Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 10:08
    Clinge het Zeegat
    11,7°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: OZO
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
    Lichte regen
  • 07:56
    Clinge het Zeegat
    11,2°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: O
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 06:44
    Sluis
    9,7°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: NO
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Wat zijn Pilotengaten

Wie vaker naar de wolken kijkt kan soms een heel mooi afgerond gat in een wolk aantreffen, met een speels toefje wolk in het midden van het gat. Zo'n bijzonder fraai gat in de wolk wordt ook wel een pilotengat genoemd en komt vaker voor dan dat men zou denken. Dit boeiende fenomeen is dan ook de reden om een ieder te stimuleren meer aandachtig naar onze mooie wolkenluchten te kijken en zo deze "gaten" te ontdekken, en vooral te stimuleren verslag te doen van deze waarneming.

Pilotengat nabij Bennekom
Al heel wat jaren worden pilotengaten gezien. De bovenstaande foto van een pilotengat boven Bennekom, te midden van een veld altocumulus-bewolking, dateert al weer van 27 oktober 2003. Het was een bijzonder toeval dat Jacob Kuiper een foto maakte van hetzelfde pilotengat, maar dan gezien vanuit De Bilt. Beide plaatsen liggen hemelsbreed niet zo ver van elkaar, maar het is toch toevallig dat twee waarnemers hetzelfde gat zien en vastleggen. Zeker in 2003, want toen was het nog niet zo’n algemeen bekend verschijnsel. De mechanismen achter dit fraaie verschijnsel aan de hemel zijn ondertussen meer duidelijk geworden.

Pilotengat nabij Bennekom vanuit de positie De Bilt

Ontstaan van pilotengaten

Op Wikipedia staat een meer gedetailleerde uitleg over het ontstaan van pilotengaten en vind je ook andere links naar pilotengaten.

Hier volstaan we met een beknopte uitleg. Een pilotengat kan ontstaan in waterwolken waarin  lokaal en vrij plotseling forse afkoeling plaatsvindt. Het gaat dan in de regel om wolken met onderkoelde waterdruppels, dus met een temperatuur onder nul graden Celsius. Er treedt een afkoeling op zodanig fors dat er kleine ijsdeeltjes ontstaan. In zo'n geval trekken de ijsdeeltjes snel de waterdamp binnen de wolk aan, zodat ook dat aanvriest (t.g.v. het Wegener-Bergeron-Findeisen-proces, zie ook weerspiegel nr. 1 2014). De omringende onderkoelde druppels in de wolk verdampen door de aanzuigende werking van de ijsdeeltjes: die groeien steeds verder en sneller aan, vallen naar beneden en er ontstaat vanwege die neerslag letterlijk een gat in de wolk. Vaak is dat mooi rond en met dikwijls ook zichtbare valstrepen in het midden van het gat, als gevolg van die zachtjes vallende ijsdeeltjes in het midden.


Die lokale afkoeling kan veroorzaakt worden door snelle drukdalingen aan de randen van vleugels of tips van propellers, door vliegtuigen dus. Dit blijkt uit uitvoerig onderzoek (Heymsfield et al, 2010).

De gaten zijn niet altijd fraaie cirkels, maar zien er soms uit als lange, vrijwel wolkenloze, strepen die dwars door de bestaande bewolking getrokken worden,  als de inverse van een normale contrail van een vliegtuig. Dat heet dan een 'canal cloud’.

Canalcloud Overzicht 28 september 2013 te Bennekom.
Op de foto is zowel een canal cloud als een contrail te zien. In dit beeld lopen beide vormen vrijwel naadloos in elkaar over.
Canalcloud detail Detail van bovenstaande canal cloud,
Pilotengat bij Baarn Soms zijn er meerdere gaten op hetzelfde moment zichtbaar, zoals op deze foto van 14 oktober 2009 te Baarn.
Pilotengat nabij Bennekom Het gat met de uitsneeuwende wolk kan ook heel groot zijn, zoals op deze foto van een pilotengat op 30 december 2012 te Bennekom.
Pilotengat nabij Bennekom met Halo De ijsdeeltjes midden in het gat kunnen ook optische verschijnselen veroorzaken. Bijzonnen zijn vaak waargenomen in de pilotengaten, maar ook een stuk van de circumzenithale boog kan zomaar zichtbaar worden, zoals op de vierde foto van een pilotengat te Bennekom, 14 juni 2013.

