Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 20:56
    Sluis
    19,2°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: WZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 20:51
    Clinge
    19,7°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: W
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Wat zijn Pilotengaten

Wie vaker naar de wolken kijkt kan soms een heel mooi afgerond gat in een wolk aantreffen, met een speels toefje wolk in het midden van het gat. Zo'n bijzonder fraai gat in de wolk wordt ook wel een pilotengat genoemd en komt vaker voor dan dat men zou denken. Dit boeiende fenomeen is dan ook de reden om een ieder te stimuleren meer aandachtig naar onze mooie wolkenluchten te kijken en zo deze "gaten" te ontdekken, en vooral te stimuleren verslag te doen van deze waarneming.

Pilotengat nabij Bennekom
Al heel wat jaren worden pilotengaten gezien. De bovenstaande foto van een pilotengat boven Bennekom, te midden van een veld altocumulus-bewolking, dateert al weer van 27 oktober 2003. Het was een bijzonder toeval dat Jacob Kuiper een foto maakte van hetzelfde pilotengat, maar dan gezien vanuit De Bilt. Beide plaatsen liggen hemelsbreed niet zo ver van elkaar, maar het is toch toevallig dat twee waarnemers hetzelfde gat zien en vastleggen. Zeker in 2003, want toen was het nog niet zo’n algemeen bekend verschijnsel. De mechanismen achter dit fraaie verschijnsel aan de hemel zijn ondertussen meer duidelijk geworden.

Pilotengat nabij Bennekom vanuit de positie De Bilt

Ontstaan van pilotengaten

Op Wikipedia staat een meer gedetailleerde uitleg over het ontstaan van pilotengaten en vind je ook andere links naar pilotengaten.

Hier volstaan we met een beknopte uitleg. Een pilotengat kan ontstaan in waterwolken waarin  lokaal en vrij plotseling forse afkoeling plaatsvindt. Het gaat dan in de regel om wolken met onderkoelde waterdruppels, dus met een temperatuur onder nul graden Celsius. Er treedt een afkoeling op zodanig fors dat er kleine ijsdeeltjes ontstaan. In zo'n geval trekken de ijsdeeltjes snel de waterdamp binnen de wolk aan, zodat ook dat aanvriest (t.g.v. het Wegener-Bergeron-Findeisen-proces, zie ook weerspiegel nr. 1 2014). De omringende onderkoelde druppels in de wolk verdampen door de aanzuigende werking van de ijsdeeltjes: die groeien steeds verder en sneller aan, vallen naar beneden en er ontstaat vanwege die neerslag letterlijk een gat in de wolk. Vaak is dat mooi rond en met dikwijls ook zichtbare valstrepen in het midden van het gat, als gevolg van die zachtjes vallende ijsdeeltjes in het midden.


Die lokale afkoeling kan veroorzaakt worden door snelle drukdalingen aan de randen van vleugels of tips van propellers, door vliegtuigen dus. Dit blijkt uit uitvoerig onderzoek (Heymsfield et al, 2010).

De gaten zijn niet altijd fraaie cirkels, maar zien er soms uit als lange, vrijwel wolkenloze, strepen die dwars door de bestaande bewolking getrokken worden,  als de inverse van een normale contrail van een vliegtuig. Dat heet dan een 'canal cloud’.

Canalcloud Overzicht 28 september 2013 te Bennekom.
Op de foto is zowel een canal cloud als een contrail te zien. In dit beeld lopen beide vormen vrijwel naadloos in elkaar over.
Canalcloud detail Detail van bovenstaande canal cloud,
Pilotengat bij Baarn Soms zijn er meerdere gaten op hetzelfde moment zichtbaar, zoals op deze foto van 14 oktober 2009 te Baarn.
Pilotengat nabij Bennekom Het gat met de uitsneeuwende wolk kan ook heel groot zijn, zoals op deze foto van een pilotengat op 30 december 2012 te Bennekom.
Pilotengat nabij Bennekom met Halo De ijsdeeltjes midden in het gat kunnen ook optische verschijnselen veroorzaken. Bijzonnen zijn vaak waargenomen in de pilotengaten, maar ook een stuk van de circumzenithale boog kan zomaar zichtbaar worden, zoals op de vierde foto van een pilotengat te Bennekom, 14 juni 2013.

