Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 23:18
    Eesveen
    4,4°C
    (1/8) Licht bewolkt
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Zonnestand en noordpool

Winter en zomer worden veroorzaakt door de scheefheid van de Aardas. Daardoor staat de zon niet altijd even hoog boven de horizon en is de opwarming op Aarde niet overal even sterk. Bovendien is hierdoor dag en nacht niet even lang. Vooral op de hogere breedtes is dit sterk merkbaar.

De scheefheid van de Aardas veroorzaakt de seizoenen
Het zonnestelsel met alle planeten rond de zon, draaien rondjes in een plak vlak. De Aarde legt deze weg rond de zon af met een snelheid van 29,7 km/sec. Tegelijkertijd draait ze rondjes om haar eigen as, waardoor het afwisselend donker en licht is en dag en nacht ontstaat.

Seizoenen De Aardas staat 23,47 graden scheef en daardoor is de ene keer het noordelijk halfrond naar de zon gericht en de andere keer het zuidelijk halfrond.

De kant die naar de zon is gericht beleeft zomer. De zon staat hoger aan de hemel en het is warmer. Bovendien zijn de dagen langer. Seizoenen worden bepaald door de schuine aardas.

Zomer en winter hebben niet met de afstand tot de zon te maken. Zo staat op 1 januari de Aarde het dichtst bij de zon (perihelium). Tussen 1 juli en 1 januari scheelt dit 5 miljoen kilometer.

De zonnestand bij ons
Op de gematigde breedten waar wij wonen kennen we de vier seizoenen, zomer, herfst, winter en lente. De stand van de zon is bepalend voor het weer en het seizoen.

Op 21 december staat de zon maximaal 15,5 graden hoog aan de horizon. De zon heeft weinig kracht en de dagen zijn kort. Het is koud en het is winter. De temperatuur daalt bij ons redelijk gemakkelijk tot -15 graden.

Op 21 juni staat de zon 61,5 graden hoog aan de hemel in Utrecht. (In Vaals is dit 63 graden en op Rottumeroog 60 graden). Het is zomer en de zon heeft veel kracht. Bij ons is een temperatuur van +34 graden goed mogelijk.

De temperatuur volgt de zonnestand met één maand vertraging. Ongeveer één maand na de laagste zonnestand is de temperatuur gemiddeld het laagste en één maand na de hoogste zonnestand is de temperatuur gemiddeld het hoogste.

De zonnestand is niet alleen belangrijk voor de temperatuur, ook andere zaken hebben ermee te maken. Wanneer de zonnestand laag is, worden bestuurders soms verblind op de weg en heeft het verkeer er last van. In de winter is het lastig fotograferen buiten doordat er weinig licht is. Optische verschijnselen verschijnen minder vaak, doordat sommige verschijnselen alleen zichtbaar zijn bij een bepaalde zonnestand.

Lage zonnestand

 Door de lage zonnestand is soms de auto voor je niet te zien.
 Kees Krick fotografeerde een onzichtbare auto .

 

De zonnestand in het Noordpoolgebied
In het poolgebied is de invloed van de scheefheid van de Aardas nog groter. Hoe noordelijker, des te meer zon zomers en des te korter 's winters. De hoeveelheid zon en de stand boven de horizon is bepalend voor het weer.

Door de scheefheid van de aardas beweegt de zon zich tussen de 23' 27" Noorderbreedte en 23' 27" Zuiderbreedte. Op 21 juni bereikt de zon haar noordelijkste breedtegraad (Kreeftskeerkring) en bij ons haar hoogste punt. Op de Noordpool staat de zon dan 23' 27" boven de horizon. Afhankelijk van de breedtegraad duurt dit één tot zes maanden.

Rovaniemi (Finland) ligt op de poolcirkel. Iets meer naar het zuiden gaat de zon net wel onder, iets meer naar het noorden niet. Een maand lang beweegt de middernachtzon 's nachts langs de noordelijke horizon. De zon is niet puntvormig en de precieze locatie is moeilijk te bepalen. Bovendien beweegt de poolcirkel zich in Alaska met 7,5 meter per jaar naar het Noorden en in Europa naar het Zuiden.

Op 21 december staat de zon op de zuidelijkste breedtegraad (Steenbokskeerkring) en bij ons op het laagste punt. Op de Noordpool is het dan al drie maanden nacht. De denkbeeldige lijn op Aarde waar het hart van de zon niet meer boven de horizon uitkomt op het noordelijk halfrond heet de poolcirkel. Deze ligt op 66' 33" Noorderbreedte.