Naamgeving
Aardig is dat de naam pilotengat gelijk een relatie legt met vliegverkeer. In het buitenland circuleren diverse namen voor deze gaten, die slaan meer op het uiterlijk dan op de mogelijke oorzaak. Bekend zijn o.a. de volgende namen:

  • Pilotengat
  • Wolkenwak
  • Vliegtuiggaten
  • Hole Punch Cloud / Punch Hole Cloud
  • Fallstreak Hole
  • Giant Cloud Hole
  • Vliegtuigstraten versus Canal Cloud

Gekke en afwijkende verklaringen
Over de oorzaak van pilotengaten bestaan heel wat ideeën. Van thermiekbellen tot aan warmte vanaf de grond van energiecentrales, een fabriek of warme wateroppervlakken. Inmiddels weten we dat vliegtuigen deze gaten kunnen veroorzaken. Toch verschijnen er op het internet ook nog steeds mooie plaatjes van pilotengaten, die opgeluisterd worden door de fraaiste  -maar rare en onzinnige- verhalen over bijvoorbeeld UFO's.

Het is echter mogelijk net iets te kort door de bocht om deze pilotengaten alleen aan vliegtuigen toe te schrijven. Het Wegener Bergeron Findeisen-proces dat voor de gaten verantwoordelijk is, kan ook door andere processen op gang komen, soms ook spontaan. Als andere mogelijke oorzaak en aanjager voor dat proces worden genoemd meteoren of vallende ijsdeeltjes uit (gewone) cirrus boven de altocumulus-bewolking.

Het zou mooi zijn als we hier meer duidelijkheid over krijgen en alle mogelijke oorzaken op rij kunnen zetten. Hier ligt een uitdaging voor weeramateurs, die immers zo goed de lucht observeren en dat nauwkeurig willen vastleggen.

Meer goed gedocumenteerde waarnemingen nodig
De gaten zijn vaak zichtbaar aan de randen van al deels oplossende dunne altocumulusbewolking. Maar het echte ontstaan kan je zelden waarnemen. Interessant is het om proberen te achterhalen hoe lang daarvoor een vliegtuig door de wolk vloog en het proces op gang werd gebracht.
Moet het vliegtuig hiervoor wel altijd door de wolk heen, of kan het ook optreden als het er boven vliegt?  Onder welke omstandigheden trad het op, bij wat voor vliegtuigen en wat voor bewolking, wat was de temperatuur van de wolkenlaag? En zou het proces ook in andere (dikkere) wolken voorkomen en neerslag op gang brengen, maar dan zonder dat we een gat zien?
De kleine foto 3 toont het zelfde proces van uitsneeuwen langs een altocumulusveld, maar dan wel op heel grote schaal. Is dit niet door iets anders dan een vliegtuig in gang gezet?

We hebben meer foto's en goed gedocumenteerde verslagen nodig zodat we het verder kunnen uitzoeken en beschrijven. Punten waar je hierbij op kan letten -en wat je kan vastleggen zijn o.a. :

  • Waarnemer
  • Plaats
  • Tijd/datum
  • Type bewolking waarin gat zit
  • Plek van het pilotengat (aan de hemel, windrichting en hoogte in graden)
  • Omvang (in graden)
  • Ontwikkeling pilotengat / tijdverloop. Maak een reeks foto's of tekeningen
  • Omschrijving gebruikt fotomateriaal en lens (mm, groothoek/ tele)
  • Idee over de oorzaak ( -type- vliegtuig, of anders)

Dergelijke pilotengaten komen vaak voor bij dunne Altocumulus-velden, zeker aan de randen.
Let dus extra goed op bij dergelijke wolkenluchten, maar wellicht zie je het ook bij andere bewolking.

  • Leg het vast, fotografeer het en deel het met ons. Help ons mee door meer informatie te verzamelen en vul daarom het waarneemformulier pilotengaten op de website in.
    Dan kunnen we het analyseren en beschrijven in de Weerspiegel of de website van de VWK.


Bronvermelding en enkele nuttige links:


Foto's en tekst zijn van Stefan Jak (m.u.v. de tweede foto, daarvan berust het copyright bij Jacob Kuiper).


