Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 06:42
    Sluis
    11,0°C
    (3/8) Half bewolkt
    Windrichting: O
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
    Dichte mist (<200m)
  • 22:56
    Eesveen
    12,4°C
    (8/8) Geheel bewolkt
  • 20:53
    Sluis
    19,6°C
    (4/8) Half bewolkt
    Windrichting: NW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Wat zijn Pilotengaten

Wie vaker naar de wolken kijkt kan soms een heel mooi afgerond gat in een wolk aantreffen, met een speels toefje wolk in het midden van het gat. Zo'n bijzonder fraai gat in de wolk wordt ook wel een pilotengat genoemd en komt vaker voor dan dat men zou denken. Dit boeiende fenomeen is dan ook de reden om een ieder te stimuleren meer aandachtig naar onze mooie wolkenluchten te kijken en zo deze "gaten" te ontdekken, en vooral te stimuleren verslag te doen van deze waarneming.

Pilotengat nabij Bennekom
Al heel wat jaren worden pilotengaten gezien. De bovenstaande foto van een pilotengat boven Bennekom, te midden van een veld altocumulus-bewolking, dateert al weer van 27 oktober 2003. Het was een bijzonder toeval dat Jacob Kuiper een foto maakte van hetzelfde pilotengat, maar dan gezien vanuit De Bilt. Beide plaatsen liggen hemelsbreed niet zo ver van elkaar, maar het is toch toevallig dat twee waarnemers hetzelfde gat zien en vastleggen. Zeker in 2003, want toen was het nog niet zo’n algemeen bekend verschijnsel. De mechanismen achter dit fraaie verschijnsel aan de hemel zijn ondertussen meer duidelijk geworden.

Pilotengat nabij Bennekom vanuit de positie De Bilt

Ontstaan van pilotengaten

Op Wikipedia staat een meer gedetailleerde uitleg over het ontstaan van pilotengaten en vind je ook andere links naar pilotengaten.

Hier volstaan we met een beknopte uitleg. Een pilotengat kan ontstaan in waterwolken waarin  lokaal en vrij plotseling forse afkoeling plaatsvindt. Het gaat dan in de regel om wolken met onderkoelde waterdruppels, dus met een temperatuur onder nul graden Celsius. Er treedt een afkoeling op zodanig fors dat er kleine ijsdeeltjes ontstaan. In zo'n geval trekken de ijsdeeltjes snel de waterdamp binnen de wolk aan, zodat ook dat aanvriest (t.g.v. het Wegener-Bergeron-Findeisen-proces, zie ook weerspiegel nr. 1 2014). De omringende onderkoelde druppels in de wolk verdampen door de aanzuigende werking van de ijsdeeltjes: die groeien steeds verder en sneller aan, vallen naar beneden en er ontstaat vanwege die neerslag letterlijk een gat in de wolk. Vaak is dat mooi rond en met dikwijls ook zichtbare valstrepen in het midden van het gat, als gevolg van die zachtjes vallende ijsdeeltjes in het midden.


Die lokale afkoeling kan veroorzaakt worden door snelle drukdalingen aan de randen van vleugels of tips van propellers, door vliegtuigen dus. Dit blijkt uit uitvoerig onderzoek (Heymsfield et al, 2010).

De gaten zijn niet altijd fraaie cirkels, maar zien er soms uit als lange, vrijwel wolkenloze, strepen die dwars door de bestaande bewolking getrokken worden,  als de inverse van een normale contrail van een vliegtuig. Dat heet dan een 'canal cloud’.

