Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 19:02
    Eesveen
    22°C
    (0/8) Onbewolkt
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Intertropische Convergentiezone (ITCZ)

Rond de Evenaar ligt een gordel van buien. Vooral later op de dag komen deze buien tot ontwikkeling. Deze gordel staat bekend als de Intertropische Convergentiezone (ITCZ) en is de grens tussen het weer op het noordelijk en zuidelijk halfrond. Deze gordel staat ook wel bekend als het Intertropical Front.

 

273_itczwerking.jpgGrensgebied

De ITCZ is een van de belangrijkste weersystemen op aarde. Het is de oorspronkelijke kraamkamer voor orkanen en een belangrijke factor bij de moesson. De ITCZ is één van de veroorzakers van regen in de tropen. Er komen dagelijks circa 40.000 onweersbuien voor, de meeste in de buurt van dit gebied.

Ontstaan
In de buurt van de evenaar is de zonnestraling maximaal. De band waar de lucht het sterkst opwarmt verschuift met de seizoenen mee. Aan de grond wordt lucht aangevoerd door zowel de noordoostpassaat van het noordelijk halfrond als de zuidoostpassaat van het zuidelijk halfrond. Beide passaatwinden maken onderdeel uit van een uitwisseling van lucht tussen het lagedruk bij de Evenaar en het subtropische hogedrukgebied op 25 tot 35 graden Noorderbreedte.

Het weer in de ITCZ.
In de ITCZ bevinden zich veel onweersbuien. Het is een gebied van 50 tot 500 kilometer breed met relatief weinig wind en een iets lagere luchtdruk. Er heerst een warm en vochtig weertype. De middagtemperatuur is rond de 32 graden en de nachttemperatuur rond de 26 graden.

Onder de ITCZ is sprake van een dagelijkse gang. Aan het eind van de ochtend vormen zich cumuluswolken. Later groeien deze uit tot cumulonimbuswolken. Tussen 15.00 en 16.00 uur ontwikkelen zich buien. Deze buien gaan vaak gepaard met onweer. Tijdens zo’n bui kan op een plaats makkelijk 50 tot 100 mm regen in een paar uur tijd vallen. In de nacht sterven de buien uit en lossen de wolken op. De ochtend begint na zo’n zware bui vaak met mist of lage bewolking, die na zonsopkomst snel weer oplost.

De onweerswolken hebben een basis van 300 meter en toppen tot 17 kilometer hoogte. Vaak clusteren ze samen. Tussen de onweersclusters in onder de ITCZ is het helder en droog.
Op middelbare hoogte verschijnt altocumulus en altostratus als gevolg van het uitspreiden van de warme lucht naar het noordelijk en zuidelijk halfrond. Deze bewolking varieert in hoogte en dikte. Nog hoger is cirrostratus zichtbaar.

Verplaatsing
De ITCZ verplaatst zich met de zonnestand. Daarbij ijlt ze ongeveer drie maanden na op de hoogste stand van de zon. De zone volgt in feite de warmere gebieden. Is het ten noorden van de ITCZ warmer, dan gaat ze naar het noorden en is het ten zuiden warmer, dan beweegt de zone naar het zuiden.

ITCZ verplaatsing

De ITCZ verplaatst zich van noord naar zuid en volgt met drie maanden vertraging de hoogste zonnestand.

De zone beweegt van half september tot februari zuidwaarts en van maart tot half september noordwaarts. De ITCZ bereikt de eerste helft van september het meest noordelijke punt in China op 25 graden Noorderbreedte. Het meeste zuidelijkste punt is 20 graden Zuiderbreedte in Australië. De grootste verschuiving naar het noorden vindt plaats in Juni.

