Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 20:48
    Sluis
    1,5°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
    Dichte mist (<200m)
  • 18:59
    Clinge
    1,4°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZZO
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Wat zijn Pilotengaten

Wie vaker naar de wolken kijkt kan soms een heel mooi afgerond gat in een wolk aantreffen, met een speels toefje wolk in het midden van het gat. Zo'n bijzonder fraai gat in de wolk wordt ook wel een pilotengat genoemd en komt vaker voor dan dat men zou denken. Dit boeiende fenomeen is dan ook de reden om een ieder te stimuleren meer aandachtig naar onze mooie wolkenluchten te kijken en zo deze "gaten" te ontdekken, en vooral te stimuleren verslag te doen van deze waarneming.

Pilotengat nabij Bennekom
Al heel wat jaren worden pilotengaten gezien. De bovenstaande foto van een pilotengat boven Bennekom, te midden van een veld altocumulus-bewolking, dateert al weer van 27 oktober 2003. Het was een bijzonder toeval dat Jacob Kuiper een foto maakte van hetzelfde pilotengat, maar dan gezien vanuit De Bilt. Beide plaatsen liggen hemelsbreed niet zo ver van elkaar, maar het is toch toevallig dat twee waarnemers hetzelfde gat zien en vastleggen. Zeker in 2003, want toen was het nog niet zo’n algemeen bekend verschijnsel. De mechanismen achter dit fraaie verschijnsel aan de hemel zijn ondertussen meer duidelijk geworden.

Pilotengat nabij Bennekom vanuit de positie De Bilt

Ontstaan van pilotengaten

Op Wikipedia staat een meer gedetailleerde uitleg over het ontstaan van pilotengaten en vind je ook andere links naar pilotengaten.

Hier volstaan we met een beknopte uitleg. Een pilotengat kan ontstaan in waterwolken waarin  lokaal en vrij plotseling forse afkoeling plaatsvindt. Het gaat dan in de regel om wolken met onderkoelde waterdruppels, dus met een temperatuur onder nul graden Celsius. Er treedt een afkoeling op zodanig fors dat er kleine ijsdeeltjes ontstaan. In zo'n geval trekken de ijsdeeltjes snel de waterdamp binnen de wolk aan, zodat ook dat aanvriest (t.g.v. het Wegener-Bergeron-Findeisen-proces, zie ook weerspiegel nr. 1 2014). De omringende onderkoelde druppels in de wolk verdampen door de aanzuigende werking van de ijsdeeltjes: die groeien steeds verder en sneller aan, vallen naar beneden en er ontstaat vanwege die neerslag letterlijk een gat in de wolk. Vaak is dat mooi rond en met dikwijls ook zichtbare valstrepen in het midden van het gat, als gevolg van die zachtjes vallende ijsdeeltjes in het midden.


Die lokale afkoeling kan veroorzaakt worden door snelle drukdalingen aan de randen van vleugels of tips van propellers, door vliegtuigen dus. Dit blijkt uit uitvoerig onderzoek (Heymsfield et al, 2010).

De gaten zijn niet altijd fraaie cirkels, maar zien er soms uit als lange, vrijwel wolkenloze, strepen die dwars door de bestaande bewolking getrokken worden,  als de inverse van een normale contrail van een vliegtuig. Dat heet dan een 'canal cloud’.

Canalcloud Overzicht 28 september 2013 te Bennekom.
Op de foto is zowel een canal cloud als een contrail te zien. In dit beeld lopen beide vormen vrijwel naadloos in elkaar over.
Canalcloud detail Detail van bovenstaande canal cloud,
Pilotengat bij Baarn Soms zijn er meerdere gaten op hetzelfde moment zichtbaar, zoals op deze foto van 14 oktober 2009 te Baarn.
Pilotengat nabij Bennekom Het gat met de uitsneeuwende wolk kan ook heel groot zijn, zoals op deze foto van een pilotengat op 30 december 2012 te Bennekom.
Pilotengat nabij Bennekom met Halo De ijsdeeltjes midden in het gat kunnen ook optische verschijnselen veroorzaken. Bijzonnen zijn vaak waargenomen in de pilotengaten, maar ook een stuk van de circumzenithale boog kan zomaar zichtbaar worden, zoals op de vierde foto van een pilotengat te Bennekom, 14 juni 2013.

