Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 21:03
    Sluis
    0,3°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 19:07
    Clinge
    4,2°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windkracht: 0 = Windstil
  • 15:33
    Clinge
    8,2°C
    (3/8) Half bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Wat zijn Pilotengaten

Wie vaker naar de wolken kijkt kan soms een heel mooi afgerond gat in een wolk aantreffen, met een speels toefje wolk in het midden van het gat. Zo'n bijzonder fraai gat in de wolk wordt ook wel een pilotengat genoemd en komt vaker voor dan dat men zou denken. Dit boeiende fenomeen is dan ook de reden om een ieder te stimuleren meer aandachtig naar onze mooie wolkenluchten te kijken en zo deze "gaten" te ontdekken, en vooral te stimuleren verslag te doen van deze waarneming.

Pilotengat nabij Bennekom
Al heel wat jaren worden pilotengaten gezien. De bovenstaande foto van een pilotengat boven Bennekom, te midden van een veld altocumulus-bewolking, dateert al weer van 27 oktober 2003. Het was een bijzonder toeval dat Jacob Kuiper een foto maakte van hetzelfde pilotengat, maar dan gezien vanuit De Bilt. Beide plaatsen liggen hemelsbreed niet zo ver van elkaar, maar het is toch toevallig dat twee waarnemers hetzelfde gat zien en vastleggen. Zeker in 2003, want toen was het nog niet zo’n algemeen bekend verschijnsel. De mechanismen achter dit fraaie verschijnsel aan de hemel zijn ondertussen meer duidelijk geworden.

Pilotengat nabij Bennekom vanuit de positie De Bilt

Ontstaan van pilotengaten

Op Wikipedia staat een meer gedetailleerde uitleg over het ontstaan van pilotengaten en vind je ook andere links naar pilotengaten.

Hier volstaan we met een beknopte uitleg. Een pilotengat kan ontstaan in waterwolken waarin  lokaal en vrij plotseling forse afkoeling plaatsvindt. Het gaat dan in de regel om wolken met onderkoelde waterdruppels, dus met een temperatuur onder nul graden Celsius. Er treedt een afkoeling op zodanig fors dat er kleine ijsdeeltjes ontstaan. In zo'n geval trekken de ijsdeeltjes snel de waterdamp binnen de wolk aan, zodat ook dat aanvriest (t.g.v. het Wegener-Bergeron-Findeisen-proces, zie ook weerspiegel nr. 1 2014). De omringende onderkoelde druppels in de wolk verdampen door de aanzuigende werking van de ijsdeeltjes: die groeien steeds verder en sneller aan, vallen naar beneden en er ontstaat vanwege die neerslag letterlijk een gat in de wolk. Vaak is dat mooi rond en met dikwijls ook zichtbare valstrepen in het midden van het gat, als gevolg van die zachtjes vallende ijsdeeltjes in het midden.


Die lokale afkoeling kan veroorzaakt worden door snelle drukdalingen aan de randen van vleugels of tips van propellers, door vliegtuigen dus. Dit blijkt uit uitvoerig onderzoek (Heymsfield et al, 2010).

De gaten zijn niet altijd fraaie cirkels, maar zien er soms uit als lange, vrijwel wolkenloze, strepen die dwars door de bestaande bewolking getrokken worden,  als de inverse van een normale contrail van een vliegtuig. Dat heet dan een 'canal cloud’.

Canalcloud Overzicht 28 september 2013 te Bennekom.
Op de foto is zowel een canal cloud als een contrail te zien. In dit beeld lopen beide vormen vrijwel naadloos in elkaar over.
Canalcloud detail Detail van bovenstaande canal cloud,
Pilotengat bij Baarn Soms zijn er meerdere gaten op hetzelfde moment zichtbaar, zoals op deze foto van 14 oktober 2009 te Baarn.
Pilotengat nabij Bennekom Het gat met de uitsneeuwende wolk kan ook heel groot zijn, zoals op deze foto van een pilotengat op 30 december 2012 te Bennekom.
Pilotengat nabij Bennekom met Halo De ijsdeeltjes midden in het gat kunnen ook optische verschijnselen veroorzaken. Bijzonnen zijn vaak waargenomen in de pilotengaten, maar ook een stuk van de circumzenithale boog kan zomaar zichtbaar worden, zoals op de vierde foto van een pilotengat te Bennekom, 14 juni 2013.