De ITCZ komt boven land verder van de evenaar door de opwarming van het land. Een zeemassa zorgt voor minder opwarming en daardoor heeft het front een mindere neiging te bewegen.
Boven de Atlantische Oceaan en de Stille Oceaan beweegt de ITCZ zich nauwelijks naar het noorden of het zuiden. Op sommige delen van de oceanen komt de ITCZ niet eens op het zuidelijk halfrond. Wanneer een El Niño gaande is en bij Zuid Amerika het zeewater warmer is, beweegt de ITCZ zich zuidelijker.
De ITCZ is wel het duidelijkst aanwezig boven zee en goed herkenbaar op satellietfoto's.

ITCZ op een satellietfoto 

Midden op de foto zijn de regenbuien zichtbaar die op de ITCZ zijn ontstaan.

Boven de Pacific liggen de buien in een rechte lijn, doordat er geen landmassa's zijn die het patroon verstoren.

De ITCZ is herkenbaar op twee manieren:

  • of is sprake van een zone van 10 graden breedte met buien
  • of van een bewolkingsband van 2-3 graden met veel luchtverstoringen.

Het passeren van de ITCZ.
Wanneer de ITCZ zijn noordelijkste positie heeft in augustus hebben landen als Suriname een meer zuidoostelijke wind en korte tijd relatief droog weer met heldere luchten. De korte droge tijd die duurt in Suriname bijvoorbeeld van augustus tot en met september/oktober. De ITCZ wil echter snel weer terug naar het zuiden. Als deze naar het zuiden trekt medio November is het gedurende 1 a 1 ½ maand erg regenachtig; de korte regentijd.

In een maand valt met gemak 350 millimeter. Het blijft hierna langere tijd ''droog'', met wat meer noordoostenwinden; de lange droge tijd. Pas eind april begin mei bollen de dikke stapelwolken al weer op ten zuiden van Suriname en rollen uiteindelijk over het land (en natuurlijk ook omliggende landen als de Guyana's en bijvoorbeeld Venezuela); de lange regentijd die aanhoudt tot circa eind juli, soms langer. Het is dan uitermate vochtig, klef en zweterig weer.

Kracht van de ITCZ.

In de tropen is het interessant om te weten of de ITCZ een sterk of een zwak karakter heeft. Des te sterker, des te meer regenval en des te noordelijker of zuidelijker de band komt.

Een en ander houdt verband met de kracht van het subtropisch hogedrukgebied rond 30 graden noorder- en zuiderbreedte. Dit gebied staat bekend onder de naam Paardenbreedten en is wegens het ontbreken van wind berucht bij zeilers.

Bij een sterker hogedrukgebied blijft de ITCZ dichter bij de Evenaar. Bij een zwak hogedrukgebied juist verder van de Evenaar. Des te groter de afstand van de ITCZ van de Evenaar, des te groter de kans op een tropische cycloon. Een buiengebied in de buurt van de ITCZ, in combinatie met het Corioliseffect geeft een goede kans op het ontstaan van een cycloon. Op de Evenaar is geen Corioliseffect en dus ontstaat er hier geen cycloon. Een verdere voorwaarde voor het ontstaan van een tropische cycloon is dat het zeewater warm genoeg is, minimaal 27 graden Celsius.

De ITCZ in Afrika.

In Afrika vormt de ITCZ de grens tussen droge hete lucht in het noorden (Sahara) en warme vochtige lucht in het zuiden. In West-Afrika komt de ITCZ in het midden van augustus tot 19 graden Noorderbreedte. In Oost-Afrika komt deze grens tot 17 graden Noorderbreedte, maar bij de Rode Zee zelfs tot 23 graden. In september beweegt de grens zich snel zuidwaarts.

Wanneer de ITCZ ten zuiden van zijn normale positie blijft, beleeft de Sahel een droog jaar. Onderzoek in Nigeria en waarschijnlijk representatief voor de rest van Afrika toont aan dat de regenval piekt 8 graden ten zuiden van de ITCZ-grens. Op 10 graden ten zuiden van de ITCZ neemt de neerslag sterk af. Aan de kust bij de Golf van Guinee is deze tijdelijk zo weinig dat wordt gesproken over een klein droog seizoen in juli en augustus.