VWKweb-1797


08-04-2016 | Waarneming_Pilootgat | 1797
  • 25/5 11:35 John:
    Wolkenvelden in Rijen. Zon zichtbaar. Het spetterde zojuist wat, maar de stoepen werden amper nat.
  • 25/5 07:29 Hans:
    Zaterdag start met geheel bewolkt weer hier in het oosten. Temp. nu 10.9 (minimum 7.8)
  • 24/5 21:37 Pieter:
    Een aangename zonnige dag ,matige westen wind en max 21 C
  • 24/5 20:49 Hans:
    Zomerse dag in Enschede W met 25.1 graden.
  • 23/5 23:46 Hans:
    Fraaie warme dag met 23.7 graden hier in het enschedese. Er waren stapelwolken en ook was er sluierbewolking maar de zon had de hoofdrol. Echter nog geen aanzet tot standvastig zomerweer.
  • 23/5 23:16 Jaap:
    Mooi weer, 21 gr., maar die droogte! Ik heb nu 15 jaar deze volkstuin op het zand. Meer dan de helft van deze jaren een (kurk)droog voorjaar.
  • 23/5 18:16 Ted:
    Fraaie zonnige dag. Alleen viel het maximum (19,9) graden op een vreemd tijdstip. 11.25 uur terwijl de zon nog klimmende was.
  • 23/5 17:21 Pieter:
    Een prachtige lentedag met veel zon, niet veel wind en max. 20 C.
  • 23/5 17:00 John:
    Ik vind het warm buiten. In deze meimaand voelt 21 graden in Brabant warm. Vorig jaar was 21 graden relatief koel, naast 15 zomerse dagen in Rijen.
  • 23/5 16:57 Gerard:
    Hier ook overdag de hemel bezoedeld met vliegtuigcirrus en condenssporen, later in de middag weer grotendeels opgelost. Perfect lenteweer.
  • 22/5 23:11 Hans:
    Er waren in de avond volop vliegtuigcontrails te zien..
  • 22/5 23:10 Hans:
    Prima dag met zon/stapelwolken. Net geen warme dag met 19.9 graden in het enschedese...
  • 22/5 21:55 Jaap:
    Door meer zon een stuk aangenamer dan in de twee voorgaande dagen. Nu werd het rond 18 gr. De wind ging later op de dag wat krimpen naar westelijke richtingen. Neerslagtekort neemt weer snel toe. Is ook niet weggeweest, ook in de winter niet. Ik hoop toch op spoedige neerslag, maar wel met wat hogere temperaturen.
  • 22/5 17:07 Pieter:
    Het weer van vandaag is een stuk aangenemer dan de 2 voorgaande dagen, droog met regelmatig de zon er bij ,niet veel wind en een aangename 18 C , heerlijk lenteweer !!
  • 22/5 09:18 Ko:
    Het is in Breda al zonnig sinds zonsopkomst dus voor hier klopt de verwachting (weer) niet.
  • 22/5 06:42 Gert:
    opnieuw een grijze start. De sounding van afgelopen nacht geeft aan dat de vochtige laag een stuk dunner is dan gisteren. Kortom de kans op zon neemt toe wat ook in de verwachting zit
  • 21/5 23:19 Hans:
    Soms wat lichte motregen (0.1 mm).
  • 21/5 23:18 Hans:
    Zeer grijze kille dag. Geen zon gezien...16 graden als maximum en in de avond werd het ronduit kil.
  • 21/5 22:44 Jaap:
    Alweer zo'n nare dag:kil en zinloos. Max. Slechts 13 gr. Droogte duurt voort.
  • 21/5 22:43 Jaap:
    Alweer zo'n nare dag:kil en zinloos. Max. Slechts 13 gr. Droogte duurt voort.
  • 21/5 22:43 Jaap:
    Alweer zo'n nare dag:kil en zinloos. Max. Slechts 13 gr. Droogte duurt voort.
  • 21/5 18:47 Ko:
    Nu en ook rond het middaguur soms zonnig, dus lang niet zo grijs als gister.
  • 21/5 18:46 Kees:
    In Eindhoven was het vandaag niet geheel zonloos. In de loop van de middag brak af en toe even de zon door.
  • 21/5 18:14 Pieter:
    Net als gisteren een grijze zonloze en frisse dag met slechts 13 C , van mij mag de zon weer door komen.
  • 21/5 17:58 Gert:
    Grijze en tamelijk kille dag vandaag
  • 21/5 17:55 Ted:
    Motregen valt vandaag gedurende 15,1 uur met 20 duizendste millimeter tot 17.40 uur. Gister 2,7 uur motregen vanaf 21.17 uur met 0,003mm. Van 21.17 uur 20 mei t/m 13.40 uur 21 mei heeft het nooit droog geweest.
  • 21/5 09:38 Hans:
    Grijs hier in het oosten en ik heb ook al wat licht gespetter waargenomen. Temp nu 13.4 graden.
