Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 07:55
    Clinge
    12°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: NO
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 06:38
    Sluis
    10,3°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: NO
    Windkracht: 3 = Matige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Wat zijn Pilotengaten

Wie vaker naar de wolken kijkt kan soms een heel mooi afgerond gat in een wolk aantreffen, met een speels toefje wolk in het midden van het gat. Zo'n bijzonder fraai gat in de wolk wordt ook wel een pilotengat genoemd en komt vaker voor dan dat men zou denken. Dit boeiende fenomeen is dan ook de reden om een ieder te stimuleren meer aandachtig naar onze mooie wolkenluchten te kijken en zo deze "gaten" te ontdekken, en vooral te stimuleren verslag te doen van deze waarneming.

Pilotengat nabij Bennekom
Al heel wat jaren worden pilotengaten gezien. De bovenstaande foto van een pilotengat boven Bennekom, te midden van een veld altocumulus-bewolking, dateert al weer van 27 oktober 2003. Het was een bijzonder toeval dat Jacob Kuiper een foto maakte van hetzelfde pilotengat, maar dan gezien vanuit De Bilt. Beide plaatsen liggen hemelsbreed niet zo ver van elkaar, maar het is toch toevallig dat twee waarnemers hetzelfde gat zien en vastleggen. Zeker in 2003, want toen was het nog niet zo’n algemeen bekend verschijnsel. De mechanismen achter dit fraaie verschijnsel aan de hemel zijn ondertussen meer duidelijk geworden.

Pilotengat nabij Bennekom vanuit de positie De Bilt

Ontstaan van pilotengaten

Op Wikipedia staat een meer gedetailleerde uitleg over het ontstaan van pilotengaten en vind je ook andere links naar pilotengaten.

Hier volstaan we met een beknopte uitleg. Een pilotengat kan ontstaan in waterwolken waarin  lokaal en vrij plotseling forse afkoeling plaatsvindt. Het gaat dan in de regel om wolken met onderkoelde waterdruppels, dus met een temperatuur onder nul graden Celsius. Er treedt een afkoeling op zodanig fors dat er kleine ijsdeeltjes ontstaan. In zo'n geval trekken de ijsdeeltjes snel de waterdamp binnen de wolk aan, zodat ook dat aanvriest (t.g.v. het Wegener-Bergeron-Findeisen-proces, zie ook weerspiegel nr. 1 2014). De omringende onderkoelde druppels in de wolk verdampen door de aanzuigende werking van de ijsdeeltjes: die groeien steeds verder en sneller aan, vallen naar beneden en er ontstaat vanwege die neerslag letterlijk een gat in de wolk. Vaak is dat mooi rond en met dikwijls ook zichtbare valstrepen in het midden van het gat, als gevolg van die zachtjes vallende ijsdeeltjes in het midden.


Die lokale afkoeling kan veroorzaakt worden door snelle drukdalingen aan de randen van vleugels of tips van propellers, door vliegtuigen dus. Dit blijkt uit uitvoerig onderzoek (Heymsfield et al, 2010).

De gaten zijn niet altijd fraaie cirkels, maar zien er soms uit als lange, vrijwel wolkenloze, strepen die dwars door de bestaande bewolking getrokken worden,  als de inverse van een normale contrail van een vliegtuig. Dat heet dan een 'canal cloud’.

Canalcloud Overzicht 28 september 2013 te Bennekom.
Op de foto is zowel een canal cloud als een contrail te zien. In dit beeld lopen beide vormen vrijwel naadloos in elkaar over.
Canalcloud detail Detail van bovenstaande canal cloud,
Pilotengat bij Baarn Soms zijn er meerdere gaten op hetzelfde moment zichtbaar, zoals op deze foto van 14 oktober 2009 te Baarn.
Pilotengat nabij Bennekom Het gat met de uitsneeuwende wolk kan ook heel groot zijn, zoals op deze foto van een pilotengat op 30 december 2012 te Bennekom.
Pilotengat nabij Bennekom met Halo De ijsdeeltjes midden in het gat kunnen ook optische verschijnselen veroorzaken. Bijzonnen zijn vaak waargenomen in de pilotengaten, maar ook een stuk van de circumzenithale boog kan zomaar zichtbaar worden, zoals op de vierde foto van een pilotengat te Bennekom, 14 juni 2013.

