Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 23:25
    Eesveen
    5,4°C
    (1/8) Licht bewolkt
  • 20:47
    Sluis
    12,4°C
    (3/8) Half bewolkt
    Windrichting: NNO
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 20:07
    Clinge het Zeegat
    14,1°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: N
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Zonnestand en noordpool

Winter en zomer worden veroorzaakt door de scheefheid van de Aardas. Daardoor staat de zon niet altijd even hoog boven de horizon en is de opwarming op Aarde niet overal even sterk. Bovendien is hierdoor dag en nacht niet even lang. Vooral op de hogere breedtes is dit sterk merkbaar.

De scheefheid van de Aardas veroorzaakt de seizoenen
Het zonnestelsel met alle planeten rond de zon, draaien rondjes in een plak vlak. De Aarde legt deze weg rond de zon af met een snelheid van 29,7 km/sec. Tegelijkertijd draait ze rondjes om haar eigen as, waardoor het afwisselend donker en licht is en dag en nacht ontstaat.

Seizoenen De Aardas staat 23,47 graden scheef en daardoor is de ene keer het noordelijk halfrond naar de zon gericht en de andere keer het zuidelijk halfrond.

De kant die naar de zon is gericht beleeft zomer. De zon staat hoger aan de hemel en het is warmer. Bovendien zijn de dagen langer. Seizoenen worden bepaald door de schuine aardas.

Zomer en winter hebben niet met de afstand tot de zon te maken. Zo staat op 1 januari de Aarde het dichtst bij de zon (perihelium). Tussen 1 juli en 1 januari scheelt dit 5 miljoen kilometer.

De zonnestand bij ons
Op de gematigde breedten waar wij wonen kennen we de vier seizoenen, zomer, herfst, winter en lente. De stand van de zon is bepalend voor het weer en het seizoen.

Op 21 december staat de zon maximaal 15,5 graden hoog aan de horizon. De zon heeft weinig kracht en de dagen zijn kort. Het is koud en het is winter. De temperatuur daalt bij ons redelijk gemakkelijk tot -15 graden.

Op 21 juni staat de zon 61,5 graden hoog aan de hemel in Utrecht. (In Vaals is dit 63 graden en op Rottumeroog 60 graden). Het is zomer en de zon heeft veel kracht. Bij ons is een temperatuur van +34 graden goed mogelijk.

De temperatuur volgt de zonnestand met één maand vertraging. Ongeveer één maand na de laagste zonnestand is de temperatuur gemiddeld het laagste en één maand na de hoogste zonnestand is de temperatuur gemiddeld het hoogste.

De zonnestand is niet alleen belangrijk voor de temperatuur, ook andere zaken hebben ermee te maken. Wanneer de zonnestand laag is, worden bestuurders soms verblind op de weg en heeft het verkeer er last van. In de winter is het lastig fotograferen buiten doordat er weinig licht is. Optische verschijnselen verschijnen minder vaak, doordat sommige verschijnselen alleen zichtbaar zijn bij een bepaalde zonnestand.

Lage zonnestand

 Door de lage zonnestand is soms de auto voor je niet te zien.
 Kees Krick fotografeerde een onzichtbare auto .

 

De zonnestand in het Noordpoolgebied
In het poolgebied is de invloed van de scheefheid van de Aardas nog groter. Hoe noordelijker, des te meer zon zomers en des te korter 's winters. De hoeveelheid zon en de stand boven de horizon is bepalend voor het weer.

Door de scheefheid van de aardas beweegt de zon zich tussen de 23' 27" Noorderbreedte en 23' 27" Zuiderbreedte. Op 21 juni bereikt de zon haar noordelijkste breedtegraad (Kreeftskeerkring) en bij ons haar hoogste punt. Op de Noordpool staat de zon dan 23' 27" boven de horizon. Afhankelijk van de breedtegraad duurt dit één tot zes maanden.

Rovaniemi (Finland) ligt op de poolcirkel. Iets meer naar het zuiden gaat de zon net wel onder, iets meer naar het noorden niet. Een maand lang beweegt de middernachtzon 's nachts langs de noordelijke horizon. De zon is niet puntvormig en de precieze locatie is moeilijk te bepalen. Bovendien beweegt de poolcirkel zich in Alaska met 7,5 meter per jaar naar het Noorden en in Europa naar het Zuiden.

Op 21 december staat de zon op de zuidelijkste breedtegraad (Steenbokskeerkring) en bij ons op het laagste punt. Op de Noordpool is het dan al drie maanden nacht. De denkbeeldige lijn op Aarde waar het hart van de zon niet meer boven de horizon uitkomt op het noordelijk halfrond heet de poolcirkel. Deze ligt op 66' 33" Noorderbreedte.

Boven de 72' 33" Noorderbreedte is geen schemering meer en boven de 84' 33" Noorderbreedte is geen spoortje meer te zien van licht aan de zuidelijke hemel. Zelfs de zwakste ster in het zuiden wordt gezien.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van enkele plaatsen.

