Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 08:12
    Clinge het Zeegat
    11,8°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 06:40
    Sluis
    11,3°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 23:34
    Eesveen
    14°C
    Matige regen
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Wat zijn Pilotengaten

Wie vaker naar de wolken kijkt kan soms een heel mooi afgerond gat in een wolk aantreffen, met een speels toefje wolk in het midden van het gat. Zo'n bijzonder fraai gat in de wolk wordt ook wel een pilotengat genoemd en komt vaker voor dan dat men zou denken. Dit boeiende fenomeen is dan ook de reden om een ieder te stimuleren meer aandachtig naar onze mooie wolkenluchten te kijken en zo deze "gaten" te ontdekken, en vooral te stimuleren verslag te doen van deze waarneming.

Pilotengat nabij Bennekom
Al heel wat jaren worden pilotengaten gezien. De bovenstaande foto van een pilotengat boven Bennekom, te midden van een veld altocumulus-bewolking, dateert al weer van 27 oktober 2003. Het was een bijzonder toeval dat Jacob Kuiper een foto maakte van hetzelfde pilotengat, maar dan gezien vanuit De Bilt. Beide plaatsen liggen hemelsbreed niet zo ver van elkaar, maar het is toch toevallig dat twee waarnemers hetzelfde gat zien en vastleggen. Zeker in 2003, want toen was het nog niet zo’n algemeen bekend verschijnsel. De mechanismen achter dit fraaie verschijnsel aan de hemel zijn ondertussen meer duidelijk geworden.

Pilotengat nabij Bennekom vanuit de positie De Bilt

Ontstaan van pilotengaten

Op Wikipedia staat een meer gedetailleerde uitleg over het ontstaan van pilotengaten en vind je ook andere links naar pilotengaten.

Hier volstaan we met een beknopte uitleg. Een pilotengat kan ontstaan in waterwolken waarin  lokaal en vrij plotseling forse afkoeling plaatsvindt. Het gaat dan in de regel om wolken met onderkoelde waterdruppels, dus met een temperatuur onder nul graden Celsius. Er treedt een afkoeling op zodanig fors dat er kleine ijsdeeltjes ontstaan. In zo'n geval trekken de ijsdeeltjes snel de waterdamp binnen de wolk aan, zodat ook dat aanvriest (t.g.v. het Wegener-Bergeron-Findeisen-proces, zie ook weerspiegel nr. 1 2014). De omringende onderkoelde druppels in de wolk verdampen door de aanzuigende werking van de ijsdeeltjes: die groeien steeds verder en sneller aan, vallen naar beneden en er ontstaat vanwege die neerslag letterlijk een gat in de wolk. Vaak is dat mooi rond en met dikwijls ook zichtbare valstrepen in het midden van het gat, als gevolg van die zachtjes vallende ijsdeeltjes in het midden.


Die lokale afkoeling kan veroorzaakt worden door snelle drukdalingen aan de randen van vleugels of tips van propellers, door vliegtuigen dus. Dit blijkt uit uitvoerig onderzoek (Heymsfield et al, 2010).

De gaten zijn niet altijd fraaie cirkels, maar zien er soms uit als lange, vrijwel wolkenloze, strepen die dwars door de bestaande bewolking getrokken worden,  als de inverse van een normale contrail van een vliegtuig. Dat heet dan een 'canal cloud’.

Canalcloud Overzicht 28 september 2013 te Bennekom.
Op de foto is zowel een canal cloud als een contrail te zien. In dit beeld lopen beide vormen vrijwel naadloos in elkaar over.
Canalcloud detail Detail van bovenstaande canal cloud,
Pilotengat bij Baarn Soms zijn er meerdere gaten op hetzelfde moment zichtbaar, zoals op deze foto van 14 oktober 2009 te Baarn.
Pilotengat nabij Bennekom Het gat met de uitsneeuwende wolk kan ook heel groot zijn, zoals op deze foto van een pilotengat op 30 december 2012 te Bennekom.
Pilotengat nabij Bennekom met Halo De ijsdeeltjes midden in het gat kunnen ook optische verschijnselen veroorzaken. Bijzonnen zijn vaak waargenomen in de pilotengaten, maar ook een stuk van de circumzenithale boog kan zomaar zichtbaar worden, zoals op de vierde foto van een pilotengat te Bennekom, 14 juni 2013.