Canalcloud Overzicht 28 september 2013 te Bennekom.
Op de foto is zowel een canal cloud als een contrail te zien. In dit beeld lopen beide vormen vrijwel naadloos in elkaar over.
Canalcloud detail Detail van bovenstaande canal cloud,
Pilotengat bij Baarn Soms zijn er meerdere gaten op hetzelfde moment zichtbaar, zoals op deze foto van 14 oktober 2009 te Baarn.
Pilotengat nabij Bennekom Het gat met de uitsneeuwende wolk kan ook heel groot zijn, zoals op deze foto van een pilotengat op 30 december 2012 te Bennekom.
Pilotengat nabij Bennekom met Halo De ijsdeeltjes midden in het gat kunnen ook optische verschijnselen veroorzaken. Bijzonnen zijn vaak waargenomen in de pilotengaten, maar ook een stuk van de circumzenithale boog kan zomaar zichtbaar worden, zoals op de vierde foto van een pilotengat te Bennekom, 14 juni 2013.

Naamgeving
Aardig is dat de naam pilotengat gelijk een relatie legt met vliegverkeer. In het buitenland circuleren diverse namen voor deze gaten, die slaan meer op het uiterlijk dan op de mogelijke oorzaak. Bekend zijn o.a. de volgende namen:

  • Pilotengat
  • Wolkenwak
  • Vliegtuiggaten
  • Hole Punch Cloud / Punch Hole Cloud
  • Fallstreak Hole
  • Giant Cloud Hole
  • Vliegtuigstraten versus Canal Cloud

Gekke en afwijkende verklaringen
Over de oorzaak van pilotengaten bestaan heel wat ideeën. Van thermiekbellen tot aan warmte vanaf de grond van energiecentrales, een fabriek of warme wateroppervlakken. Inmiddels weten we dat vliegtuigen deze gaten kunnen veroorzaken. Toch verschijnen er op het internet ook nog steeds mooie plaatjes van pilotengaten, die opgeluisterd worden door de fraaiste  -maar rare en onzinnige- verhalen over bijvoorbeeld UFO's.

Het is echter mogelijk net iets te kort door de bocht om deze pilotengaten alleen aan vliegtuigen toe te schrijven. Het Wegener Bergeron Findeisen-proces dat voor de gaten verantwoordelijk is, kan ook door andere processen op gang komen, soms ook spontaan. Als andere mogelijke oorzaak en aanjager voor dat proces worden genoemd meteoren of vallende ijsdeeltjes uit (gewone) cirrus boven de altocumulus-bewolking.

Het zou mooi zijn als we hier meer duidelijkheid over krijgen en alle mogelijke oorzaken op rij kunnen zetten. Hier ligt een uitdaging voor weeramateurs, die immers zo goed de lucht observeren en dat nauwkeurig willen vastleggen.

Meer goed gedocumenteerde waarnemingen nodig
De gaten zijn vaak zichtbaar aan de randen van al deels oplossende dunne altocumulusbewolking. Maar het echte ontstaan kan je zelden waarnemen. Interessant is het om proberen te achterhalen hoe lang daarvoor een vliegtuig door de wolk vloog en het proces op gang werd gebracht.
Moet het vliegtuig hiervoor wel altijd door de wolk heen, of kan het ook optreden als het er boven vliegt?  Onder welke omstandigheden trad het op, bij wat voor vliegtuigen en wat voor bewolking, wat was de temperatuur van de wolkenlaag? En zou het proces ook in andere (dikkere) wolken voorkomen en neerslag op gang brengen, maar dan zonder dat we een gat zien?
De kleine foto 3 toont het zelfde proces van uitsneeuwen langs een altocumulusveld, maar dan wel op heel grote schaal. Is dit niet door iets anders dan een vliegtuig in gang gezet?

We hebben meer foto's en goed gedocumenteerde verslagen nodig zodat we het verder kunnen uitzoeken en beschrijven. Punten waar je hierbij op kan letten -en wat je kan vastleggen zijn o.a. :

  • Waarnemer
  • Plaats
  • Tijd/datum
  • Type bewolking waarin gat zit
  • Plek van het pilotengat (aan de hemel, windrichting en hoogte in graden)
  • Omvang (in graden)
  • Ontwikkeling pilotengat / tijdverloop. Maak een reeks foto's of tekeningen
  • Omschrijving gebruikt fotomateriaal en lens (mm, groothoek/ tele)
  • Idee over de oorzaak ( -type- vliegtuig, of anders)

Dergelijke pilotengaten komen vaak voor bij dunne Altocumulus-velden, zeker aan de randen.
Let dus extra goed op bij dergelijke wolkenluchten, maar wellicht zie je het ook bij andere bewolking.

