Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 06:39
    Sluis
    9,5°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Intertropische Convergentiezone (ITCZ)

Rond de Evenaar ligt een gordel van buien. Vooral later op de dag komen deze buien tot ontwikkeling. Deze gordel staat bekend als de Intertropische Convergentiezone (ITCZ) en is de grens tussen het weer op het noordelijk en zuidelijk halfrond. Deze gordel staat ook wel bekend als het Intertropical Front.

 

273_itczwerking.jpgGrensgebied

De ITCZ is een van de belangrijkste weersystemen op aarde. Het is de oorspronkelijke kraamkamer voor orkanen en een belangrijke factor bij de moesson. De ITCZ is één van de veroorzakers van regen in de tropen. Er komen dagelijks circa 40.000 onweersbuien voor, de meeste in de buurt van dit gebied.

Ontstaan
In de buurt van de evenaar is de zonnestraling maximaal. De band waar de lucht het sterkst opwarmt verschuift met de seizoenen mee. Aan de grond wordt lucht aangevoerd door zowel de noordoostpassaat van het noordelijk halfrond als de zuidoostpassaat van het zuidelijk halfrond. Beide passaatwinden maken onderdeel uit van een uitwisseling van lucht tussen het lagedruk bij de Evenaar en het subtropische hogedrukgebied op 25 tot 35 graden Noorderbreedte.

Het weer in de ITCZ.
In de ITCZ bevinden zich veel onweersbuien. Het is een gebied van 50 tot 500 kilometer breed met relatief weinig wind en een iets lagere luchtdruk. Er heerst een warm en vochtig weertype. De middagtemperatuur is rond de 32 graden en de nachttemperatuur rond de 26 graden.

Onder de ITCZ is sprake van een dagelijkse gang. Aan het eind van de ochtend vormen zich cumuluswolken. Later groeien deze uit tot cumulonimbuswolken. Tussen 15.00 en 16.00 uur ontwikkelen zich buien. Deze buien gaan vaak gepaard met onweer. Tijdens zo’n bui kan op een plaats makkelijk 50 tot 100 mm regen in een paar uur tijd vallen. In de nacht sterven de buien uit en lossen de wolken op. De ochtend begint na zo’n zware bui vaak met mist of lage bewolking, die na zonsopkomst snel weer oplost.

De onweerswolken hebben een basis van 300 meter en toppen tot 17 kilometer hoogte. Vaak clusteren ze samen. Tussen de onweersclusters in onder de ITCZ is het helder en droog.
Op middelbare hoogte verschijnt altocumulus en altostratus als gevolg van het uitspreiden van de warme lucht naar het noordelijk en zuidelijk halfrond. Deze bewolking varieert in hoogte en dikte. Nog hoger is cirrostratus zichtbaar.

Verplaatsing
De ITCZ verplaatst zich met de zonnestand. Daarbij ijlt ze ongeveer drie maanden na op de hoogste stand van de zon. De zone volgt in feite de warmere gebieden. Is het ten noorden van de ITCZ warmer, dan gaat ze naar het noorden en is het ten zuiden warmer, dan beweegt de zone naar het zuiden.

ITCZ verplaatsing

De ITCZ verplaatst zich van noord naar zuid en volgt met drie maanden vertraging de hoogste zonnestand.

De zone beweegt van half september tot februari zuidwaarts en van maart tot half september noordwaarts. De ITCZ bereikt de eerste helft van september het meest noordelijke punt in China op 25 graden Noorderbreedte. Het meeste zuidelijkste punt is 20 graden Zuiderbreedte in Australië. De grootste verschuiving naar het noorden vindt plaats in Juni.

De ITCZ komt boven land verder van de evenaar door de opwarming van het land. Een zeemassa zorgt voor minder opwarming en daardoor heeft het front een mindere neiging te bewegen.
Boven de Atlantische Oceaan en de Stille Oceaan beweegt de ITCZ zich nauwelijks naar het noorden of het zuiden. Op sommige delen van de oceanen komt de ITCZ niet eens op het zuidelijk halfrond. Wanneer een El Niño gaande is en bij Zuid Amerika het zeewater warmer is, beweegt de ITCZ zich zuidelijker.
De ITCZ is wel het duidelijkst aanwezig boven zee en goed herkenbaar op satellietfoto's.