Naamgeving
Aardig is dat de naam pilotengat gelijk een relatie legt met vliegverkeer. In het buitenland circuleren diverse namen voor deze gaten, die slaan meer op het uiterlijk dan op de mogelijke oorzaak. Bekend zijn o.a. de volgende namen:

  • Pilotengat
  • Wolkenwak
  • Vliegtuiggaten
  • Hole Punch Cloud / Punch Hole Cloud
  • Fallstreak Hole
  • Giant Cloud Hole
  • Vliegtuigstraten versus Canal Cloud

Gekke en afwijkende verklaringen
Over de oorzaak van pilotengaten bestaan heel wat ideeën. Van thermiekbellen tot aan warmte vanaf de grond van energiecentrales, een fabriek of warme wateroppervlakken. Inmiddels weten we dat vliegtuigen deze gaten kunnen veroorzaken. Toch verschijnen er op het internet ook nog steeds mooie plaatjes van pilotengaten, die opgeluisterd worden door de fraaiste  -maar rare en onzinnige- verhalen over bijvoorbeeld UFO's.

Het is echter mogelijk net iets te kort door de bocht om deze pilotengaten alleen aan vliegtuigen toe te schrijven. Het Wegener Bergeron Findeisen-proces dat voor de gaten verantwoordelijk is, kan ook door andere processen op gang komen, soms ook spontaan. Als andere mogelijke oorzaak en aanjager voor dat proces worden genoemd meteoren of vallende ijsdeeltjes uit (gewone) cirrus boven de altocumulus-bewolking.

Het zou mooi zijn als we hier meer duidelijkheid over krijgen en alle mogelijke oorzaken op rij kunnen zetten. Hier ligt een uitdaging voor weeramateurs, die immers zo goed de lucht observeren en dat nauwkeurig willen vastleggen.

Meer goed gedocumenteerde waarnemingen nodig
De gaten zijn vaak zichtbaar aan de randen van al deels oplossende dunne altocumulusbewolking. Maar het echte ontstaan kan je zelden waarnemen. Interessant is het om proberen te achterhalen hoe lang daarvoor een vliegtuig door de wolk vloog en het proces op gang werd gebracht.
Moet het vliegtuig hiervoor wel altijd door de wolk heen, of kan het ook optreden als het er boven vliegt?  Onder welke omstandigheden trad het op, bij wat voor vliegtuigen en wat voor bewolking, wat was de temperatuur van de wolkenlaag? En zou het proces ook in andere (dikkere) wolken voorkomen en neerslag op gang brengen, maar dan zonder dat we een gat zien?
De kleine foto 3 toont het zelfde proces van uitsneeuwen langs een altocumulusveld, maar dan wel op heel grote schaal. Is dit niet door iets anders dan een vliegtuig in gang gezet?

We hebben meer foto's en goed gedocumenteerde verslagen nodig zodat we het verder kunnen uitzoeken en beschrijven. Punten waar je hierbij op kan letten -en wat je kan vastleggen zijn o.a. :

  • Waarnemer
  • Plaats
  • Tijd/datum
  • Type bewolking waarin gat zit
  • Plek van het pilotengat (aan de hemel, windrichting en hoogte in graden)
  • Omvang (in graden)
  • Ontwikkeling pilotengat / tijdverloop. Maak een reeks foto's of tekeningen
  • Omschrijving gebruikt fotomateriaal en lens (mm, groothoek/ tele)
  • Idee over de oorzaak ( -type- vliegtuig, of anders)

Dergelijke pilotengaten komen vaak voor bij dunne Altocumulus-velden, zeker aan de randen.
Let dus extra goed op bij dergelijke wolkenluchten, maar wellicht zie je het ook bij andere bewolking.