Naamgeving
Aardig is dat de naam pilotengat gelijk een relatie legt met vliegverkeer. In het buitenland circuleren diverse namen voor deze gaten, die slaan meer op het uiterlijk dan op de mogelijke oorzaak. Bekend zijn o.a. de volgende namen:

  • Pilotengat
  • Wolkenwak
  • Vliegtuiggaten
  • Hole Punch Cloud / Punch Hole Cloud
  • Fallstreak Hole
  • Giant Cloud Hole
  • Vliegtuigstraten versus Canal Cloud

Gekke en afwijkende verklaringen
Over de oorzaak van pilotengaten bestaan heel wat ideeën. Van thermiekbellen tot aan warmte vanaf de grond van energiecentrales, een fabriek of warme wateroppervlakken. Inmiddels weten we dat vliegtuigen deze gaten kunnen veroorzaken. Toch verschijnen er op het internet ook nog steeds mooie plaatjes van pilotengaten, die opgeluisterd worden door de fraaiste  -maar rare en onzinnige- verhalen over bijvoorbeeld UFO's.

Het is echter mogelijk net iets te kort door de bocht om deze pilotengaten alleen aan vliegtuigen toe te schrijven. Het Wegener Bergeron Findeisen-proces dat voor de gaten verantwoordelijk is, kan ook door andere processen op gang komen, soms ook spontaan. Als andere mogelijke oorzaak en aanjager voor dat proces worden genoemd meteoren of vallende ijsdeeltjes uit (gewone) cirrus boven de altocumulus-bewolking.

Het zou mooi zijn als we hier meer duidelijkheid over krijgen en alle mogelijke oorzaken op rij kunnen zetten. Hier ligt een uitdaging voor weeramateurs, die immers zo goed de lucht observeren en dat nauwkeurig willen vastleggen.

Meer goed gedocumenteerde waarnemingen nodig
De gaten zijn vaak zichtbaar aan de randen van al deels oplossende dunne altocumulusbewolking. Maar het echte ontstaan kan je zelden waarnemen. Interessant is het om proberen te achterhalen hoe lang daarvoor een vliegtuig door de wolk vloog en het proces op gang werd gebracht.
Moet het vliegtuig hiervoor wel altijd door de wolk heen, of kan het ook optreden als het er boven vliegt?  Onder welke omstandigheden trad het op, bij wat voor vliegtuigen en wat voor bewolking, wat was de temperatuur van de wolkenlaag? En zou het proces ook in andere (dikkere) wolken voorkomen en neerslag op gang brengen, maar dan zonder dat we een gat zien?
De kleine foto 3 toont het zelfde proces van uitsneeuwen langs een altocumulusveld, maar dan wel op heel grote schaal. Is dit niet door iets anders dan een vliegtuig in gang gezet?

We hebben meer foto's en goed gedocumenteerde verslagen nodig zodat we het verder kunnen uitzoeken en beschrijven. Punten waar je hierbij op kan letten -en wat je kan vastleggen zijn o.a. :

  • Waarnemer
  • Plaats
  • Tijd/datum
  • Type bewolking waarin gat zit
  • Plek van het pilotengat (aan de hemel, windrichting en hoogte in graden)
  • Omvang (in graden)
  • Ontwikkeling pilotengat / tijdverloop. Maak een reeks foto's of tekeningen
  • Omschrijving gebruikt fotomateriaal en lens (mm, groothoek/ tele)
  • Idee over de oorzaak ( -type- vliegtuig, of anders)

Dergelijke pilotengaten komen vaak voor bij dunne Altocumulus-velden, zeker aan de randen.
Let dus extra goed op bij dergelijke wolkenluchten, maar wellicht zie je het ook bij andere bewolking.

  • Leg het vast, fotografeer het en deel het met ons. Help ons mee door meer informatie te verzamelen en vul daarom het waarneemformulier pilotengaten op de website in.
    Dan kunnen we het analyseren en beschrijven in de Weerspiegel of de website van de VWK.


Bronvermelding en enkele nuttige links:


Foto's en tekst zijn van Stefan Jak (m.u.v. de tweede foto, daarvan berust het copyright bij Jacob Kuiper).