Boven de 72' 33" Noorderbreedte is geen schemering meer en boven de 84' 33" Noorderbreedte is geen spoortje meer te zien van licht aan de zuidelijke hemel. Zelfs de zwakste ster in het zuiden wordt gezien.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van enkele plaatsen.

Permanente dag en nacht in noordelijk poolgebied

NB

Locatie
Land
Begin 24-uurs nacht
Einde 24-uurs Nacht
Begin 24-uurs dag
Einde 24- uurs dag
Maximale zonshoogte

 66,5

Rovaniemi

 Finland

 

 

6-jun
7-jul 
47,2

 67,3

 Bodo

 Noorwegen

15-dec

 28-dec

 3-jun

 8-jul

 46,2

69,7

Tromso
Noorwegen
25-nov
17-jan
20-mei
22-jul
43,8

70,6

Hammerfest
Noorwegen
21-nov
21-jan
16-mei
26-jul
42,9

71,2

Noordkaap
Noorwegen
20-nov
23-jan
13-mei
29-jul
42,3

71,3

Barrow
Alaska (VS)
20-nov
23-jan
10-mei
2-aug
42,2

75,0

Resolute
Nunavut (CA)
5-nov
6-feb
29-apr
13-aug
38,5

78,0

Longyearbyen
Spitsbergen
26-okt
16-feb
16-apr
22-aug
35,5

80,0

Eureka
Nunavut (CA)
20-okt
21-feb
10-apr
29-aug
33,5

 82,0

 

 

15-okt

27-feb

 

 

 31,5

82,5

Alert
Nunavut (CA)
13-okt
1-mrt
8-apr
5-sep
31,0

 84,0

 

 

10-okt

 4-mrt

 

 

 29,5

 86,0

 

 

  4-okt

 9-mrt

 

 

 27,5

 88,0

 

 

29-sep

14-mrt

 

 

 25,5

 90,0

  Noordpool

 

21-sep

21-mrt

21-mrt

21-sep

 23,5



Wonen in de poolcirkel
De meeste bewoning in de poolstreken komt voor tussen de poolcirkel (66,53 graden Noorderbreedte) en 70 graden Noorderbreedte. Scandinavië, Rusland, Canada, Alaska en Groenland hebben enkele plaatsen liggen in dit gebied. Het drukst is het nog in Lapland (Zweden en Finland).

Op de noordelijke breedtes binnen de poolcirkel is ook veel nomadisch bestaan. In het noordelijk kustgebied van Canada en Alaska vinden we de Inuit (Eskimo's). In het Siberische kustgebied wonende inheemse volkeren die als rendiernomaden leven. Deze volkeren heten Nenets, Chukchi en Dolgan.

In het hoge noorden boven de 70 graden Noorderbreedte zijn er soms nog enkele plaatsen te vinden. In Rusland vinden we Nordvik (73,7 NB), in Groenland Thule (77,5 NB met 600 inwoners) en op Spitsbergen Longyearbyen (1100 inwoners op 78.0 NB). De vraag is ook of het wonen in lange donkere dagen prettig is. Waarschijnlijk niet. In Groenland bleek in 1998 twaalf procent van het aantal gestorvene als doodsoorzaak zelfmoord te hebben.

Olieboringen, militaire basissen en toerisme rukken op naar de Noordpoolgebieden. Het noordelijkste bewoonbare gebied is de Canadese militaire basis Alert op Ellesmere. Dit ligt op 82,5 Noorderbreedte en 817 kilometer van de geografische Noordpool af. De basis ligt 800 kilometer van de dichtstbijzijnde eskimonederzetting af.

Dieren
De dieren in het poolgebied hebben een dikke, warme vacht; de vogels een dik verenpak. Zelfs de poten en tenen hebben vaak haren of veren. Dieren hebben ook een dikke vetlaag, vooral de dieren die veel in het water gaan of erin leven. Veel dieren hebben schutkleuren en vallen niet op in de omgeving. In de zomer zijn ze grijs tot bruin, vaak ook gevlekt. Maar 's winters verandert dat in wit. Dat zien we vooral bij de dieren die 's winters boven de grond blijven.