  • Leg het vast, fotografeer het en deel het met ons. Help ons mee door meer informatie te verzamelen en vul daarom het waarneemformulier pilotengaten op de website in.
    Dan kunnen we het analyseren en beschrijven in de Weerspiegel of de website van de VWK.


Bronvermelding en enkele nuttige links:


Foto's en tekst zijn van Stefan Jak (m.u.v. de tweede foto, daarvan berust het copyright bij Jacob Kuiper).


VWKweb-1797


08-04-2016 | Waarneming_Pilootgat | 1797
  • 17/7 00:02 Hans:
    Erg kille julidag vandaag in het enschedese met maar 17.2 graden. Zonloos en derhalve een erg laag maximum.
  • 16/7 22:57 Frank:
    Prachtige, rustige, onbewolkte avond, om 22.45 uur al klompmist op de weilanden. De Noorse weerdienst geeft vanaf volgende week dinsdag ruime tropische temperaturen, kijken of dat door het KNMI wordt overgenomen
  • 16/7 21:57 Erik:
    In Bennekom de derde dag op rij met Tmax onder de 20°C. Pas na acht uur vanavond klaarde het op. Door het wegvallen van de noordenwind van de afgelopen dagen voelde het toch zacht aan..
  • 16/7 20:52 Gert:
    Hier rond 19.30 de zon. Ik zie ook uit naar deel7
  • 16/7 18:39 Frank:
    In Zaandam/Westzaan een sombere rustige morgen, maar in de loop van de middag breekt de zon steeds beter door tot vrij zonnig weer en nog net 20 oC. Bericht gehad van uigeverij Dingeman van Wijnen en boekhandel Riemer dat deel 7 van duizend jaar weer en wind van J.Buiman rond 20 augustus 2019 verschijnt. (Zie forum)
  • 16/7 17:41 John:
    Opklaringen vanmiddag in Rijen, weinig wind, het voelt gelijk 10 graden warmer.
  • 16/7 17:05 Jaap:
    Tot nu toe (17u) zonloos in Diepenheim. Weinig wind maar toch niet verder dan 17 graden. Het valt een beetje tegen.
  • 16/7 07:37 Thieu:
    Somberheid troef hier in het zuidoosten. 12,3 C. na een slaapvriendelijke temperatuur van 9 graden in Montfort.
  • 16/7 06:29 Gert:
    0vc stratus . Lange termijn geleidelijk aan warmer maar hoe warm is de vraag
  • 15/7 22:31 Jaap:
    Twee bijna zonloze dagen in Diepenheim. Gisteren 19 gr. , vandaag nog net 20. Op beide dagen tegen de avond opklarend, maar dat is dan wat laat. Ergste droogte nu hier voorbij, maar nog steeds een tekort aan neerslag.
  • 15/7 21:59 Gerard:
    Het streepje blauw werd snel ingehaald door nieuwe SC-bewolking waar schaamteloos nieuwe motregen uit neerdaalde zo nu en dan. Vlot daalde de temperatuur naar Noordzeewaterwaarde in het noordwesten.
  • 15/7 20:58 Pieter:
    Gisteren en vandaag temperaturen( max 17 C ) die passen bij eind april of eind september maar niet bij hartje zomer
  • 15/7 17:30 Erik:
    Zodra de zon erbij komt loopt de temperatuur snel op. Nu 18,9°C. Als de zon blijft schijnen halen we misschien nog net de 20°C in Bennekom.
  • 15/7 14:01 Gerard:
    Er gloort hoop aan de noordelijke horizon in Schoorl, een flinke streep blauw na het eindeloze saaie eentonige grijze weer van de afgelopen dagen. De temperatuur is momenteel nog zeer benedenmaats met 17 graden.