Naamgeving
Aardig is dat de naam pilotengat gelijk een relatie legt met vliegverkeer. In het buitenland circuleren diverse namen voor deze gaten, die slaan meer op het uiterlijk dan op de mogelijke oorzaak. Bekend zijn o.a. de volgende namen:

  • Pilotengat
  • Wolkenwak
  • Vliegtuiggaten
  • Hole Punch Cloud / Punch Hole Cloud
  • Fallstreak Hole
  • Giant Cloud Hole
  • Vliegtuigstraten versus Canal Cloud

Gekke en afwijkende verklaringen
Over de oorzaak van pilotengaten bestaan heel wat ideeën. Van thermiekbellen tot aan warmte vanaf de grond van energiecentrales, een fabriek of warme wateroppervlakken. Inmiddels weten we dat vliegtuigen deze gaten kunnen veroorzaken. Toch verschijnen er op het internet ook nog steeds mooie plaatjes van pilotengaten, die opgeluisterd worden door de fraaiste  -maar rare en onzinnige- verhalen over bijvoorbeeld UFO's.

Het is echter mogelijk net iets te kort door de bocht om deze pilotengaten alleen aan vliegtuigen toe te schrijven. Het Wegener Bergeron Findeisen-proces dat voor de gaten verantwoordelijk is, kan ook door andere processen op gang komen, soms ook spontaan. Als andere mogelijke oorzaak en aanjager voor dat proces worden genoemd meteoren of vallende ijsdeeltjes uit (gewone) cirrus boven de altocumulus-bewolking.

Het zou mooi zijn als we hier meer duidelijkheid over krijgen en alle mogelijke oorzaken op rij kunnen zetten. Hier ligt een uitdaging voor weeramateurs, die immers zo goed de lucht observeren en dat nauwkeurig willen vastleggen.

Meer goed gedocumenteerde waarnemingen nodig
De gaten zijn vaak zichtbaar aan de randen van al deels oplossende dunne altocumulusbewolking. Maar het echte ontstaan kan je zelden waarnemen. Interessant is het om proberen te achterhalen hoe lang daarvoor een vliegtuig door de wolk vloog en het proces op gang werd gebracht.
Moet het vliegtuig hiervoor wel altijd door de wolk heen, of kan het ook optreden als het er boven vliegt?  Onder welke omstandigheden trad het op, bij wat voor vliegtuigen en wat voor bewolking, wat was de temperatuur van de wolkenlaag? En zou het proces ook in andere (dikkere) wolken voorkomen en neerslag op gang brengen, maar dan zonder dat we een gat zien?
De kleine foto 3 toont het zelfde proces van uitsneeuwen langs een altocumulusveld, maar dan wel op heel grote schaal. Is dit niet door iets anders dan een vliegtuig in gang gezet?

We hebben meer foto's en goed gedocumenteerde verslagen nodig zodat we het verder kunnen uitzoeken en beschrijven. Punten waar je hierbij op kan letten -en wat je kan vastleggen zijn o.a. :

  • Waarnemer
  • Plaats
  • Tijd/datum
  • Type bewolking waarin gat zit
  • Plek van het pilotengat (aan de hemel, windrichting en hoogte in graden)
  • Omvang (in graden)
  • Ontwikkeling pilotengat / tijdverloop. Maak een reeks foto's of tekeningen
  • Omschrijving gebruikt fotomateriaal en lens (mm, groothoek/ tele)
  • Idee over de oorzaak ( -type- vliegtuig, of anders)

Dergelijke pilotengaten komen vaak voor bij dunne Altocumulus-velden, zeker aan de randen.
Let dus extra goed op bij dergelijke wolkenluchten, maar wellicht zie je het ook bij andere bewolking.

  • Leg het vast, fotografeer het en deel het met ons. Help ons mee door meer informatie te verzamelen en vul daarom het waarneemformulier pilotengaten op de website in.
    Dan kunnen we het analyseren en beschrijven in de Weerspiegel of de website van de VWK.


Bronvermelding en enkele nuttige links:


Foto's en tekst zijn van Stefan Jak (m.u.v. de tweede foto, daarvan berust het copyright bij Jacob Kuiper).