  • 20/5 23:07 Hans:
    Maar nog altijd boven de 15 graden hier..
  • 20/5 23:04 Hans:
    Veelal een stratusdag in het enschedese. Spaarzame opklaringen maar nog wel vrij warme lucht. Maxtemp 21.7 graden. In de avond werd het killer..
  • 20/5 21:50 Jaap:
    Zonloos en nogal kil, howel het toch nog ruim 15 gr. werd. Weer droog. Ook gisteren niets gehad, terwijl elders in het O. toch een flinke bak viel. De droogte neemt hier weer toe. Een neerslagoverschot hebben we hier in geen maanden gehad.
  • 20/5 20:55 Ted:
    Pieter, jij hebt nog mazzel. Ik moest het met 13,1 graden doen. Lijkt inderdaad november. Sinds een half uur bijna mist. Zicht schommelt tussen de 1200 en 1500 meter.
  • 20/5 19:14 Pieter:
    De hele dag een egaal grijze massa, een kille wind en maximaal 15 C , het lijkt wel niovember
  • 20/5 17:38 John:
    Bewolkt weer, een oase van rust.
  • 20/5 16:49 Kees:
    Al weer een teleurstellende meidag in Eindhoven. Nog geen zon gezien en onder de bewolking voelt het buiten kil aan.
  • 20/5 16:04 Ko:
    Temp rond 15 gr terwijl 20 was verwacht, meevaller! Ook nog geheel zonloos tot nu toe. Heel anders dan gister.
  • 20/5 14:09 Wim:
    Tsja, de droogte gaat op veel plekken gewoon door. Ook in Bennekom. Nieuw gras krijg ik gewoon niet aan de groei, zelfs niet met om de andere dag sproeien. De diepere grondlagen, dichtbij de zandlaag, zijn na vorig jaar en de droge april gewoon te droog; het water is zů verdwenen.
  • 20/5 06:47 Erik:
    In Bennekom een magere 04 mm, maar ik zie dat net ten westen van ons helemaal niets is gevallen, dus we mogen hier op het zand van geluk spreken. Ik hoop nu maar dat er vandaag nog wat komt -- je weet het nooit. Buienradar was gisteren trouwens waardeloos. Gaf vanaf eind van de middag regelmatig regen bij ons aan terwijl er niets viel.
  • 20/5 06:43 Gert:
    6.5 mm sinds gisteravond
  • 19/5 23:45 Hans:
    Enschede W vandaag zomers met 26 graden. Een beetje gerommel en amper 1 mm regen. De droogte duurt voort...
  • 19/5 23:27 Tonnis:
    Rond Biddinghuizen plaatselijk ruim 25 mm vandaag
  • 19/5 22:47 Bert:
    Eerbeek: 11,4 mm (zie Sylphide) en ongeveer anderhalf uur onweer. Zowel neerslag intensiteit als onweer niet spectaculair. Hoogste rainrate 32 mm.
  • 19/5 22:24 Renťe:
    In Beilen geen regen van betekenis gevallen. Letterlijk: alleen een enkel spatje, het miezert nu een beetje. 26.4 graden als maximum.
  • 19/5 21:54 Gerben:
    Blijft inderdaad maar doorgaan met regenen. Geen onweer meer
  • 19/5 21:03 Adwin:
    En dan zegt het KNMI : in Brabant nog een enkele onweersbui.Maar dan wel een paar uur lang. Het is hier noodweer en op de Veluwe en straks in midden van het land straks ook.
  • 19/5 20:46 Gerben:
    Schijndel ook. Het blijft hier steeds matig tot zwaar regenen met regelmatig onweer
  • 19/5 20:35 Adwin:
    Gemert 35 mm in 40 min en het wordt nog veel meer als ik de radar moet geloven.
  • 19/5 20:18 Gert:
    2 mm al hier. Op weatherlink.com zie ik behoorlijk wat regen o.a in Nieuwleuzen en Zwolle
  • 19/5 19:31 Pieter:
    Na een vrij zonnige middag is de lucht weer helemaal dicht getrokken met lage stratusbewolking, temp gezakt van 19 naar 13 C daarbij een stevige noorden wind en het zomergevoel is weer totaal verdwenen.
  • 19/5 18:55 Gert:
    buien hier zichtbaar en onweer hoorbaar. Sylphide stations melden 12 mm op een bepaalde plek in het oosten
  • 19/5 17:48 Gerard:
    Ostgewitter! Hier en daar kan het even flink ontladen, elektrisch zowel als van water. Stijgingsregen door optilling van de warme (boven)lucht over de koele en vochtige zeelucht. Hoe ver de buien westwaarts komen is nu de vraag.
Bekijk het archief
Za 25 mei 2019
Bezoekers online
Er zijn 3 gasten en 2 leden aanwezig: DaniŽl, Johan
Inloggen