In maart is de ITCZ naar het verst naar het zuiden getrokken. In West Afrika blijft de zone bij gebrek aan opwarmend land op het noordelijk halfrond. Ook is het zeewater aan de oostkant van de Atlantische Oceaan veel kouder dan het water aan de oostkant van Afrika. In het oosten trekt de grenszone ver naar het zuiden, tot 16 graden Zuiderbreedte. In Midden Afrika heeft de zone zelfs een Noord-Zuidligging. Wanneer de zone naar het zuiden beweegt, ligt de regenpiek enkele breedtegraden ten noorden van de ITCZ-grens.

De ITCZ in Azië en Australië.

In augustus bereikt de ITCZ in Azië het meest noordelijke punt. In India is dat de zuidkant van de Himalaya. De zuidoostelijke wind ten zuiden van de ITCZ ontmoet dan de zuidwestelijke moessonwind. Rond de ITCZ ontstaan dan zogenaamde moessondepressies in het noorden van het land die naar het westen trekken.

In China komt de noordelijke ITCZ tot 25 graden Noorderbreedte en zorgt voor regen. In januari trekt de zone zich snel terug naar het zuiden, waar in Australië 20 graden Zuiderbreedte wordt gehaald. De zone beweegt zich in dit deel van de wereld over grote afstand.

De ITCZ in Zuid Amerika.
De ITCZ bereikt in augustus de 12 graden Noorderbreedtelijn. Eind november trekt deze naar het zuiden en komt de zone boven het Amazonegebied tot stilstand. Op de oceanen rond Zuid Amerika beweegt de zone zich vrij weinig en blijft deze op het noordelijk halfrond. Globaal beweegt de zone zich daar tussen de 12 en 3 graden Noorderbreedte.

 

Tweede zuidelijke ITCZ
Aan de hand van de windgegevens die uit Quik-SCAT metingen van weersatellieten zijn afgeleid, blijkt een tweede zuidelijke ITCZ het hele jaar door aanwezig te zijn op de twee oceanen naast Zuid Amerika.
De zuidelijke ITCZ ontstaat doordat de zuidoostpassaat nabij de Evenaar aan windsnelheid verliest. De aangevoerde lucht wordt samengedrukt en stijgt op.

De tweede ITCZ is zwakker dan de noordelijke. Belangrijkste reden is dat de convergentie ontstaat boven kouder zeewater. Dit is vooral water dat van grote oceaandieptes omhoog komt, waardoor de lucht hierboven minder gemakkelijk stijgt. Hierdoor gaat de zuidelijke ITCZ met minder wolkenvorming gepaard en is deze op satellietfoto's minder duidelijk herkenbaar.

De zuidelijke ITCZ heeft in tegenstelling tot zijn sterkere noordelijke variant nauwelijks een windsprong. Zowel ten zuiden als ten noorden van het systeem heerst een zuidoostelijke wind. De zuidelijke ITCZ is boven deze oceanen het hele jaar door aanwezig, omdat de normale ITCZ hier niet op het zuidelijke halfrond komt.

 

 

Relevante links:
Zeestromen
El Niño
Huidige positie ITCZ in Afrika
De ontdekking van de tweede ITCZ

 