Naamgeving
Aardig is dat de naam pilotengat gelijk een relatie legt met vliegverkeer. In het buitenland circuleren diverse namen voor deze gaten, die slaan meer op het uiterlijk dan op de mogelijke oorzaak. Bekend zijn o.a. de volgende namen:

  • Pilotengat
  • Wolkenwak
  • Vliegtuiggaten
  • Hole Punch Cloud / Punch Hole Cloud
  • Fallstreak Hole
  • Giant Cloud Hole
  • Vliegtuigstraten versus Canal Cloud

Gekke en afwijkende verklaringen
Over de oorzaak van pilotengaten bestaan heel wat ideeën. Van thermiekbellen tot aan warmte vanaf de grond van energiecentrales, een fabriek of warme wateroppervlakken. Inmiddels weten we dat vliegtuigen deze gaten kunnen veroorzaken. Toch verschijnen er op het internet ook nog steeds mooie plaatjes van pilotengaten, die opgeluisterd worden door de fraaiste  -maar rare en onzinnige- verhalen over bijvoorbeeld UFO's.

Het is echter mogelijk net iets te kort door de bocht om deze pilotengaten alleen aan vliegtuigen toe te schrijven. Het Wegener Bergeron Findeisen-proces dat voor de gaten verantwoordelijk is, kan ook door andere processen op gang komen, soms ook spontaan. Als andere mogelijke oorzaak en aanjager voor dat proces worden genoemd meteoren of vallende ijsdeeltjes uit (gewone) cirrus boven de altocumulus-bewolking.

Het zou mooi zijn als we hier meer duidelijkheid over krijgen en alle mogelijke oorzaken op rij kunnen zetten. Hier ligt een uitdaging voor weeramateurs, die immers zo goed de lucht observeren en dat nauwkeurig willen vastleggen.

Meer goed gedocumenteerde waarnemingen nodig
De gaten zijn vaak zichtbaar aan de randen van al deels oplossende dunne altocumulusbewolking. Maar het echte ontstaan kan je zelden waarnemen. Interessant is het om proberen te achterhalen hoe lang daarvoor een vliegtuig door de wolk vloog en het proces op gang werd gebracht.
Moet het vliegtuig hiervoor wel altijd door de wolk heen, of kan het ook optreden als het er boven vliegt?  Onder welke omstandigheden trad het op, bij wat voor vliegtuigen en wat voor bewolking, wat was de temperatuur van de wolkenlaag? En zou het proces ook in andere (dikkere) wolken voorkomen en neerslag op gang brengen, maar dan zonder dat we een gat zien?
De kleine foto 3 toont het zelfde proces van uitsneeuwen langs een altocumulusveld, maar dan wel op heel grote schaal. Is dit niet door iets anders dan een vliegtuig in gang gezet?

We hebben meer foto's en goed gedocumenteerde verslagen nodig zodat we het verder kunnen uitzoeken en beschrijven. Punten waar je hierbij op kan letten -en wat je kan vastleggen zijn o.a. :

  • Waarnemer
  • Plaats
  • Tijd/datum
  • Type bewolking waarin gat zit
  • Plek van het pilotengat (aan de hemel, windrichting en hoogte in graden)
  • Omvang (in graden)
  • Ontwikkeling pilotengat / tijdverloop. Maak een reeks foto's of tekeningen
  • Omschrijving gebruikt fotomateriaal en lens (mm, groothoek/ tele)
  • Idee over de oorzaak ( -type- vliegtuig, of anders)

Dergelijke pilotengaten komen vaak voor bij dunne Altocumulus-velden, zeker aan de randen.
Let dus extra goed op bij dergelijke wolkenluchten, maar wellicht zie je het ook bij andere bewolking.

  • Leg het vast, fotografeer het en deel het met ons. Help ons mee door meer informatie te verzamelen en vul daarom het waarneemformulier pilotengaten op de website in.
    Dan kunnen we het analyseren en beschrijven in de Weerspiegel of de website van de VWK.


Bronvermelding en enkele nuttige links:


Foto's en tekst zijn van Stefan Jak (m.u.v. de tweede foto, daarvan berust het copyright bij Jacob Kuiper).