Naamgeving
Aardig is dat de naam pilotengat gelijk een relatie legt met vliegverkeer. In het buitenland circuleren diverse namen voor deze gaten, die slaan meer op het uiterlijk dan op de mogelijke oorzaak. Bekend zijn o.a. de volgende namen:

  • Pilotengat
  • Wolkenwak
  • Vliegtuiggaten
  • Hole Punch Cloud / Punch Hole Cloud
  • Fallstreak Hole
  • Giant Cloud Hole
  • Vliegtuigstraten versus Canal Cloud

Gekke en afwijkende verklaringen
Over de oorzaak van pilotengaten bestaan heel wat ideeën. Van thermiekbellen tot aan warmte vanaf de grond van energiecentrales, een fabriek of warme wateroppervlakken. Inmiddels weten we dat vliegtuigen deze gaten kunnen veroorzaken. Toch verschijnen er op het internet ook nog steeds mooie plaatjes van pilotengaten, die opgeluisterd worden door de fraaiste  -maar rare en onzinnige- verhalen over bijvoorbeeld UFO's.

Het is echter mogelijk net iets te kort door de bocht om deze pilotengaten alleen aan vliegtuigen toe te schrijven. Het Wegener Bergeron Findeisen-proces dat voor de gaten verantwoordelijk is, kan ook door andere processen op gang komen, soms ook spontaan. Als andere mogelijke oorzaak en aanjager voor dat proces worden genoemd meteoren of vallende ijsdeeltjes uit (gewone) cirrus boven de altocumulus-bewolking.

Het zou mooi zijn als we hier meer duidelijkheid over krijgen en alle mogelijke oorzaken op rij kunnen zetten. Hier ligt een uitdaging voor weeramateurs, die immers zo goed de lucht observeren en dat nauwkeurig willen vastleggen.

Meer goed gedocumenteerde waarnemingen nodig
De gaten zijn vaak zichtbaar aan de randen van al deels oplossende dunne altocumulusbewolking. Maar het echte ontstaan kan je zelden waarnemen. Interessant is het om proberen te achterhalen hoe lang daarvoor een vliegtuig door de wolk vloog en het proces op gang werd gebracht.
Moet het vliegtuig hiervoor wel altijd door de wolk heen, of kan het ook optreden als het er boven vliegt?  Onder welke omstandigheden trad het op, bij wat voor vliegtuigen en wat voor bewolking, wat was de temperatuur van de wolkenlaag? En zou het proces ook in andere (dikkere) wolken voorkomen en neerslag op gang brengen, maar dan zonder dat we een gat zien?
De kleine foto 3 toont het zelfde proces van uitsneeuwen langs een altocumulusveld, maar dan wel op heel grote schaal. Is dit niet door iets anders dan een vliegtuig in gang gezet?

We hebben meer foto's en goed gedocumenteerde verslagen nodig zodat we het verder kunnen uitzoeken en beschrijven. Punten waar je hierbij op kan letten -en wat je kan vastleggen zijn o.a. :

  • Waarnemer
  • Plaats
  • Tijd/datum
  • Type bewolking waarin gat zit
  • Plek van het pilotengat (aan de hemel, windrichting en hoogte in graden)
  • Omvang (in graden)
  • Ontwikkeling pilotengat / tijdverloop. Maak een reeks foto's of tekeningen
  • Omschrijving gebruikt fotomateriaal en lens (mm, groothoek/ tele)
  • Idee over de oorzaak ( -type- vliegtuig, of anders)

Dergelijke pilotengaten komen vaak voor bij dunne Altocumulus-velden, zeker aan de randen.
Let dus extra goed op bij dergelijke wolkenluchten, maar wellicht zie je het ook bij andere bewolking.

  • Leg het vast, fotografeer het en deel het met ons. Help ons mee door meer informatie te verzamelen en vul daarom het waarneemformulier pilotengaten op de website in.
    Dan kunnen we het analyseren en beschrijven in de Weerspiegel of de website van de VWK.


Bronvermelding en enkele nuttige links:


Foto's en tekst zijn van Stefan Jak (m.u.v. de tweede foto, daarvan berust het copyright bij Jacob Kuiper).