Met dank aan Stefan Jak en Adri Huiskamp

12-02-2013 | Achtergrond_A_Z | 273
  • 21/4 14:08 Hans:
    Glasheldere lucht hier in Enschede-W bij 23.2 graden. Zo blauw, heel intens..
  • 21/4 14:07 Hans:
    Tradities die al eeuwen bestaan. Niet moeilijk over doen. Is morgen weer voorbij!
  • 21/4 11:00 Ted:
    Fraai weer, alleen stinkt het als een otter van de Paasvuren. Zijn we met het klimaat bezig en dan wordt dit lachend toegestaan. Lucht is kurkdroog. Gisteren een luchtvochtigheid gemeten van 25%.
  • 21/4 09:53 Gerard:
    Hier en daar fijnstof al opgelopen tot bijna 4 maal de toegestane daggemiddelde waarde. Ook CO en roet flink opgelopen. Ondanks de vele afgelastingen in NL, rook is voornamelijk van Duitsland afkomstig.
  • 21/4 08:15 Gert:
    smerige rook lucht. Hoge concentraties fijn staf. Bedankt voor de paasvuren
  • 21/4 07:38 Erik:
    Gisteren voor het eerst de tuin gesproeid. Planten lijden onder de droogte die al weer weken duurt.
  • 21/4 07:37 Erik:
    Gisteren voor het eerst de tuin gesproeid. Planten lijden onder de droogte die al weer weken duurt.
  • 21/4 01:56 Jaap:
    Voor het eerst via mijn mobiel: ongekend zonnige en warme aprilzaterdag max.hier 24 graden. Zo goed als wolkenloos. Droogte neemt toe.
  • 20/4 16:28 John:
    Net als gisteren behoort zuidelijk Nederland en omstreken tot warmste deel van Europa.
  • 20/4 16:03 Hans:
    Zomers en kurkdroog hier in het enschedese bij alleen maar felle zonneschijn! Temp nu 25.7
  • 19/4 23:05 Jaap:
    Ja, droog alweer. Met een dikke 23 gr. en vrijwel onbewolkt, was het een mooiere zomerdag, dan waar we in de echte zomer soms genoegen mee moeten nemen. Het is me wat. En het eind is nog niet in zicht. De droogte wordt al merkbaar.
  • 19/4 22:07 Pieter:
    Wat een heerrlijke zomerse dag met veel zon en max 23 C Ook vanavond voelt het als een zwoele zomeravond Fietsen zonder jas en nog lekker in de tuin zitten heerlijk !!.
  • 19/4 18:41 Hans:
    Meet waar je meet moet dat natuurlijk zijn.
  • 19/4 18:40 Hans:
    Allemaal gemeten in de beschutte achtertuin. Maar je meer waar je meer...
  • 19/4 18:39 Hans:
    Vorig jaar: eerste zomerse dag al op 8 april met 25 graden. Eerste tropische dag 19 april met 30.7 Kan allemaal in onze huidige aprilmaanden. Toen 5 zomerse dagen en 1 tropisch.
  • 19/4 18:05 John:
    De droge oppervlakte van de bodem is ook weer present.
  • 19/4 18:04 John:
    Toch al 25 graden dus. Weer een voorbeeld van een over- adiabatisch proces. In de analyse zie ik namelijk +7 graden op850hPa.
  • 19/4 18:01 Frank:
    Arrcen 25,9 oC, en zelfs Westdorpe in Zeeland 25,1 oC In Zaandam max 22.6, warm zat met een heerlijk ono 3 bf windje
  • 19/4 17:59 Hans:
    Baas boven baas: Enschede-W 26.2 graden. Eerste zomerse dag! Super zonnig in erg droge lucht!
  • 19/4 17:28 Wilco:
    In Almelo eerste zomerse dag: 25,4
  • 18/4 21:17 Hans:
    Hier in de bebouwde kom zit die kans er in...
  • 18/4 21:15 Hans:
    Opnieuw warme dag in Enschede W met maar liefst 23.6 graden. Morgen de eerste zomerse?
  • 18/4 19:55 Gert:
    hier ook een warme dag. April nu nog aan de frisse kant maar dat gaat denk ik snel veranderen wat betreft het maandgemiddelde
  • 18/4 17:38 John:
    Lage dauwpunten leveren een bijdrage aan een verkwikkend weerbeeld. De warmte is niet zwoel.