VWKweb-1797


08-04-2016 | Waarneming_Pilootgat | 1797
  • 21/1 20:35 Gerben:
    Maastricht matige vorst!
  • 21/1 18:36 Ko:
    Tiende zonloze dag tot nu toe deze januari. Met circa 0,5 graden koudste dag sinds 31 januari 2019.
  • 21/1 18:11 Pieter:
    Auto ruiten krebben, bij zonsopkomst was het helder , maar in de loop van de ochtend trokken mistvelden en lage bewolking binnen, een kille dag met max 5 C
  • 21/1 16:08 Erik:
    Vanmorgen vroeg was het helder, maar al snel werd het hier in Bennekom mistig waardoor het koud bleef. Tmax tot nu toe: +0,3įC. Eindelijk weer eens de sensatie van een lage temperatuur, een vleugje winter, ook al is dit niet mijn mijn lievelingsweer.
  • 21/1 15:56 Gerard:
    Tijdelijk mooi zonnig in de middag na een grijze start van de dag, weinig wind,temp. iets boven 7 graden in Schoorl rond 16:00 uur.
  • 21/1 15:52 Ko:
    Breda ook nog nevelig en temp iets boven nul. Een koude dag dankzij mistig weer, schitterend! Eerste keer tot nu toe deze winter.
  • 21/1 12:10 Hans:
    In Ede-Zuid nog altijd onder 0 en mistig
  • 21/1 12:00 Bert:
    In Eerbeek zitten we nog steeds op de rand van het mistgebied met volop zon: Tact 3,7. Een paar km verderop is het net boven nul.
  • 21/1 11:13 Johan:
    De Bilt nog steeds onder 0, het wordt spannend. Welof geen ijsdag.
  • 21/1 08:57 Hans:
    Zo-even -0.6 bij een wat toegenomen wind en sterk nevelig, zelfs wat mistig in Enschede-W. Toch een wat winters gevoel.
  • 21/1 08:37 Ko:
    Lichte vorst en mistig. Ook komende nachten wat lichte vorst. Toch nog wat licht winters, ook al is het normaal januari weer.
  • 20/1 23:47 Henk:
    Bergambacht, Krimpenerwaard, 1047,7 hPa
  • 20/1 23:29 Bert:
    Hoogste druk hier 1048,4 (10:37 uur). Een record voor Eerbeek sinds 1982.
  • 20/1 21:28 Jaap:
    Nu 1046 en nog wat in De Bilt. Een persoonlijk record?Zou kunnen. Ik heb de luchtdruk nooit goed bijgehouden.
  • 20/1 17:52 Dick:
    Hoogste luchtdruk vandaag 1048;8 hPa hier in Capelle aan den IJssel. Zou voor best wel eens een persoonlijk record kunnen zijn.
  • 20/1 17:19 Jurgen:
    Vanmorgen een prachtige zonsopgang met torenhoge barometerstanden. Dit met een temperatuur van iets onder nul...Maar momenteel voert grijs weer de boventoon. Het lijkt opmerkelijk veel op winter 88-89!
  • 20/1 17:04 Pieter:
    Ondanks de hoge luchtdruk nog veel bewolkimg, na wat grondvorst liep de temperautuur nog op tot 8 C .
  • 20/1 12:31 Emiel:
    Nu al opgelopen naar 1047 hPa, bij 6 ℃, volledig bewolkt, wind ZW 2 bft
  • 20/1 12:23 Emiel:
    Momenteel de luchtdruk in Almere 1046,2 Hpa
  • 20/1 10:16 Ted:
    In de omgeving van Exeter (ZW-Engeland) is een luchtdrukwaarde gemeten van 1050,4 hPa. Hoogste luchtdruk in Nederland is 1048,8 hPa in Maastricht. Wilhelminadorp (KNMI) heeft kuren met de luchtdruk. Registratie lijkt op een krasblok.
  • 20/1 06:53 Ko:
    Zowel zaterdagnacht als nu vriest het licht. Gelukkig geen vorstloze januari.
  • 20/1 06:41 Gert:
    Ik heb nu ook een stationsrecord sinds begin van de metingen eind jaren '80. Vanmorgen 1046.6
  • 19/1 23:42 Ted:
    Luchtdruk is in De Bilt gestegen tot 1046,9 hPa Vlissingen 1047,6 hPa. Voor De Bilt is de stand van 16 februari 2008 overtroffen. Toen was het 1046,8 hPa. Allertijden is het 1050,4 hPa voor DeBilt. Hoogste luchtdruk in Nederland is hieronder NIET JUIST. Deze is ruim 1053 hPa in Groningen op 23 januari 1907.
  • 19/1 22:30 Hans:
    Mooie dag trouwens (maxtemp 6.6) met vrij veel stratus maar later op de dag helder. Zo-even +0.9 maar het gaat licht vriezen komende nacht.
  • 19/1 22:28 Hans:
    Hier in Enschede-W zo-even 1042.9 hpa! Nog nooit zo hoog gemeten! De Bilt in 1932 op 26 januari 1050 hpa! Hoogste luchtdruk Nederland!
  • 19/1 21:50 Gert:
    1045 hpa. Een nieuw januari record voor mijn station die al ruim 30 jaar actief is.
  • 19/1 20:24 Pieter:
    Na grondvorst in de vroege ochtend werd het een zonnige dag met een frisse nw wind max 8 C, nu snel dalend naar 3 C , In zuidoost Nederland al grondvorst ( Woensdrecht -2,5 C )
  • 19/1 18:58 Ko:
    Hele weekend was droog zonnig en saai. Voor het gevoel is het nu half maart. Sombere januari gevoel is meteen weg. Met nog maar 28 mm nog steeds te droog.
  • 19/1 16:17 Ted:
    Triest record: bui bij 1041,8 hPa. Nooit eerder voorgekomen. Record stond op 1040,0 hPa op 24 feb. 1979. Bui (14.15 uur) leverde 0,3 mm op. Verder vrij zonnig bij een fris noorden windje.
  • 19/1 13:41 Hans:
    Wattige wolkenvelden stratus bij 6.2 graden in Enschede-W.
  • 19/1 11:14 Erik:
    In Bennekom alles mooi berijpt vanochtend bij -1,1į stralingsvorst. De Veenkampen in het Binnenveld (ca 3 km hiervandaan) kwam niet onder nul.
  • 19/1 10:33 Dick:
    Actuele luchtdruk in Capelle aan den IJssel 1040,1. Scheelt wel haast 1 hPa met Rotterdam-Zestienhoven. Heb geen verklaring voor dat verschil, ik meet met een Vantage Pro2?
  • 19/1 10:03 Hans:
    Mooie, enigszins winterse ochtend (minimum -0.4) met wolkenvelden en mooie opklaringen. Plaatselijk glad vanmorgen maar er was gestrooid.
  • 18/1 21:58 Jaap:
    Wel een paar buien, maar geen hagel of sneeuw gezien. Met 7graden was het nog niet zo heel koud. Tussendoor brede opklaringen.
  • 18/1 19:47 Frank:
    In Zaandam/west vanmiddag rond 14.30 -16.00 uur vies buiig weer met tussendoor smeltende hagel . (2 mm) De weekmarkt zag de omzet verdrinken!
  • 18/1 19:20 Jurgen:
    Prachtige wolkenluchten vandaag. Hier in Dordrecht alleen in de ochtend een bui gehad. En dat bij een verkwikkende 7 graden. Maar nog steeds te zacht...
  • 18/1 19:09 Pieter:
    Na wat regen en hagelbuitjes is het nu opgeklaard en temperatuur gezakt naar 2,5 C , kans op (grond0 vorst !!
  • 18/1 19:05 Ted:
    Overdag tot ongeveer 15 uur talrijke buien sommige met hagel. Neerlag januari nu (18-1 18.55 uur) 45,1 mm. Neerslag is deze maand ongeveer normaal.
  • 18/1 17:24 Hans:
    Hier in het enschedese ook enkele lichte buitjes (0.1 'a 0.2 mm) maar de buienluchten (mooi weer eens..) heb ik ook gezien..Een beetje maart-achtig.
  • 18/1 17:17 Gert:
    Naast hagel vanmiddag ook een onweersklap gehoord. Leuke weerdag om in de boeken bij te schrijven
  • 18/1 16:56 Gerard:
    Leuke wolkenpartijen in Schoorl, afgewisseld met wat zon, nu en dan een hagelbui(tje), dat bij momenteel iets boven de 5 graden.
  • 18/1 15:19 Pieter:
    Vanmiddag in Amsterdam ook een flinkel hagelbui
  • 18/1 14:08 Ko:
    Breda nog geen druppel. En gezien de radar komt er ook niks van terecht. Bijna alleen maar zon en zacht met 7 graden, saai!
  • 18/1 13:40 Frank:
    Het lagedrukgebied dat met name in Queensland, Australie voor zware regens en overstromingen verantwoordelijk is, veroorzaakt hier op Bali al enkele dagen een zuidwestelijke stroming op vooral 850 hPa die tamelijk droge, heldere en iets koelere maritiem Tropische lucht van iets zuidelijker breedte aanvoert. Zowel luchttemperatuur als dauwpunt ziijn iets lager dan in de doorgaans maritiem Equatoriale lucht. De felle zon en de verfrissende wind zorgen voor meer verdamping en ventilatie, waardoor de warmte voor velen wat draaglijker is.
  • 18/1 13:20 Erik:
    En nu zowaar hagel!
  • 18/1 13:19 Erik:
    Hier in Bennekom tot nu toe alleen wat lichte regenbuitjes en een poging tot regenboog.
  • 18/1 13:07 Gert:
    Hier ook een ouderwetse hagelbui. Het kan nog
  • 18/1 11:38 Pieter:
    Vrij onverwachts valt er een hagelbui in Purmerend,bij een temp van 6 C Een teken dat de bovenlucht kouder wordt vanaf gisteren 8 mm regen gevallen .
  • 18/1 10:08 Gert:
    GFS gaat voor 1048 in delen van NL in de nacht van zondag op maandag. Zeer hoog dus
  • 17/1 21:37 Hans:
    Vind ik een hele goeie, de ZW-passaat!
Bekijk het archief
Di 21 januari 2020
Bezoekers online
Er zijn 7 gasten en 9 leden aanwezig: BjŲrn, Gerben, Herman, Jaap, Jan Willem, Paul, Pieter, Theo, Thieu
Inloggen