VWKweb-1797


08-04-2016 | Waarneming_Pilootgat | 1797
  • 4/8 21:35 John:
    Schitterend weer met aangename temperatuur en een perfect dauwpunt om te wandelen over de Postbank. Wat we ook gedaan hebben.
  • 4/8 20:00 Jurgen:
    Vandaag nog een mooie dag met kleine stapelwolken en een heerlijke temperatuur van 22 graden. Intussen wordt de knop van de "oven" op voorverwarmen gezet. We zullen het gaan voelen...
  • 4/8 17:31 Pieter:
    Mooie dag met veel zon maar ook stapelwolken en een aangename 22 C
  • 3/8 22:00 Jaap:
    Karen = jaren .
  • 3/8 21:58 Jaap:
    In Diepenheim ook vandaag weer een warme dag. Het werd 21 graden. Dreigende luchten rondom, maar geen druppel. Droogte hier minder erg dan in de voorgaande 2 Karen. Maar nog wel aanwezig.
  • 3/8 20:15 Jurgen:
    Hier in Dordt nog 4 mm. Genoeg om m.n plantjes de komende periode van regenwater te kunnen voorzien..
  • 3/8 19:31 Kees:
    In Eindhoven vanmiddag wel donkere stapelwolken, maar slechts enkele regendruppels waargenomen. Ook hier zal de droogte verder toenemen, tenzij de verwachte hitte enkele warmte-onweders zal opleveren.
  • 3/8 18:49 Erik:
    De buienzone die vanmiddag op de buienradar deze kant op leek te schuiven is in de tussentijd verdampt en/of leeggeregend en we vissen hier weer naast het net. Dit betekent voor de komende dagen een ernstige verscherping van de droogte op de Zuid-Veluwe.
  • 3/8 18:25 Gert:
    Ton wel onweer maar hier slechts 1.2mm
  • 3/8 17:43 Ton:
    Net een enorme bui in Wezep/Hattemerbroek. Helaas moest ik er doorheen fietsen. Ik had 20 mm in ongeveer 20 minuten. Totaal 22 mm. Wat ik nog nooit had gezien: In de straat in Wezep waar ik doorheen fietste kwamen de riooldeksels omhoog doordat het riool het water niet snel genoeg af kon voeren.
  • 3/8 17:19 Gert:
    Toch nog onweer
  • 3/8 17:03 Frank:
    Wij treffen het in Zaandam 17,2 mm regen met windvlagen en onweer en stevige temp.daling, nu weer opgeklaard laat nu de hitte maar komen.
  • 3/8 17:02 John:
    Het is geheel bewolkt. Eerder op de middag mooi opbollende stapelwolken gezien, maar dus niet in mijn regio verzilverd.
  • 3/8 17:01 John:
    Wel koel in Rijen, van 23 naar 16 graden, maar geen regen.
  • 3/8 17:00 Erik:
    In Bennekom wel mooie wolkenluchten, maar nog geen drup regen en vooreerst niets in zicht.
  • 3/8 16:59 Ted:
    Bevestiging KNMI. De radar van Herwijnen heeft inderdaad problemen. Morgen 4 augustus wordt er naar gekeken. De enige die goede radarplaatjes geeft ligt er nog steeds uit. Dat is weatheronline.co.uk. . Nog even geduld. Vanmiddag wat gerommel van 14.55 tot 15.15 uur. Bui leverde 2,0mm op. Temperatuur daalde tot 15,0 graden om 15.00 uur. Nu (16.45 uur) 18,0 graden. Hoogste temperatuur is 19,9 graden om 11.50 en 12.19 uur. Misschien een max. temp. onder de 20 graden.
  • 3/8 16:52 Pieter:
    Hier in Purmerend rond 12.30 uur enorme stapelwolken in nw richting, vanaf ca 14.30 donkere luchten en onweer ,tijdelijk veel wind en regen, totaal 'slechts'5 mm Temp daling van 22 naar 16 C.
  • 3/8 16:04 Gerard:
    In Schoorl tot nu toe 2 mm uit een tijdelijk gestage regen, nu weer droog. Wel onweer op afstand gehad, maar geen stortregens.
  • 3/8 15:08 Frank:
    Het gaat hier in Zaandam prima al 11 mm en het giet nog steeds aardig door met af en toe onweer en windstoten, wat een weelde
  • 3/8 14:57 Kees:
    In Berkhout flink wat regen met een paar om weer klappen
  • 3/8 14:54 Bart:
    Bui sterft uit boven Haarlem en groeit daarachter weer aan.
  • 3/8 14:52 John:
    Fijn JŁrgen. Heerlijk regenwater voordat een droge hittegolf aanbreekt, ik hoop in Rijen ook een actief celletje te krijgen, minstens 5-10 mm. 😃
  • 3/8 14:48 Gert:
    JŁrgen. Geniet ervan 👍
  • 3/8 14:36 Jurgen:
    Van uitstel geen afstel! De buien zijn ůůk hier in Dordt aangekomen. Zonet prachtig dreigende rolwolkachtige structuren...In de verte gerommel.
  • 3/8 14:30 Frank:
    In Zaandam-west nu inzettende stevige regen, zeer welkom, nog even voordat de hitte periode losbarst, er zit weinig gang in de buienlijn dus de hoeveelhei kan nog de moeite waard worden, vooral in het westen.