VWKweb-1797


08-04-2016 | Waarneming_Pilootgat | 1797
  • 28/5 13:41 Jurgen:
    Staalblauwe luchten met hoog uv. En het gaat maar door....Ongelooflijk! Ben erg benieuwd het lang dit nog doorgaat? Eens zal er toch een bui in tegenkomen....
  • 28/5 12:00 Hans:
    Weer van dat super heldere weer met in-blauwe lucht! (Enschede-W)
  • 28/5 09:04 John:
    Het best blauw buiten in Rijen. Al wat meer wind dan voorgaande ochtenden. De nacht was wederom toch redelijk prikkelend fris.
  • 27/5 22:16 Hans:
    Een bijna zomerse dag vandaag in Enschede-W met 24.8 graden. Later in de middag en avond stak de wind kil op en daalde de temperatuur.
  • 27/5 21:46 Jaap:
    Gisteren 23 graden, vandaag netaan 20. De noordenwind ging aantrekken. Af en toe licht bewolkt, maar blijvend droog. Het droogt nog verder uit. Neerslagtekort naar 150 mm. Dat haal je niet meer in, behalve bij plaatselijke plensregens bij onweer. De derde droge zomer op rij, althans op de hogere gronden komt er aan. Ramp voor de natuur en de land- en tuinbouw.
  • 27/5 19:32 Ko:
    En goed te weten dat het in Limburg 3 graden warmer was. Eindelijk eens een keertje midden Brabant niet de warmste plek van NL.
  • 27/5 17:13 John:
    In het midden van Brabant, momenteel met 22 graden 2 graden minder warm dan gisteren rond deze tijd.
  • 27/5 16:55 Ted:
    Vrijwel onbewolkt bij N-4. Temperatuur zakt zeer snel. Om 13.35 uur was het max. van 20,3 graden. Nu is het nog maar 16,5 graden. We zijn duidelijk in een koelere luchtsoort gekomen.
  • 27/5 08:40 John:
    Vanmorgen hier in Oss een vrij zeldzaam natuurverschijnsel: mist!
  • 26/5 22:51 Jurgen:
    Vandaag weer een prima dag met wederom veel zon en een paar stapelwolken. De zomer van 2020 begint op stoom te komen....
  • 26/5 19:55 John:
    Nog 22 graden om 20 uur. Komt over als een vrij zomerse avond. Het is best zo. Liever dan nog boven de 30 graden.
  • 26/5 19:53 John:
    Toch ruim 24 graden in Rijen. De 26e warme dag deze lente. Het kunnen er precies 31 worden. Evenaring van het record.
  • 26/5 17:21 Pieter:
    Een zonnige dag met weinig wind waardoor de zon best warm aan voelt, max 24 C
  • 26/5 09:12 Hans:
    Fraai zonnig maar wel met sluierbewolking in Enschede-W.
  • 25/5 22:30 Hans:
    Uiteindelijk is het later vandaag volledig helder geworden (fraaie maansikkel nu te zien tegen een glasheldere lucht) maar lange tijd was er hier een zware bewolking te zien. Werd langzaam dunner en nam af. Maximum 19.3 graden.
  • 25/5 22:22 Gerard:
    Meer een kleine meloen, die moet je hier ook niet op het dak krijgen. Mooie blauwe dag in Schoorl, met gematigde temperaturen en een verfrissende wind!
  • 25/5 21:37 Herman:
    wolkenfoto van supercel waarbij hagelstenen zo groot als sinaasappels.https://jeugdjournaal.nl/artikel/2334912
  • 25/5 16:25 John:
    Verkwikkend of opwekkend weer, wel alweer boven de 21 graden in Rijen. Daarmee 25 warme dagen deze lente. Record is 31 uit lente 2018. We gaan Nog een eind komen.
  • 25/5 14:09 Jurgen:
    Mooie kleine stapelwolken in een felblauwe lucht. Dit bij aangename temperaturen. Ideaal weer!
  • 25/5 10:13 Koos:
    Nog redelijk wat bewolking, maar zal straks verder gaan opklaren. 5,5 mm afgetapt. Mei nu 22 mm, zal waarschijnlijk de eindstand zijn
  • 25/5 08:16 Hans:
    Mooi rustig weer met wolkenvelden in Enschede-W. Vanmorgen tijdens een wandeling kon je zien dat de natuur opgefleurd was na de 12 mm van gisteren.
  • 24/5 23:42 Renťe:
    Ik heb vandaag 7 mm afgetapt. En de onweersbui van vannacht heeft brand veroorzaakt in Amen (dorp iets ten zuiden van Assen)
  • 24/5 23:04 Hans:
    Uiteindelijk 12 mm In Enschede-W. Het "buide" vanavond nog wat na. We zijn er blij mee!
