achterhoek richting Noord - Holland te lopen .
  • 9/7 07:14 Hans:
    Volop regen! 6.4 mm tot nu toe sinds middernacht.
  • 8/7 23:46 Hans:
    Met 17 graden was het vandaag bekeken: grijs en kil dus met soms wat motregen en vanavond ook regen. Zojuist 2.4 mm afgetapt.
  • 8/7 21:07 Bert:
    In Eerbeek ook langdurig motregen, maar zojuist een flinke bui met 5 mm! Totaal 7 mm.
  • 8/7 21:02 Ko:
    Eindelijk ook weer eens een zonloze dag. Sinds maart maar weinig voorgekomen.
  • 8/7 20:49 Gert:
    Een ouderwetse “zomerdag”. Aan de ene kant leuk maar hoeft voor mij niet al te vaak voorkomen
  • 8/7 19:29 Pieter:
    Nergens in Nederland is vandaag de 20 C gehaald , Zelfs Arcen bleef steken op 17,6 C
  • 8/7 17:40 Gert:
    De hele middag in de lichte motregen
  • 8/7 17:23 Ted:
    Zachte tedere regen. Temperatuur nu (17.09uur) 14,4 graden. Is vandaag nog geen 15 graden geweest. Eindelijk ouderwets koel zomerweer. Neerslagduur wordt uitzonderlijk.
  • 8/7 16:06 Ko:
    Voor regendag begrippen had ik hier meer regen verwacht. Het is op een paar motspatten na al uren droog.
  • 8/7 15:16 Pieter:
    Voor de tweede keer in een week langdurige regen en motregen vanaf gisteravond 12 mm max temp 15 C Een koude dag voor midzomer
  • 8/7 14:42 Jurgen:
    We worden serieus herinnerd dat de zomer niet alleen maar zonnig en warm warm brengt. Vandaag is echt zo,n dag die keurig in de jaren 60-70-80 zomers zou thuishoren. Momenteel 16 graden hier in Dordrecht en dat is echt fris voor een julidag! Maar ik ben er niet rouwig om want de natuur heeft er in jaren niet zo fris bijgestaan...
  • 8/7 12:43 Gerben:
    Noord van Ierland zit een golf met wat serieuzere neerslag. Maar waar komt dat terecht!?
Bekijk het archief
Vr 10 juli 2020
Bezoekers online
Er zijn 3 gasten en 3 leden aanwezig: Bart, Paul, Piet
Inloggen