ITCZ op een satellietfoto 

Midden op de foto zijn de regenbuien zichtbaar die op de ITCZ zijn ontstaan.

Boven de Pacific liggen de buien in een rechte lijn, doordat er geen landmassa's zijn die het patroon verstoren.

De ITCZ is herkenbaar op twee manieren:

  • of is sprake van een zone van 10 graden breedte met buien
  • of van een bewolkingsband van 2-3 graden met veel luchtverstoringen.

Het passeren van de ITCZ.
Wanneer de ITCZ zijn noordelijkste positie heeft in augustus hebben landen als Suriname een meer zuidoostelijke wind en korte tijd relatief droog weer met heldere luchten. De korte droge tijd die duurt in Suriname bijvoorbeeld van augustus tot en met september/oktober. De ITCZ wil echter snel weer terug naar het zuiden. Als deze naar het zuiden trekt medio November is het gedurende 1 a 1 ½ maand erg regenachtig; de korte regentijd.

In een maand valt met gemak 350 millimeter. Het blijft hierna langere tijd ''droog'', met wat meer noordoostenwinden; de lange droge tijd. Pas eind april begin mei bollen de dikke stapelwolken al weer op ten zuiden van Suriname en rollen uiteindelijk over het land (en natuurlijk ook omliggende landen als de Guyana's en bijvoorbeeld Venezuela); de lange regentijd die aanhoudt tot circa eind juli, soms langer. Het is dan uitermate vochtig, klef en zweterig weer.

Kracht van de ITCZ.

In de tropen is het interessant om te weten of de ITCZ een sterk of een zwak karakter heeft. Des te sterker, des te meer regenval en des te noordelijker of zuidelijker de band komt.

Een en ander houdt verband met de kracht van het subtropisch hogedrukgebied rond 30 graden noorder- en zuiderbreedte. Dit gebied staat bekend onder de naam Paardenbreedten en is wegens het ontbreken van wind berucht bij zeilers.

Bij een sterker hogedrukgebied blijft de ITCZ dichter bij de Evenaar. Bij een zwak hogedrukgebied juist verder van de Evenaar. Des te groter de afstand van de ITCZ van de Evenaar, des te groter de kans op een tropische cycloon. Een buiengebied in de buurt van de ITCZ, in combinatie met het Corioliseffect geeft een goede kans op het ontstaan van een cycloon. Op de Evenaar is geen Corioliseffect en dus ontstaat er hier geen cycloon. Een verdere voorwaarde voor het ontstaan van een tropische cycloon is dat het zeewater warm genoeg is, minimaal 27 graden Celsius.

De ITCZ in Afrika.

In Afrika vormt de ITCZ de grens tussen droge hete lucht in het noorden (Sahara) en warme vochtige lucht in het zuiden. In West-Afrika komt de ITCZ in het midden van augustus tot 19 graden Noorderbreedte. In Oost-Afrika komt deze grens tot 17 graden Noorderbreedte, maar bij de Rode Zee zelfs tot 23 graden. In september beweegt de grens zich snel zuidwaarts.

Wanneer de ITCZ ten zuiden van zijn normale positie blijft, beleeft de Sahel een droog jaar. Onderzoek in Nigeria en waarschijnlijk representatief voor de rest van Afrika toont aan dat de regenval piekt 8 graden ten zuiden van de ITCZ-grens. Op 10 graden ten zuiden van de ITCZ neemt de neerslag sterk af. Aan de kust bij de Golf van Guinee is deze tijdelijk zo weinig dat wordt gesproken over een klein droog seizoen in juli en augustus.

In maart is de ITCZ naar het verst naar het zuiden getrokken. In West Afrika blijft de zone bij gebrek aan opwarmend land op het noordelijk halfrond. Ook is het zeewater aan de oostkant van de Atlantische Oceaan veel kouder dan het water aan de oostkant van Afrika. In het oosten trekt de grenszone ver naar het zuiden, tot 16 graden Zuiderbreedte. In Midden Afrika heeft de zone zelfs een Noord-Zuidligging. Wanneer de zone naar het zuiden beweegt, ligt de regenpiek enkele breedtegraden ten noorden van de ITCZ-grens.