  • 24/5 21:28 Richard:
    Vandaag de natste dag sinds 13 maart. Hoe bijzonder is dat ? 4,5 mm maar liefst 😳
  • 24/5 20:27 Marcel:
    6,5 welkome mm' s in nunspeet.
  • 24/5 20:18 Ko:
    Bewolkte middag en avond met soms nog wat lichte regen. Nog tot 2,5 mm gekomen.
  • 24/5 20:06 Erik:
    In Bennekom gaat het nog steeds af en aan met (mot) regen en zitten we nu op 3,5mm - boven al mijn verwachtingen!
  • 24/5 19:59 Jurgen:
    Toch nog net genoeg regen om de ton te vullen...1.5 mm in totaal. Verder een grijze dag. Bijzonder in deze zonnige tijden!
  • 24/5 19:58 Gert:
    Ik mag niet klagen in totaal 5.6 millimeter
  • 24/5 19:53 Jaap:
    Bewolkt en fris.Het werd ruim 14 graden. Af en toe lichte regen, maar veel was het niet. Het blijft dus zeer droog, nog weken.
  • 24/5 19:09 Hans:
    En nu, opnieuw buiige regen...
  • 24/5 18:38 Hans:
    Juist! Zo-even na de flinke plensbui van rond 18.00 toch maar even 10 mm ontvangen. Hoeraaa! Dat hadden we even nodig. Ook niet meer verwacht maar dat kan zomaar gebeuren in de retro-stand...
  • 24/5 17:56 Hans:
    Prijs de dag niet voor het avond is. Nu een lekkere buiige regen in Enschede-W. Laat dit nog maar even doorgaan....
  • 24/5 17:52 Ted:
    Regende tot 13.05 uur. Neerslag 4,5 graden. Tijdens de regen was het steeds 12 tot 13 graden. Nu is het bijna 15 graden. Om 15.40 uur was het voorlopige maximum van 15,0.
  • 24/5 17:27 Pieter:
    Na regen komt vandaag geen zonneschijn, zwaar bewolkt met een stevige frisse wind ca 14 C , Een heel verschil met hemelvaartsdag ,toen zonnig,weinig wind en 26 C
  • 24/5 16:59 Kees:
    In Eindhoven niet meer dan af en toe gespetter aan het einde van de ochtend en begin van de middag. Met een sterk hogedrukgebied in de buurt (alweer !) zal de komende dagen de droogte hier steeds ernstiger worden.
  • 24/5 16:02 John:
    Ik ben in Rijen tot 2 mm gekomen. De zandgronden zijn een vingertopje vochtig geworden. De komende week verdamp er dagelijks een veelvoud.
  • 24/5 15:48 Frank:
    In Zaandam-west 4 mm regen !!! Het is magertjes, maar alles is meegenomen en wij zullen het er voorlopig weer mee moeten doen.
  • 24/5 14:42 Ko:
    Breda ruim 1,5 mm. Zie zelfs plasvorming op de platte daken. Sinds 2 mei niet meer voorgekomen.
  • 24/5 14:26 Gert:
    Op grond van de Solar gegevens van onze site lijkt het mij dat het in het noordwesten alweer is opgeklaard
  • 24/5 14:18 Hans:
    Regen (0.2 mm) stelt geen drup voor. Hogedruk perst de regen er uit. Het is en blijft kurkdroog!!
  • 24/5 14:14 Erik:
    Bijna klaar met de regen hier in Bennekom. Anderhalve millimeter. Niet veel, maar meer dan ik had durven hopen.
  • 24/5 13:57 Pieter:
    Hier in Purmerend is het nu droog met zelfs een waterig zonnetje, opbrengst; 5 mm regen ,Hier moeten we het waarschijnlijk weer een tijd mee doen
  • 24/5 12:51 Jurgen:
    Zowaar even een lekker mals regentje. Een opkikkertje voor de natuur. Niet veel, maar alle beetjes helpen. Na dit zijn we wellicht weer vertrokken voor de volgende langdurige droogte periode....
  • 24/5 11:29 Gert:
    0.6 mm
  • 24/5 11:28 Ko:
    Lichte regen. Straten en stoepen zijn inmiddels al nat te noemen.
  • 24/5 11:22 John:
    Joepie meer druppeltjes stuifregen.
  • 24/5 11:08 Ko:
    Er komt voor ons ook nog wel wat aan. Nu al wat licht gespetter.
  • 24/5 11:03 John:
    Af net toe waait er een druppeltje voorbij in Rijen.
  • 24/5 10:57 Pieter:
    Ik kijk naar buiten en jawel !! Het regent in Purmerend ! dat zijn we niet meer gewend ,, wel een verfrissing voor de natuur Tpt nu toe 2,5 mm.
Bekijk het archief
Do 28 mei 2020
Bezoekers online
Er zijn 7 gasten aanwezig.
Inloggen