  • Leg het vast, fotografeer het en deel het met ons. Help ons mee door meer informatie te verzamelen en vul daarom het waarneemformulier pilotengaten op de website in.
    Dan kunnen we het analyseren en beschrijven in de Weerspiegel of de website van de VWK.


Bronvermelding en enkele nuttige links:


Foto's en tekst zijn van Stefan Jak (m.u.v. de tweede foto, daarvan berust het copyright bij Jacob Kuiper).


VWKweb-1797


08-04-2016 | Waarneming_Pilootgat | 1797
  • 17/10 09:50 John:
    Neerslagtotaal te Rijen afgelopen avond en nacht: 10 mm
  • 16/10 23:28 Hans:
    Intensieve regen in Enschede-W. Over het woensdagetmaal 8 mm. Maxtemp. 15.6 graden.
  • 16/10 22:00 Jaap:
    In de middag motregen, maar in de avond regent het steeds goed door. Er valt weer een hele bak water. En dat na een morgen met veel zon. De droogte lijkt wel voorbij nu, maar je hebt er nu niet zo veel meer aan. Max. 14 graden vandaag.
  • 16/10 21:05 Ted:
    Vergissing van de natuur. Om 10 uur stahl, ja stahl! Het was wonderwel even vrijwel onbewolkt! Hoe is het mogelijk! Daarna nam de bewolking toe en om 12.30 was het alweer geheel bewolkt. Vanaf 14 uur lichte motregen die steeds harder ging. Oktober had de smaak weer te pakken.
  • 16/10 20:53 Ko:
    In Breda regent het pijpenstelen. Al voorbij de 6 mm.
  • 16/10 19:55 Pieter:
    Vanaf ca 16 uur geruime tijd regen en motregen nu 3 mm, oktobe ris op de helft met 127 mm in Purmerend.
  • 16/10 17:21 Hans:
    Hier in het enschedese is het nu (vet) gaan motregenen en naar verwachting zal vanavond de regen sterker worden. Actuele temp is 14.2 na een maximum van 15.6 graden.
  • 16/10 16:04 Ko:
    Al voor het middaguur werd het bewolkt in Breda en inmiddels al enkele uren motregen.
  • 16/10 11:12 Pia:
    Hier in Lunteren ook prachtig weer. Beetje bewolking, een straffe zuidwester en 13 graden maar al met al prima wasdrogend weer na al die regen ;-)
  • 16/10 10:10 Pieter:
    Ipv de verwachte regenachtige dag nu een vrolijk zonnetje bij een bijna strak blauwe lucht.
  • 15/10 23:36 Hans:
    Volop regen in Enschede-W (tot nu toe ruim 6 mm maar er komt nog wel het een en ander bij verwacht ik). 18.3 graden was het maximum.
  • 15/10 21:59 Jaap:
    In relatief warme en vochtige lucht voelde het vandaag wat broeierig aan. Er was dus opnieuw weinig zon (af en toe even) en in de middag wat gespetter. Het werd 17 graden, maar het voelde iets hoger.
  • 15/10 17:30 Pieter:
    Vandaag veel bewolking en vrij zacht met max. 17 C , vanaf 17 uur lichte regen
  • 15/10 17:20 Hans:
    Wat gedruppel nu in Enschede-W bij 16.9 graden (maxtemp 18.3). De hele dag luchten die op naderende regen wijzen. Viel tot nu toe erg mee. Prima dagje..
  • 15/10 15:34 Marcel:
    Alweer een situatie dat een blik op de radar veel meer zegt dan de verwachting. Mensen in het oosten die zich vanwege de verwachte langdurige regen in schuilkelders hadden opgesloten. Kom eruit, je ziet de regen op de radar oplossen. Het is best lekker buiten.
  • 14/10 22:48 Jaap:
    Ook vandaag schaarse zonneschijn. Aan het begin van de middag een flinke bui. Alles met weinig wind, zodat het zacht aanvoelde. Met 17 gr. was het ook aan de warme kant voor deze tijd.