  • 15/7 13:31 Kees:
    Opnieuw een kille maandag, vorige week ook al.
  • 15/7 12:39 Pieter:
    We leven nu hartje zomer, maar het weer geef niet echt een zomers gevoel, Grijze luchten, af en toe wat motregen, een kille noorden wind en slechts 16 C.Brrrr.
  • 15/7 12:37 Ko:
    Breda ook een geheel bewolkte grijze ochtend. Dat was nog niet vaak gelukt deze zomer.
  • 15/7 09:33 Hans:
    Grijs, grijs en nog grijzer boven Enschede W. Een somber zomerbeeld bij 14.2 graden. Doet aan lang vervlogen tijden denken. Maar de zomer gaat zich herpakken op termijn.
  • 15/7 08:26 Gert:
    opnieuwe een kille start met een door stratocumulus bedekte hemel. Een verlate schaapscheerderskou laten we maar zeggen
  • 14/7 23:22 Pieter:
    Vandaag de 2e dag in juli dat nergens in Nederland de 20 C bereikt werd, best laag voor juli
  • 14/7 21:48 Pieter:
    Nooit gehoord van zandbanken in de Waddenzee John ?
  • 14/7 21:08 John:
    Een wandeling op de Waddenzee gemaakt? Jezus.
  • 14/7 19:45 Pieter:
    Vanmiddag vanuit den Oever een wandeling op de Waddenzee gemaakt, Na veel wolken en een paar kleine buitjes brak de lucht ineens open en liepen we geruime tijd in de zon, Een welkome opwarmer want de wind voelde koud aan , water ca 17 C.
  • 14/7 15:27 Ted:
    Toch nog 1,1mm neerslag. Neerslagduur 5,7 uur. Meest geheel bewolkt, soms zwaar bewolkt en nog maar 0,2 uur zon. Temperatuur nu (15.15 uur) 18,1 graden.
  • 14/7 15:03 Frank:
    De zomer zit in een pittige dip. In Zaandam/Westzaan meest bewolkt, meest droog, maar vooral vanmorgen nog wat lichte buitjes maar ook vanmiddag nog soms wat gespetter, temp 16 / 17 oC sinds gisteravond 1,5 mm, detuin trekt helemaal bij.
  • 14/7 14:10 Gerard:
    Inde ochtend nog wat buitjes, maar nu in de middag piept de zon er af en toe tussendoor. De wind jaagt nog flink wat nog een flinke windkoelte oplevert in Schoorl.
  • 14/7 06:59 Gert:
    een grijze start.. In de middag wat zon waardoor de warme grens van 20 graden even mochten aantikken. Vervolgens keerde de grijze soep weer terug. Wat een verschil met juli vorig jaar. Het kan verkeren in de meteorologie. Gelukkig maar ………...
  • 13/7 19:43 Gerard:
    Af en toe een guur motregenbuitje en verder variatie in licht maar geen zon, de temperatuur vraagt om een jas op de fiets. Herfstig meer dan zomers in Schoorl.
  • 13/7 19:30 Frans:
    vanmiddag een bui 100 meter bij me vandaan dat het spoelde en hier geen druppel. Blijft interessant het weer
  • 13/7 14:31 Jan:
    Gisteren in Assen om 20 uur, 44,6 mm neerslag gemeten.
  • 13/7 13:14 Ko:
    Een volgend klein regenbuitje met een koel briesje, midden op de dag. Dat is vaak anders in juli tegenwoordig.
  • 13/7 10:11 Ko:
    Breda heeft het geluk met een klein buitje regen. De droogte lacht erom.
  • 13/7 07:37 John:
    Hier in Oss houdt de droogte vooralsnog aan, gisteren was de oogst slechts 4 mm en staat juli op 10 mm.
  • 12/7 22:30 Tonnis:
    Bij mij bijna 60mm dit is 2km ten zuiden van biddinghuizen nog 1,5 km zuidelijker ruim 70mm, 1km noordelijk van biddinghuizen 15mm, er zat een pit bij van 20mm in enkele minuten
  • 12/7 22:10 Jaap:
    In Diepenheim vanmorgen wat zon en benauwd weer. Het werd 24 graden. Vervolgens de hele middag regen en af en toe een ontlading. De temperatuur zakte naar 18 gr. Vanavond onweer op afstand, ten noordoosten
  • 12/7 21:02 Gerard:
    Dit in tegenstelling met Schoorl, waar niets gebeurde, alleen een grijze wolkenmassa de hele dag, waaruit slechts enkele spatten vielen.
  • 12/7 16:44 John:
    Een boeiend dagje qua buienluchten. Vanochtend voor negenen al enkele buien met onweer ten zuiden van Rijen. Later op de ochtend opnieuw buien met onweer. Totale opbrengst met 9,5 mm niet spectaculair, maar welkom. Er stond hier wat meer stroming in de bovenlucht dan noordelijker in het land.
  • 12/7 16:21 Hans:
    In Ede rond 15.00 uur 1 flinke dreun, verder weinig spektakel, nu droog
  • 12/7 16:12 Frank:
    In Zaandam/West rustig, vanmorgrn nog bijna 21 oC zw wind, vanmiddag regenachtig bij een naar wnw ruimende wind en tijdelijk amper 16 oC (passage occlusie), neerslag 3,8 mm, media berichten over wateroverlast in delen van ons land (oosten)
  • 12/7 15:47 Gert:
    lokaal flink wat regen. Hier wat gerommel maar niet meer dan 0.4 mm
  • 12/7 14:43 Marcel:
    Op Buienradar gezien dat het om een plaatselijke gietbui blijkt te gaan. Opvallend: het gebied met zware regen bleef een tijd boven dezelfde plek, leek zelfs iets westwaarts te bewegen, terwijl de hele buienpluk naar het oosten trok.
  • 12/7 14:36 Erik:
    Geen noodweer in Bennekom. Wel wat bliksems en donders, maar erg kalmpjes allemaal. En het regent gestaag, maar het heeft geen moment geplensd. Prima voor tuin, boerenland en natuur (en hoognodig). Van mij mag het nog een uurtje zo doorgaan.
  • 12/7 14:21 Marcel:
    In Hilversum langdurig onweer. Het begon in het begin van de middag te gieten.... en dat doet het nog. Inmiddels al meer dan 55 mm! Intensiteit neemt wel af.
  • 12/7 13:39 Bert:
    In Eerbeek onweert het sinds 13 uur, met voornamelijk actief onweer ten noorden.
  • 12/7 12:32 Ko:
    Toch nog een stortbui ook in Breda. Ik had het niet meer verwacht.
  • 12/7 11:47 Pieter:
    Die bui heeft 9 mm in een half uur opgeleverd, met een paar onweers klappen en daarna j een tijdje rollende donder, mooie opfrisser voor de natuur KNMI mag code geel wel uit breiden ,want er komt nog meer.
  • 12/7 11:17 Pieter:
    Uit het niets( buienradar) ontstane plensbui met onweer boven Purmerend
  • 12/7 09:12 Herman:
    Wouw, rond 8 uur onweer met regen gaf 4 mm neerslag
  • 12/7 08:53 Ko:
    Zo leuk het lijkt op de radar zo tegenvallend is de werkelijkheid. Leverde nog geen mm op, onweer op afstand trekt weg.
  • 12/7 08:06 Ko:
    Breda start de dag met regen en onweer gerommel.
Bekijk het archief
Wo 17 juli 2019
Bezoekers online
Er zijn 2 gasten en 5 leden aanwezig: Adrie, Frans, Henk, John, Pieter
Inloggen