VWKweb-1797


08-04-2016 | Waarneming_Pilootgat | 1797
  • 19/11 19:20 Pieter:
    Snelle daling van de temperatuur, Woensdrecht al - 0,2 C en aan de grond -2,3 C
  • 19/11 18:50 Pieter:
    Vandaag zon maar ook buien 8 mm ,Max 8 C , nu snel dalend 3 C waarschijnlijk volgt de eerste echte vorstnacht hier in het westen met kans op gladheid !!
  • 19/11 17:09 Wilfried:
    @Ted, 557 mm?
  • 19/11 15:40 Hans:
    In het duitse Ahaus, net over de grens bij Enschede is het vrij helder geworden bij 7 graden. Het zou een koude nacht kunnen worden..
  • 19/11 15:11 Ted:
    Westzaan 557,0 mm (19-11 14.55 uur).
  • 19/11 15:10 Ted:
    September 188,6mm Oktober 300,9mm November (19-11 14.55 uur) 111,3mm. Totaal 600,8mm (Back-up geeft 601,2mm aan).
  • 19/11 15:05 Ted:
    Om 14.44uur werd de trieste som van ZESHONDERD ( 600 ) MM neerslag bereikt sinds 1 september.
  • 18/11 23:37 Hans:
    Ruim 30 mm over het maandagetmaal in Enschede-W. Regen met verschillende intensiteiten. Maxtemp. 7.5 graden.
  • 18/11 21:18 John:
    In Rijen met 5 mm uit nacht gekomen, vandaag overdag slechts 2 mm erbij.
  • 18/11 20:58 Ronald:
    Hier in Spijkenisse wťl droefgeestig maar niet echt verregend vandaag, met 4 mm. Sinds begin van de avond wel een flink doorstaande noordwester, 5-6 Bft.
  • 18/11 16:59 Pieter:
    Afgelopen nacht heeft het flink geregend, Overdag viel het erg mee mee af en toe wat gedruppel totaal 8 mm Novemberneerslag nu 72 mm
  • 18/11 08:59 Ko:
    Het druppelt wat in Breda. Tot nu toe 2 mm sinds vannacht.
  • 18/11 08:56 Bert:
    Neerslag tot nu toe 11 mm
  • 18/11 07:20 Hans:
    Sinds gisteravond toen de regen begon is hier in het enschedese 13 mm gevallen. Zondag een maxtemp van maar 5.1 graden en actueel (tijdelijk?) droog bij 5.5 graden.
  • 18/11 06:36 Gert:
    10 mm tot nu toe
  • 18/11 06:13 Frank:
    Code Rood van kracht in Tirol, het zuiden van Oostenrijk en het noorden van Italie vanwege zware sneeuwval en groot lawinegevaar, hoog in de bergen. Sommige plaatsen zijn van de buitenwereld afgesloten. Wat zuidelijker en op lager niveau: zware regenval. Bron: NOS TeleTekst.
  • 18/11 00:40 Kees:
    In.Amsterdam was het vandaag een heerlijke zonnige dag met weinig wind.
  • 17/11 21:24 Frank:
    Het weekend in de omgeving van Maastricht. Winters weekend met vrij veel zon, wel vaak wat afgeschermd door hogere wolkensluiers en rustig weer. Vanmorgen zonnige start en autoruiten krabben, wat nevel en zon en in de middag snel toenemende bewolking en vanavond gevolgd door wat lichte regen
  • 17/11 13:42 Gerard:
    Ook in Schoorl waren de auto's voorzien van bevroren dauwdruppeltjes, geen ijsbloemen. Vrij helder, weinig wind en momenteel 6,3 graden.
  • 17/11 10:24 Pieter:
    Na een grijze zaterdag nu weer een heldere ochtend met sporen van grondvorst.
  • 17/11 09:34 Gert:
    Wolkenscherm begint van het oosten al binnen te lopen
  • 16/11 19:50 Frank:
    Een temperatuur van - pak 'm beet - min 5 gr.C. en windkracht 1 is even realistisch als een temperatuur van min 5 gr.C. en windkracht 7, maar kan, als je in het tweede geval niet goed ingepakt bent en je jezelf te lang aan de omstandigheden bloot stelt, een verschil van leven en dood betekenen.
  • 16/11 19:03 Gerard:
    Gert schreef: In sommige gebieden is de windchill van belang gezien de afkoeling van het lichaam. Het KNMI zet niet voor niks waarschuwingen uit als de windchill beneden de -15 komt. Kortom: er is wel over nagedacht.
  • 16/11 08:33 Theo:
    Ik haat gevoelstemperatuur gegevens! Ik ben meer gefocusseerd op realistische temperaturen.
  • 16/11 00:19 Hans:
    Hier in het enschedese 6.1 graden als maxtemp maar gevoelsmatig duidelijk kouder bij meest veel bewolking.
  • 15/11 23:12 Jaap:
    De wind draait steeds. Vandaag NO. Daarbij koud , max. slechys 5 graden en ook nog vrijwel geen zon. Onaangename dag.
  • 15/11 18:49 Pieter:
    Lage maxima, lokaal werd de 5 C nog niet eens gehaald ( Hogeveen 4,8 C )
  • 15/11 17:24 Gerben:
    Waar liggen mijn wanten toch!
  • 15/11 15:29 Joost:
    tijd voor handschoenen. Erg fris met de oostenwind. temperatuur in Woensdrecht 5,5 graden. Het zonnetje probeert door de wolken heen te schijnen
  • 15/11 14:40 Gert:
    windchill op het Wad net onder nul rond 14.30
  • 15/11 14:26 Pieter:
    Grijs en koud met een stevige NO wind en slechts 5 C ,gevoelswaarde ca 0 C
  • 14/11 20:43 Pieter:
    Saai weer , maar wel de hele dag droog
  • 14/11 18:37 Frank:
    Om 17.17 uur onze tijd (01.17 uur pl.tijd) zware aardbeving met magnitude 7,3 onder de Molukse Zee tussen NO-Sulawesi en Halmahera. GDACS houdt het op een mogelijke regionale tsunami van ruim 1 meter hoog. Eerder vandaag in Ambon een 4,6-beving, temidden van talrijke lichtere aardschokken. Opvallend is de zeer grote activiteit de laatste tijd in het Molukse gebied. Bronnen: GDACS en volcanodiscovery.com..
  • 14/11 16:48 Ko:
    De mate waarin de zon dagelijks schijnt zou je niet zeggen dat het nov is.
  • 13/11 22:40 Dick:
    Hier in Capelle aan den IJssel vandaag 18, gisteren 11,5 eergisteren 7 mm. Ik hoop niet dat hiermee een trend (overtreffende trap) is gezet. November tot nog toe 66 mm.
  • 13/11 21:46 Pieter:
    Ja Ted, we werden er echt door verrast, Om 16.15 uur zag ik nog hagelresten in het gras liggen bij ca 8 C .
  • 13/11 21:20 Ted:
    De zware hagelbui in Purmerend had hagelstenen van 2 tot 2 1/2 cm. Heel extreem voor winterhalfjaar. Om 13.25 uur waren de hagelstenen op de grond nog 1 tot 1 1/2 cm. Locatie Einsteinstraat te Purmerend.
  • 13/11 20:57 Hans:
    Enschede-W over het etmaal slechts 1 mm. Duidelijk weer buiensituaties.
  • 13/11 16:51 John:
    Sinds middernacht tot vanmiddag 16 uur : 11,5 mm totaal in Rijen.
  • 13/11 16:44 Pieter:
    Na wat kleine buitjes In de ochtend werden we rond 12.30uur verrast door een zware hagelbui met grote hagelstenen die het landschap in een mum van tijd wit toverde 1 km verderop geen hagel, Totaal weer 9 mm opgevangen.
  • 13/11 16:12 Hans:
    In Ede-Zuid half uur geleden waterballet, met buitenverlichting die automatisch aan gaat. Gistermiddag korrelhagel. Hoezo minder herfsteffecten...
  • 13/11 16:05 Ko:
    En een tweede buitje daarstraks bracht er nog 3 mm bij. Ook hier geen hagel of onweer, dat is sowieso een zeldzaamheid geworden.
  • 13/11 14:41 Dick:
    Het regent momenteel pijpenstelen in Rotterdam. Ook wat donder gehoord.
  • 13/11 14:13 Rene:
    Heb ook de indruk dat het in de herfst minder (intensief) onweert in het kustgebied. Ik kan me van de jaren 80 uren lange lichtshows herinneren, met onweer vlakbij en boven zee hier in de omgeving van Alkmaar. Eťn keer overdag 12 aaneengesloten uurvakken. Dat zie ik tegenwoordig niet meer.
  • 13/11 13:32 Marcel:
    In Nunspeet nu een gebied met wat buien maar ook nu weer geen hagel en onweer. De trend van de laatste jaren van steeds minder herfstbuien met hagel en onweer in het binnenland zet door. Even de bliksemkaarten van het KNMI bekeken en ook aan de kust is de hoeveelheid onweer beperkt. Trend of toeval?
  • 13/11 13:05 Rene:
    Gisteren 22,5 mm vooral in de avond intensieve regen, 80 mm deze maand
  • 13/11 11:43 Ko:
    Ik telde in Breda vanochtend maar 1 klein buitje van 2 mm. Nog 3 mm vannacht dus in totaal nog maar 5 mm vandaag. Na die bui brak de zon al weer door wat nu nog steeds is.
  • 13/11 10:10 John:
    Talrijke buien ook in Rijen tot nu toe. Niet bijzonder fel, maar door gezamenlijk optreden toch 7 mm sinds middernacht. Ook de eerste smeltlijnen van dit najaar goed kunnen zien vanochtend.
  • 13/11 09:59 Frank:
    Op Ambon eiland, Molukken, gisteravond 19.10 uur pl.tijd weer een beving van magnitude 5, gevolgd door een dozijn lichte naschokken, urenlang. De schrik en stress is weer terug bij de mensen op Ambon en omgeving. Hier in Delft een minuut geleden een nabije ontlading met vrij zware donder.tijdens een flinke bui.
  • 13/11 09:24 Ko:
    Dat kan ik hier voorlopig nog niet zeggen. Slechts af en toe wat regen of een buitje, niets bijzonders. De hoeveelheden mm's zijn nog steeds een lachertje.
Bekijk het archief
Di 19 november 2019
Bezoekers online
Er zijn 4 gasten en 8 leden aanwezig: BjŲrn, Erik, Hans, Harry, Jeroen, Sjoerd, Theo, Wilco
Inloggen