  • 18/4 13:08 Johan:
    weer een warme dag in de Bilt
  • 17/4 22:28 Jaap:
    Ik was een deel van de dag in de omgeving van Leiden. Vanmorgen daar nog af en toe zon, maar verder bewolkt, met dreigende luchten. Het bleef wel droog. Het zelfde verhaal geldt voor De Bilt. Even een dipje in de temp.: gisteren werd het 18 gr., vandaag een ruime 15. In de noordelijke provincies hadden ze het warmer.
  • 17/4 19:43 John:
    De middag is te Rijen in bewolkte sferen verlopen. Soms dreigend grauw, maar er is geen bui geweest. Nu zie ik oprukkend blauw vanuit het zuidoosten.
  • 17/4 18:46 Hans:
    20.5 graden was het vandaag in Enschede W in vrij warme lucht. Momenteel bewolkt door een zwak front en het kan zelfs even druppelen. Het meeste zal wel verdampen...
  • 17/4 17:46 Ted:
    Tot 13 uur vrij zonnig. Het maximum werd toen ook bereikt met 17,3 graden. Daarna meest geheel bewolkt. Tussen 15.40 en 17 uur af en toe een enkele spat. Neerslag 0,007 mm.
  • 17/4 12:39 Gerard:
    Melkwitte hemel met een flauw zonneschijnsel, maar toch lenteweer met nu bijna 17 graden!
  • 17/4 09:40 John:
    Wolkenvelden in Rijen zijn niet dik. Zon zichtbaar. Ook stroken blauw aanwezig.
  • 17/4 00:05 Hans:
    Warme dag in Enschede W met precies 20 graden.
  • 16/4 20:44 Gerard:
    Het frisse weer geldt nog voor avond nacht en ochtend, in de middag was het ook hier wat lenteachtig en de jas hing aan de kapstok. Wel veel strooilicht door de cirrus, dat was minder prettig.
  • 16/4 17:54 John:
    Het was al een echt middag zonder jas in het midden van Brabant. Het tintelend fris weer is voorbij.
  • 15/4 22:52 Jaap:
    Dat is weer een echte aprilsprong: zaterdag 7 gr., zondag 11 en maandag alweer 16. En we gaan dus nog wat verder stijgen. Inmiddels bouwt zich in deze regio weer een neerslagtekort op.
  • 15/4 20:57 Hans:
    En wat voor meer: een prachtige zonnige lente-maandag met al 18.6 graden hier in de bebouwde kom van Enschede W.
  • 15/4 08:53 Hans:
    Vrij helder weer in het enschedese bij zo-even 5.9 graden. Het begin van meer....
  • 14/4 17:26 Ted:
    Vrij zonnig. Meest licht tot half bewolkt. NO-4. Max. temp. 10,4. Nu (17.10 uur) 9,6 graden. Met een minimum van -0,0 graden de 2e vorstdag van deze maand. Had -0,0 niet bestaan, dan was deze maand ten onrechte vorstvrij.
  • 14/4 14:03 Hans:
    Vrij zonnig met een koude wind en stapelwolken bij 10.7 graden. (Enschede-W). Vanuit het oosten nadert meer bewolking.
  • 14/4 12:00 Gerard:
    Noord van Alkmaar gisteren talrijke hagelbuitjes, gure wind, soms aan het einde van een hagelbui ook wat sneeuwvlokken. Vanmorgen witte daken en grasvelden. Momenteel vrijwel onbewolkt en ruim boven nul.
  • 14/4 07:59 Ko:
    Breda -2 gr, gevoelstemp -6! Ik zie witte rijp op daken en grasvelden. Mooi momentje voordat de snel opkomende warme zon het weer teniet doet.
  • 14/4 07:40 Erik:
    Het ziet buiten veel witter (rijp) dan gisteren, maar het is hier uiteindelijk veel minder koud geworden dan ik gisterenavond vreesde: -0,3įC in Bennekom en op de Veenkampen is het niet kouder dan -1įC geweest. Oorzaak: hogere luchtvochtigheid plus laaghangende stratusbewolking.
Bekijk het archief
Zo 21 april 2019
Bezoekers online
Er zijn 1 gast en 1 lid aanwezig: Ewald
Inloggen