De ITCZ in Azië en Australië.

In augustus bereikt de ITCZ in Azië het meest noordelijke punt. In India is dat de zuidkant van de Himalaya. De zuidoostelijke wind ten zuiden van de ITCZ ontmoet dan de zuidwestelijke moessonwind. Rond de ITCZ ontstaan dan zogenaamde moessondepressies in het noorden van het land die naar het westen trekken.

In China komt de noordelijke ITCZ tot 25 graden Noorderbreedte en zorgt voor regen. In januari trekt de zone zich snel terug naar het zuiden, waar in Australië 20 graden Zuiderbreedte wordt gehaald. De zone beweegt zich in dit deel van de wereld over grote afstand.

De ITCZ in Zuid Amerika.
De ITCZ bereikt in augustus de 12 graden Noorderbreedtelijn. Eind november trekt deze naar het zuiden en komt de zone boven het Amazonegebied tot stilstand. Op de oceanen rond Zuid Amerika beweegt de zone zich vrij weinig en blijft deze op het noordelijk halfrond. Globaal beweegt de zone zich daar tussen de 12 en 3 graden Noorderbreedte.

 

Tweede zuidelijke ITCZ
Aan de hand van de windgegevens die uit Quik-SCAT metingen van weersatellieten zijn afgeleid, blijkt een tweede zuidelijke ITCZ het hele jaar door aanwezig te zijn op de twee oceanen naast Zuid Amerika.
De zuidelijke ITCZ ontstaat doordat de zuidoostpassaat nabij de Evenaar aan windsnelheid verliest. De aangevoerde lucht wordt samengedrukt en stijgt op.

De tweede ITCZ is zwakker dan de noordelijke. Belangrijkste reden is dat de convergentie ontstaat boven kouder zeewater. Dit is vooral water dat van grote oceaandieptes omhoog komt, waardoor de lucht hierboven minder gemakkelijk stijgt. Hierdoor gaat de zuidelijke ITCZ met minder wolkenvorming gepaard en is deze op satellietfoto's minder duidelijk herkenbaar.

De zuidelijke ITCZ heeft in tegenstelling tot zijn sterkere noordelijke variant nauwelijks een windsprong. Zowel ten zuiden als ten noorden van het systeem heerst een zuidoostelijke wind. De zuidelijke ITCZ is boven deze oceanen het hele jaar door aanwezig, omdat de normale ITCZ hier niet op het zuidelijke halfrond komt.

 

 

Relevante links:
Zeestromen
El Niño
Huidige positie ITCZ in Afrika
De ontdekking van de tweede ITCZ

 