  • 3/8 12:36 Gert:
    Ik heb er weinig vertrouwen in Jurgen. De buien volgen op dit moment de prognose van Harmonie
  • 3/8 12:14 Jurgen:
    Inmiddels komt er wel een buienlijn voor de kust van Zeeland tot ontwikkeling. Ben benieuwd hoever dat dat gaat activeren en het land op komt...
  • 3/8 11:46 Erik:
    Met het uitblijven van de buien begin ik me weer zorgen te maken over de droogte. Want na vandaag valt er de komende week weinig meer te verwachten terwijl het al weer behoorlijk uitgedroogd is. Dat wordt dus weer sproeien en gieteren in de tuin...
  • 3/8 11:11 Gert:
    Harmonie gaf gisteren al aan dat de buien landinwaarts zouden uitdoven
  • 3/8 10:53 Ko:
    De beloofde bewolking en regen laat voorlopig nog op zich wachten. Tot nu toe vrij zonnige ochtend en met bijna 20 graden al weer warm, vooral in de zon.
  • 3/8 09:47 Jurgen:
    De zon breekt hier nog door de middelbare bewolking heen in Dordrecht. Intussen flinke buien aan de kust Maar ze lijken zich niet in deze richting te verplaatsen...
  • 3/8 00:09 Erik:
    Het is fris: 11,8įC. Mooie maan.
  • 2/8 23:05 Jaap:
    Diepenheim zondag: wisselend bewolkt en rond het middaguur een bui, kort maar hevig. Het werd nog 23 graden. In de avond sterke afkoeling. Om 22.30 12 graden.
  • 2/8 22:10 Hans:
    Toch aan het eind van de dag nog 24.2 graden hier in de achtertuin (Enschede-W). Het werd steeds zonniger en tenslotte helder en actueel is het afgekoeld naar 18 graden.
  • 2/8 20:21 John:
    Dalende dauwpunten, bij 21-22 graden, leidde tot een opwekkende buitendag.
  • 2/8 18:09 Jurgen:
    Heerlijk dagje voor een mooie fietstocht. Westenwind blaast lekker door bij een heerlijk aangename 21 graden. Mooie kleine cumulus siert de hemel. Nog even van deze dagen genieten voordat de oven aan wordt gezet...
  • 2/8 16:31 Pieter:
    Mooie zomerdag, zon en (oplossende ) wolken , stevig windje en een aangename 21 C
  • 2/8 11:03 Klaas:
    In Schettens (Frl) ook geen onweer in juli. Is sinds het begin van de waarnemingen in 1969 niet voorgekomen. Een record waar ik niet op zat te wachten.
  • 2/8 09:42 Ko:
    Breda ook niet Gert, ook juli 2015 niet.
  • 2/8 08:18 Gert:
    Ik heb in de maand juli geen onweer waargenomen. Sinds begin van de waarnemingen ( 1988) heb ik dat nog geen keer mee gemaakt. Een triest record voor een liefhebber van onweer
  • 2/8 00:05 Bert:
    Eerbeek vanmorgen vroeg 0,2 mm. Geen onweer gehoord.
  • 1/8 22:38 Jaap:
    In Diepenheim vanmiddag toch weer de 30graden gehaald Twee tropische dagen hier In de nacht rond 5 00 een korte bui zonder onweer Verder droog en laat in de middag afkoeling door NW wind. Droge koufront-passage.
  • 1/8 22:18 Kees:
    Mooie zonsondergang in Berkhout (Nh) met windstil weer.Wat een mooie hobby we toch.
  • 1/8 20:41 Ted:
    Radarprobleem houdt aan. Heb dit bij het KNMI gemeld. Was vandaag lang nog klam. Na 17 uur liep er eindelijk drogere lucht binnen. Ook de zon ging volop schijnen. Max. temp. 23,5 graden (geldt voor 8 - 20 uur).
  • 1/8 15:32 Pieter:
    Een wolkenband trekt nu van west naar oost over Nederland met gematigde temperaturen Ca 21 C , Vanuit het zuidwesten weer opklaringen en stijgende temperaturen
  • 1/8 12:59 Ted:
    Eerste zomerse dag geldt natuurlijk voor augustus.
  • 1/8 12:58 Ted:
    Vanochtend een zonnetje. Nu bewolkt. Temperatuur 22,5 graden. Toch is de eerste zomerse dag al binnen. Om 2.15 uur vannacht was het 25,1 graden. Een kopie van 1 augustus 1983.
  • 1/8 12:55 Jurgen:
    Het is momenteel lekker weer hier in Dordrecht. 22 Graden en zwaar bewolkt. Het huis lucht lekker door!
  • 1/8 12:16 Pieter:
    De eerste officiele zomerse dag van augustsus is al binnen (De Bilt 25,0 C om 12 uur) juli had er meer moeite mee , verder lekker zomer weer met versluierde zon maar toch vrij warm.
  • 1/8 12:05 John:
    Heerlijk, de 🌞 is uit. ☁️
Bekijk het archief
Di 04 augustus 2020
Bezoekers online
Er zijn 4 gasten en 10 leden aanwezig: Bart, DaniŽl, Florian, Gert, Herman, John, Koos, Pieter, Theo, Wilco
Inloggen