  • 14/10 17:36 John:
    Lauw weer, Rond het middaguur een 3 mm bui, daarna vrij zonnig, later toenemende sluierwolken.
  • 14/10 16:50 Gerard:
    Een fikse bui rond 16:15 met wat zware donderslagen na kortstondige periode ,et wat zon na passage warmtefront. Alweer 8 mm aan neerslag de laatste 24 uur.
  • 14/10 16:34 Ko:
    Breda vrij zonnige ochtend en ook deels vanmiddag. Met ruim 20 gr helaas al de tweede warme dag op rij. Voorlopig nog geen herfstgevoel, ook al valt er in de donkere avonduren soms regen.
  • 14/10 12:58 Gerard:
    Een dik wolkendek in Schoorl met wat lichte regen, met 13 graden en hoge vochtigheid doet het kil aan.
  • 14/10 10:59 Hans:
    Gisteren werd het hier 22.2 en in de avond 3.4 mm buiÔge regen.
  • 14/10 10:57 Hans:
    Mooie maandagochtend hier in het Enschedese. Fletse zon met ook wolkenvelden. Temp. nu 14.2
  • 14/10 06:39 Gert:
    Ik weet niet of het onverwachts was Jaap. Zat al dagen in de modellen
  • 13/10 23:18 Jaap:
    Een reeks van dagen achter de rug met weinig zon. Ook vandaag hield het niet over, maar dus wel een onverwacht warme dag. Hier kwamen we op 21 graden uit. In de late middag en avond opnieuw buiige regen.
  • 13/10 23:04 Edward:
    Vandaag 6 jaar geleden viel die hoeveelheid op een dag (72 mm, stationsrecord dagaftapping).
  • 13/10 23:01 Edward:
    Rotterdam heeft slechts 2 mm binnengehaald vandaag, maar de maandstand is inmiddels 75 mm (na 99 mm in september en 72 mm in augustus).
  • 13/10 22:26 Ko:
    Net na het donker worden 6 mm avondregen.
  • 13/10 13:46 Ko:
    Vorig jaar okt telde hier nog 8 dagen rond de 25 gr, t/m 16 okt. Actueel meer zon maar ook een windtoename.
  • 13/10 13:01 Hans:
    Vorig jaar op deze datum een belachelijke temperatuur van 27.2 in Enschede-W. Vandaag zwoel met zon en enkele lichte buitjes. Momenteel 19.7 graden. Ook duidelijk te warm voor de tijd.
  • 13/10 12:59 John:
    Breed opgeklaard in Rijen. De zon overheerst nu en boterzacht gevoel buiten. Hoge dauwpunten.
  • 13/10 12:44 Kees:
    Na een paar buitjes in de ochtend is in Eindhoven de zon goed doorgebroken.
  • 13/10 12:22 Ted:
    Prachtige kleffe regenzondag. Het is 3 keer niks! Zon heeft rond 10 uur heel even geschenen. Nu alweer regen.
  • 13/10 12:14 Pieter:
    Ook hier in Purmerend heeft de zon eventjes geschenen( eerste zonnestraaltjes na donderdag ), maar al snel trok de lucht weer dicht en valt er weer wat lichte regen, zacht met 17 C
  • 13/10 11:14 Ko:
    Zon scheen uurtje geleden 2 minuutjes, sindsdien is ie weer achter een dik wolkendek gekropen. Voelde verrassend genoeg zelfs paar spatjes motregen.
  • 13/10 10:58 John:
    De zon hangt er tegen aan in Rijen. Het is zwoel buiten.
  • 13/10 07:22 Gert:
    Graag gedaan Frank
  • 13/10 07:22 Gert:
    Vandaag precies een jaar geleden was het zomers warm in Nederland met veel zon. Vandaag waarschijnlijk een warme dag in de boeken
  • 13/10 06:40 Frank:
    Dank voor de tip! Ik kon vanzelfsprekend niet alles alleen gaan doorspitten. Er zijn ook nog veel andere dingen te doen. De enorme neerslaghoeveelheden vertalen zich nu onvermijdelijk in het slechte nieuws dat nu doordringt. Op BBC radio 4 hoorde ik zojuist dat bij de berg Fuji in 48 uur 3 voet (= 900 mm) is gevallen. Er werd al vantevoren gespeculeerd op plaatselijk ongeveer een meter regen..
  • 12/10 16:10 Gert:
    Via WeatherLink.com kun je een aantal Japanse Davis stations volgen. Op sommige plekken 350mm over 24 uur
  • 12/10 15:57 Frank:
    Yokohama 12UT/21 lok.tijd is binnen: tussen 09 en 21 uur viel daar in 12 uur tijds 99 mm. Hagibis trekt nu verder in NO-lijke richting, weer de Stille Oceaan (what is in a name?) op, en transformeert in een 'gewone' diepe stormdepressie.
  • 12/10 15:22 Frank:
    Hagibis piekte om precies 12.00 uur UT / 21.00 uur lokale tijd op Tokio Haneda luchthaven met een gemiddelde Z-wind van 67 knopen / 12 Bf, en windstoten tot 85 knopen. In het afgelopen uur is de wind geleidelijk afgenomen naar WZW 28 knopen / 7 Bf. Van Yokohama is nog geen Synop (i.v.m. regenhoeveelheden in voorgaande 12 uur) binnengekomen..
  • 12/10 14:58 Klaas:
    Gisteren zonloos en vandaag tot nu toe ook. Schettens staat nu op 95 mm oktoberregen en gerekend vanaf 24 september zitten we rond 160 mm in 18 dagen. Geen Purmerend, maar toch niet slecht.
  • 12/10 14:36 Hans:
    Vette motregen in Enschede-W bij 15+ graden. Afgelopen nacht het maximum tot nu toe met 16.5 graden rond een uur of twee.
  • 12/10 14:17 Gerard:
    Graag geen prognoses in de roepdoos maar in het forum plaatsen en bespreken. Alvast dank.
  • 12/10 14:10 Frank:
    correctie: 2050 lokale tijd.
  • 12/10 14:08 Frank:
    Weerflits Japan - speciaal Metar-weerrapport Tokio Haneda luchthaven 1150UT/1950 lokale tijd: wind: Z 61 knopen / 11Bf, windstoten 84 knopen; zicht: 2 km; regenbui; temp: 23 gr.C / dauwpunt 23 gr.; luchtdruk: 967 hPa.
  • 12/10 13:21 Frank:
    Klam in de context van de weersverwachting voor morgen, hier in NL, heeft de betekenis van Warm en Vochtig. Blijkens de prognosekaarten wordt er morgen in een warme sector maritiem subtropische lucht over ons land aangevoerd.
  • 12/10 10:55 Ronald:
    Vies weer hier in Spijkenisse. Motregen, grijs en tact 12.5 C maken het een weerkundig gezien nare dag tot nu. Zag zojuist in de KNMI verwachting voor morgen dat een klamme dag wordt voorspeld, een term die in een weerbericht van die instantie niet vaker heb gezien. Belooft dus ook voor morgen niet veel, en dit terwijl eerder deze week nog zomers weer werd voorzien, een visie die alweer breed in de media door MG en Weerplaza werd gedeeld. Tweede misser in de korte tijd al, want van die koude maandagochtend eerder deze week is ook niks uitgekomen, de nacht naar maandag gaf geen eens grondvorst. Het lijkt of weerberichten onbetrouwbaarder worden in de strijd om het kwartiertje waarover Andy Warhol destijds sprak.
  • 12/10 10:53 Fred:
    Nu reeds op 120 mm, tegen normaal 99mm voor de maand
  • 12/10 10:49 Pieter:
    Purmerend nu op 120 mm oktoberneerslag.
Bekijk het archief
Do 17 oktober 2019
Bezoekers online
Er zijn 1 gast en 1 lid aanwezig: Sebastiaan
Inloggen