Met dank aan Stefan Jak en Adri Huiskamp

12-02-2013 | Achtergrond_A_Z | 273
  • 23/8 16:06 Gert:
    Het landelijk hoofdkantoor staat op 25c
  • 23/8 00:08 Jaap:
    Op deze donderdag in Diepenheim de 25gr-grens gepasseerd. Maar de nachten zijn fris. Ze worden ook steeds langer. We zijn in de nazomer beland. (Bijna )tropisch blijft nog tot begin september mogelijk maar de dagelijkse gang wordt steeds groter.
  • 22/8 17:48 Erik:
    Heerlijke dag. In Bennekom zijn we juist beneden de 25įC gebleven. Net terug van een fietstochtje over de bloeiende Ginkelse Heide. Het is nog zomer, maar in de schaduw meen ik de herfst te voelen naderen. Een groot verschil met de warme dagen een maand geleden.
  • 22/8 16:59 Pieter:
    Aangenaam zomerweer, droog,zonnig matige zw wind en 22 C
  • 22/8 15:58 Gert:
    zomerse grens hier gepasseerd. Volop zon met een enkele mooiweer cumuli
  • 22/8 14:22 Gerard:
    Helder fris en zonnig weer in Schoorl! Mooi voor de kinderen die deze week nog vakantie hebben! Volop zon, alleen wat vliegtuigcirrus.
  • 21/8 20:14 Ko:
    Saaie periode, niet gedacht dat aug er ook nog aan mee zou doen. De maandneerslag lijkt al bepaald, 96 mm dus heb hier de 100 niet gehaald.
  • 21/8 20:11 Erik:
    Een aangename nazomerdag, maar ik mis de dynamiek en de mooie wolkenluchten van de afgelopen week. Zojuist de tuin maar weer water gegeven want de (zand)bodem droogt al weer aardig op en het gaat nog wel even duren voordat we weer regen krijgen.
  • 21/8 17:21 Gert:
    mooie dag vandaag. Flink wat zon, wat uitspreidende cumuli en tenslotte wat cirrus onder de begeleiding van niet al te veel wind
  • 21/8 09:54 John:
    In Rijen staan we op 548 mm tot en met gisteren. We hebben onder andere best meegedaan met plensbuien in juni. Maandtotaal 128 mm.
  • 21/8 07:44 John:
    Oss dit jaar slechts 367 mm tot op heden, enige te natte maand was maart met 93 mm. Augustus staat nu op ruim 40 mm slechts.
  • 20/8 23:08 Jaap:
    Diepenheim : gisteren en vandaag in de middag vorming van grote stapelwolken uitmondend in een bui in de late middag of vroege avond. Elders is meer gevallen, maar hier is de droogte een stuk minder geworden. Meer naar het zuiden nog steeds erg droog. De verschillen zijn dus groot. Zie Noord Holland. Temperatuur blijft nog gematigd : gisteren hier 20 vandaag 21.
  • 20/8 17:36 Pieter:
    Gisteravond laat enige tijd stortregen met totaal 20 mm (augustus al 128 mm) Vandaag een lekker dagje met veel zon een stevige wind en 21 C
  • 20/8 17:35 Ted:
    Augustus nu 190mm Zomer 415mm. Zomer staat nu al op de 4e plaats. Wat is droogte?
  • 20/8 17:32 Ted:
    Gisteravond laat maar liefst 36,0mm. Wat een wolkbreuk.
  • 20/8 13:33 Gert:
    Gfs 6 utc opgewarmd
  • 20/8 08:26 Hans:
    Heldere ochtend in Enschede W met nog mooi de afnemende maan zichtbaar. Actueel 12.3 graden.
  • 19/8 22:46 Ted:
    Complete wolkbreuk. Tussen 22.31 en 22.41 valt er 23mm
  • 19/8 16:57 John:
    Donkere wolken pakken zich samen boven Rijen. Met de inzet van lichte regen, zijn ook gelijk weer opklaringen zichtbaar. Het is kleinschalig.
  • 19/8 16:50 Pieter:
    Hier in het westen steeds meer zon , een stevige zw wind en 21 C.
  • 19/8 16:34 Herman:
    wouw tussen 16:21 en 1630 onweer (donder ) na regen bui.
  • 18/8 22:10 Jaap:
    Tot diep in de middag donkergrijs in Diepenheim met buiige regen. Daarna opklaringen met af en toe nog een buitje. We gaankwamen weer niet verder dan 19 graden. Een tegenvallende dag.
  • 18/8 16:53 Gert:
    ik heb mij aangemeld.
  • 18/8 14:59 Ronald:
    En ik vroeg 't me hier 5 dgn geleden ook af, zonder reactie overigens, of er van jullie nog naar de VWK/Weerwoord bijeenkomst in Wageningen gaan. Boeiend programma, dat moet toch interesse wekken?
  • 18/8 14:56 Ronald:
    Hier, Spijkenisse, een meest droge maar wel overwegend bewolkte zondag, Tact 18.8 C. Regen afgelopen nacht stelde met 1.5 mm ook niet veel voor. Een saaie (weer) dag noemen we dat toch?
  • 18/8 12:35 Pieter:
    Dit keer zijn de rollen omgedraaid, Veel regen in het zuidoosten van Nederland en slechts1.5 mm hier in Purmerend, wel grijs en druilerig
  • 18/8 10:37 John:
    In Rijen 4 mm regen. Regenstoring hier zo goed als voorbij.
  • 18/8 09:19 Ko:
    Het was lang geleden zo'n mooie buientrein, vier buien die tezamen 19 mm brachten gister. Vandaag start met (lichte) regen.
  • 17/8 21:40 John:
    Flink verschil met Breda vandaag. Tegen de avond 4 mm buiige regen. Dagtotaal inclusief afgelopen nacht: 5,5 mm te Rijen.
  • 17/8 21:07 Jaap:
    Donkere dag in Diepenheim. Soms motregen en vanavond stevige buien. Geen zon gezien behalve bij zonsondergang. Toen mooi oranje. We haalden ook de 20 graden niet. Wel 19. Weerbericht op radio 1 vanmorgen zat er flink naast qua neerslag en temperatuur. Droogte hier minder ernstig dan 20 km zuidelijker.
  • 17/8 18:50 Hans:
    Vanaf zondag tot zaterdagavond hier 46.5 mm. Een weldaad voor de natuur maar nog lang niet genoeg....
  • 17/8 18:48 Hans:
    Het ziet wel naar regen uit... Ik vond het vandaag herfstachtig.
  • 17/8 18:47 Hans:
    Een uitermate grijze stratusdag in het enschedese met in het middaguur even een vette motregen. Het leek wel scottish highlandweather. Alsof het al eind september/begin oktober was. 1.8 mm en zo-even werd net de 20 graden aangetipt.
  • 17/8 18:18 Jacques:
    Weer een veregende zaterdag in Utrecht. De zoveelste dit jaar. Wat verlang ik naar een paar dagen droog weer.
  • 17/8 18:10 Gert:
    12mm in totaal na een buienlijn
  • 17/8 17:51 Dick:
    De regen viel hier zonet met bakken uit de lucht. Totaal opbrengst vandaag 14 mm. Weekhoeveelheid is opgelopen 60 mm.
  • 17/8 17:50 Ko:
    Er volgde nog een rood puntje van een hoosbui, nog eens 11 mm erbij. Aug normaal is bijna bereikt.
  • 17/8 17:45 Erik:
    Het hoost hier nu. In een kwartier of zo 5mm erbij!
  • 17/8 17:03 Ko:
    Weer een klein buitje van 2,5 mm zojuist. Een groter gebied met regen trok noordwestelijk langs.
  • 17/8 16:52 Gert:
    Hier nu 4.5 mm sinds middernacht
  • 17/8 14:44 John:
    Het mooie buitje in Breda, spetterde in Rijen slechts 0,5 mm bij elkaar. De regen van afgelopen nacht kwam tot 1 mm. Het blijft allemaal zuinig.
  • 17/8 11:12 Pieter:
    Al weer 5 mm er bij. Augustusscore nu al 107 mm , en er is nog meer regen op komst.
  • 17/8 10:41 Ko:
    Mooi buitje in Breda van 4 mm. Altijd als je het niet verwacht ...
  • 16/8 20:37 Pieter:
    Lichte regen na een hele aardige dag met regelmatig zon , niet veel wind en een aangename 22 C
  • 16/8 19:22 Hans:
    Fijne dag hier in Enschede-W (maxtemp 22.8). Er was zon en bewolking, kortom aangenaam augustusweer.
  • 16/8 14:07 Peter:
    Vrouwenpolder, bij staat de teller nog maar op 23,7 mm
  • 16/8 09:30 Bert:
    In Eerbeek komen de neerslagtotalen ook wat dichter bij normaal: augustus 74 tegen normaal 77 mm. Zomer 194 normaal 229 mm.
  • 15/8 21:39 Jaap:
    Weer meldingen uit Diepenheim. Vanmorgen buiige regen en verder enkele buien naast opklaringen. Het kon nog 21 graden worden. De wind was eerst ZW maar ruimde later naar W tot NW. Droogte hier behoorlijk ernstig dus nog steeds niet voorbij. Afhankelijk van hoe je kijkt is dit een slechte of juist een mooie zomer.
  • 15/8 19:20 Gert:
    Hier nog steeds te droog en een prima zomer met veel bruikbare dagen
  • 15/8 18:54 Ko:
    Breda loopt ver achter. Aug 70 mm en de zomer 246 mm. Achterstand is wat geslonken maar nog altijd te droog. Geen wonder met steeds die tweedeling. Ook vandaag viel er weer barweinig.
Bekijk het archief
Vr 23 augustus 2019
Bezoekers online
Er zijn 4 gasten en 5 leden aanwezig: Edith, Gieny, Pieter, Sjoerd, Stan
Inloggen