 

Het weer bij de Noordpool
In de winter daalt de temperatuur en het weer valt stil. Er is geen opstijgende lucht en wolken beperken zich tot stratus. Een normale Cumuluswolk is al teveel van het goede. Neerslag komt nauwelijks voor en als iets valt is het motsneeuw. Verder blijft het afkoelen. Vooral in de poolnacht is er geen sprake meer van enige warmtebron.

De kou haalt waarden van -40 graden en soms -55 graden. Ze breidt zich langzaam naar het zuiden uit. Bij een noordelijke wind op de lagere breedtes wordt de kou naar het zuiden getransporteerd en spreken meteorologen van transportkou.

In de zomer is het omgekeerd. Slapen is er nauwelijks bij en midden in de nacht staat de zon boven de horizon. Wanneer warme lucht naar het noorden komt en de poolcirkel heeft bereikt kan het heet worden. Temperaturen van 25 tot 30 graden zijn mogelijk. Regelmatig is dit het geval in Noord Siberië en ook Lapland doet goed mee. Bij de Laptev Zee (*Siberië) werd het op 5 augustus 2001 zelfs 33,6 graden.

Ondanks de warmte onweert het niet vaak in het hoge noorden. De verticale luchtbewegingen zijn minimaal en op 20 juni 2000 werd in Barrow (Noord Alaska) voor het eerst onweer waargenomen.

 

07-02-2013 | Achtergrond_A_Z | 222
  • 16/2 22:13 Jaap:
    Meer hoge bewolking dan gisteren (vrijdag), maar toch vrij zonnig. Ook wat meer wind uit Z. richtingen. De temp. bleef iets achter op deze zaterdag, maar het kwam toch tot 13 gr. Op andere plaatsen scheelde het iets meer. In de afgelopen nacht weer vorst aan de grond.
  • 16/2 21:26 Hans:
    Het NW van het land lag natuurlijk dichterbij het zwakke front op de Noordzee m.a.g. toch wat meer wolkensluiers. Hier in het oosten wel veel zon maar wat gedekte met cirrus.
  • 16/2 20:18 Gerard:
    Terugrijden rond 17 uur kwamen we vervolgens stratocumulusvelden tegen en sterke heiigheid (luchtverontreiniging) veroorzaakte een rode ondergaande zon en een blauwe waas in het vergezicht.
  • 16/2 20:16 Gerard:
    In het noordwesten veel minder zonlicht dan gisteren, vanwege natuurlijk en onnatuurlijke cirrus (cirrus homogenitus) maar toch nog ruim over de 10 graden. Rijdende naar Zuid-Holland steeg de temperatuur tot ruim 14 graden.
  • 16/2 19:15 Hans:
    Wederom een bijzonder zachte februaridag vandaag met wat meer sluierbewolking. Hierdoor mogelijk net iets minder instraling van de zon. Desalnietemin hier nog 14.2 als maximum (vrijdag 15.5). Superweer!
  • 16/2 16:45 Erik:
    Door de sluierbewolking iets minder extreem zacht dan gisteren: Tmax in Bennekom vandaag 14,2įC tegen 16,2įC gisteren.
  • 16/2 14:02 Pieter:
    De Bilt heeft met 13,1 C( tot 14 uur ) een datumrecord te pakken, het oude stond op 12,5 C
  • 16/2 12:12 Hans:
    Uiteindelijk minimum hier in Enschede W was 2.2 graden.
  • 16/2 12:10 Gerard:
    Door het opbreken van de lage inversie afgelopen nacht - door toename van de wind - was er op veel stations een temperatuurstijging te zien i.p.v. een temperatuurafname vanaf ongeveer middernacht, afhankelijk ook van de luwte bij een station.
  • 16/2 11:48 Hans:
    Actueel zonnig (9.7 graden) met wat sluierbewolking afkomstig van een noordelijk zwak front. Opnieuw een fraaie dag in het verschiet.
  • 16/2 11:47 Hans:
    Zelfs bij helder weer in de nacht is het niet tot vorst (minimum was 2.4) gekomen in het enschedese. Winden uit zuidelijke richtingen lieten dat niet toe.
  • 15/2 22:46 Jaap:
    Volledig onbewolkt. De lucht was zo helder, dat je al vroeg in de middag de maan zag staan en inderdaad soms wel 5 of 6 contrails tegelijkertijd zichtbaar. Zo doorzichtig de hemel dus. Max. 14 gr. min. 0 gr. Groot verschil! Juist in het vroege voorjaar zien we dit wel vaker, maar het blijft toch bijzonder.
  • 15/2 20:59 Hans:
    Enschede W vandaag 15.5 graden! Fantastische weerdag!
  • 15/2 20:55 Gerben:
    Arcen maakt in korte tijd een temperatuursprong van ruim 6 graden!
  • 15/2 18:44 Pieter:
    Als we deze weersomstandigheden in juli of augustus zouden hebben kwamen we weer op 30 + temperaturen
  • 15/2 17:48 John:
    In Rijen 17 graden geworden. Alleen op 4 februari 2004 was het warmer zo vroeg in de maand.
  • 15/2 16:40 Gert:
    Hier 15c
  • 15/2 16:21 Hans:
    De natuur "bakt ons een poets"! Maar wel een prachtige "poets". Fenomenaal februariweer!! Zou het ook nog weer (veel) kouder worden (maart??).
  • 15/2 16:13 Ko:
    Het is in een zonnig Brabant bijna 17 graden! Daarmee lopen we drie maanden voor en is het eigenlijk gewoon 15 mei vandaag. Idioot weer!
  • 15/2 15:45 Hans:
    In de buurt van Almelo: 15 graden! Staalblauwe lucht en droge lucht! Ben benieuwd wat mijn eigen station vanavond gescoord heeft.
  • 15/2 14:41 Gerard:
    Ook in Schoorl vanmorgen een winterse tint met ijs op auto en gras, met het klimmen van de zon werd het goed buitenweer! Vliegtuigsporen vrij snel oplossend, steeds 6 tot 7 tegelijk zichtbaar
  • 15/2 14:15 Pieter:
    Een grote dagelijks temperatuurverschil, Vaochtend vroeg nog witte weilanden, ijskrabben en zelfs ijs op sommige slootjes, nu volop zon en heerlijk lenteweer bij 14 C
  • 15/2 07:30 Hans:
    -1.8 momenteel in Enschede W bij helder weer. Het zal een fantastische (lente)dag worden. Weer heel bijzonder voor 15 februari maar aan dat soort "warme" bijzonderheden raken we langzamerhand wel gewend.
  • 15/2 06:40 Gert:
    Soundings afgelopen nacht geven een zeer droge atmosfeer weer in een groot deel van West - Europa
  • 14/2 22:48 Hans:
    In Enschede W kwam de temperatuur tot 11.6 bij veel zonneschijn. Midden op de middag was de wassende maan zelfs goed te zien in de droge lucht. Vanmorgen (toen de zon al ruim op was) is het hier toch nog iets onder nul gekomen (-0.3 was het minimum). Zo-even 1.8 graad.
  • 14/2 22:44 Gerard:
    Opmerkelijk grote temperatuurverschillen op korte afstanden, een bijzondere situatie.
  • 14/2 22:39 Jaap:
    Voorjaarsachtige donderdag. Max. 12 gr. bij een zwakke wind uit Z.richtingen. In de afgelopen nacht heeft het aan de grond gevroren. Nu in de avond daalt het kwik snel naar de regionen rond het vriespunt.
  • 14/2 21:09 Pieter:
    Na een mooie dag nu weer een snelle temperatuursdaling, Momenteel 3,6 C in Purmerend, maar op 10 cm hoogte iinEelde al -4,3 C en de nacht is nog lang !1
  • 14/2 20:48 Erik:
    En vanmiddag was het natuurlijk heerlijk. De crocussen reageren direct: allemaal open. De eerste bijen gezien.
  • 14/2 20:47 Erik:
    Het is nu in Bennekom 2 graden kouder dan gisterenavond om dezelfde tijd en helemaal helder. Ik verwacht daarom in de vroege ochtend ten minste twee graden vorst.
  • 14/2 20:40 Frank:
    Voorjaarsdag in de Zaanstreek zon, weinig wind en 11,7 oC. Was vanmiddag in Rotterdam centrum, op zich prima terrasweer alleen de uibaters werden kennelijk verrast door het mooie weer, meeste terassen waren (nog) dicht.
  • 14/2 16:51 Pieter:
    De dag begon met ijs krabben en gladde bruggetjes, daar veel zon weinig wind en een flinke temperatuurstijging van 1 naar 12 C,een lenteachtige dag
  • 14/2 13:57 Hans:
    Zo-even lekker buiten in het (bijna lente)zonnetje gezeten bij 10.5 graden. Heel soms kan dat in de sprokkelmaand. Wel uit de wind natuurlijk.
  • 14/2 07:45 Hans:
    Wel nachtvorst, nog geen vorst op anderhalve meter met een minimum van +0.3 in de thermometerhut. Licht bewolkt dus nog niet volslagen helder. Het wordt een prachtige februaridag!
  • 14/2 00:06 Hans:
    In de avond is het ook hier in het enschedese opgeklaard hoewel de lucht enigszins wazig bleef. Ik zie ook nog geen vorst komen in de donderdagnacht. Zo-even 3.8 graden. Maxtemp vandaag 6.5 graden.
  • 13/2 18:17 Hans:
    Hier in het oosten zo-even prachtige purperen kleuren bij zonsondergang. De hele dag bewolkt en kil en zojuist 5 graden. Maar de kleuren kondigen mooier weer aan..
  • 13/2 17:20 Gieny:
    kan wel janken maar dat mag je hier niet zeggen natuurlijk..........
  • 13/2 15:35 Gerard:
    De krokusvakantie is dan ook in aantocht! Daarbij wordt mooi zonnig weer gewenst, vandaag in Schoorl eveneens bloeiende krokussen alom en de zon is weer heel wat uren zichtbaar, wel nog een fris windje.
  • 13/2 15:04 Frank:
    In Zaandam west overgang van een zwaar bewolkte morgen naar nu 15.00 uur een mooie zonnige middag bij 9 oC, in de luwte bloeien de crocussen
  • 13/2 12:10 Hans:
    Hier in het duitse Ahaus (net over de grens bij Enschede) is het grijs en grauw bij 4/5 graden. Kil weer.
  • 13/2 09:35 Hans:
    Zouden we zoiets ooit nog weer meemaken Gert? Ik weet het nog zo goed! Vandaag grijs en weinig zeggend (winter?)weer bij nu 4.8 graden in Enschede W.
  • 13/2 08:20 Gert:
    In het dagblad Trouw staat vandaag een artikel over de sneeuwstorm van 1979. Ik heb het gelukkig mogen meemaken. Wat een dagen waren dat
  • 12/2 23:04 Hans:
    Vandaag (maximaal 8.7 graden) (sluier)wolkenvelden en fletse zon en droog.
  • 12/2 13:26 Gerard:
    Vandaag is nooit gisteren, in Schoorl op dinsdag flinke zonnige perioden met al ruim 8 graden is het bijna voorjaarsachtig.
  • 12/2 10:01 Hans:
    Het is nu geheel bewolkt geworden na flinke opklaringen vanochtend waarbij de temp. tot +0.7 was gedaald. Zo-even 3 graden in Enschede W
  • 11/2 23:21 Hans:
    Het was vandaag ook duidelijk waar te nemen dat het lichter wordt bij zonneschijn d.w.z. dat de zon significant hoger komt, derhalve toch een wat voorjaarsachtige gevoel.
  • 11/2 23:18 Hans:
    Vandaag hier een maximum van 8.4 graden en er vielen enkele buien/buitjes (een enkele keer met wat hagel). In de avond dalende temp. tot 2.6 maar later weer wat oplopend.
  • 11/2 20:53 Pieter:
    Na een zonnige ,lenteachtige dag met max 9 C nu een snelle daling van de temperatuur nu 2,3 C , Aan de grond gaat het zeker vriezen Actuele bodemtemp. in Rotterdam al -1,9 C
  • 11/2 17:36 John:
    Sinds zondagnacht tot vanochtend 07.00 uur totaal 29 mm mogen ontvangen in Rijen. Een hele eer.
  • 11/2 16:47 Jaap:
    Vanmorgen rond 9 uur was het prachtig: geen wind, zonnig en geen vorst. Later meer wolken, nog een buitje, maar ook steeds de zon. Een frisse noordwester. Het werd toch ruim 8 gr. Uit de wind en in de zon voel je de lente naderen.
Bekijk het archief
Zo 17 februari 2019
Bezoekers online
Er zijn 1 gast en 11 leden aanwezig: Adrie, Bart, Bert, BjŲrn, Edith, Gerard, Martijn, Pieter, Richard, Ted, Theo
Inloggen