Permanente dag en nacht in noordelijk poolgebied

NB

Locatie
Land
Begin 24-uurs nacht
Einde 24-uurs Nacht
Begin 24-uurs dag
Einde 24- uurs dag
Maximale zonshoogte

 66,5

Rovaniemi

 Finland

 

 

6-jun
7-jul 
47,2

 67,3

 Bodo

 Noorwegen

15-dec

 28-dec

 3-jun

 8-jul

 46,2

69,7

Tromso
Noorwegen
25-nov
17-jan
20-mei
22-jul
43,8

70,6

Hammerfest
Noorwegen
21-nov
21-jan
16-mei
26-jul
42,9

71,2

Noordkaap
Noorwegen
20-nov
23-jan
13-mei
29-jul
42,3

71,3

Barrow
Alaska (VS)
20-nov
23-jan
10-mei
2-aug
42,2

75,0

Resolute
Nunavut (CA)
5-nov
6-feb
29-apr
13-aug
38,5

78,0

Longyearbyen
Spitsbergen
26-okt
16-feb
16-apr
22-aug
35,5

80,0

Eureka
Nunavut (CA)
20-okt
21-feb
10-apr
29-aug
33,5

 82,0

 

 

15-okt

27-feb

 

 

 31,5

82,5

Alert
Nunavut (CA)
13-okt
1-mrt
8-apr
5-sep
31,0

 84,0

 

 

10-okt

 4-mrt

 

 

 29,5

 86,0

 

 

  4-okt

 9-mrt

 

 

 27,5

 88,0

 

 

29-sep

14-mrt

 

 

 25,5

 90,0

  Noordpool

 

21-sep

21-mrt

21-mrt

21-sep

 23,5



Wonen in de poolcirkel
De meeste bewoning in de poolstreken komt voor tussen de poolcirkel (66,53 graden Noorderbreedte) en 70 graden Noorderbreedte. Scandinavië, Rusland, Canada, Alaska en Groenland hebben enkele plaatsen liggen in dit gebied. Het drukst is het nog in Lapland (Zweden en Finland).

Op de noordelijke breedtes binnen de poolcirkel is ook veel nomadisch bestaan. In het noordelijk kustgebied van Canada en Alaska vinden we de Inuit (Eskimo's). In het Siberische kustgebied wonende inheemse volkeren die als rendiernomaden leven. Deze volkeren heten Nenets, Chukchi en Dolgan.

In het hoge noorden boven de 70 graden Noorderbreedte zijn er soms nog enkele plaatsen te vinden. In Rusland vinden we Nordvik (73,7 NB), in Groenland Thule (77,5 NB met 600 inwoners) en op Spitsbergen Longyearbyen (1100 inwoners op 78.0 NB). De vraag is ook of het wonen in lange donkere dagen prettig is. Waarschijnlijk niet. In Groenland bleek in 1998 twaalf procent van het aantal gestorvene als doodsoorzaak zelfmoord te hebben.

Olieboringen, militaire basissen en toerisme rukken op naar de Noordpoolgebieden. Het noordelijkste bewoonbare gebied is de Canadese militaire basis Alert op Ellesmere. Dit ligt op 82,5 Noorderbreedte en 817 kilometer van de geografische Noordpool af. De basis ligt 800 kilometer van de dichtstbijzijnde eskimonederzetting af.

Dieren
De dieren in het poolgebied hebben een dikke, warme vacht; de vogels een dik verenpak. Zelfs de poten en tenen hebben vaak haren of veren. Dieren hebben ook een dikke vetlaag, vooral de dieren die veel in het water gaan of erin leven. Veel dieren hebben schutkleuren en vallen niet op in de omgeving. In de zomer zijn ze grijs tot bruin, vaak ook gevlekt. Maar 's winters verandert dat in wit. Dat zien we vooral bij de dieren die 's winters boven de grond blijven.

 

Het weer bij de Noordpool
In de winter daalt de temperatuur en het weer valt stil. Er is geen opstijgende lucht en wolken beperken zich tot stratus. Een normale Cumuluswolk is al teveel van het goede. Neerslag komt nauwelijks voor en als iets valt is het motsneeuw. Verder blijft het afkoelen. Vooral in de poolnacht is er geen sprake meer van enige warmtebron.

De kou haalt waarden van -40 graden en soms -55 graden. Ze breidt zich langzaam naar het zuiden uit. Bij een noordelijke wind op de lagere breedtes wordt de kou naar het zuiden getransporteerd en spreken meteorologen van transportkou.

In de zomer is het omgekeerd. Slapen is er nauwelijks bij en midden in de nacht staat de zon boven de horizon. Wanneer warme lucht naar het noorden komt en de poolcirkel heeft bereikt kan het heet worden. Temperaturen van 25 tot 30 graden zijn mogelijk. Regelmatig is dit het geval in Noord Siberië en ook Lapland doet goed mee. Bij de Laptev Zee (*Siberië) werd het op 5 augustus 2001 zelfs 33,6 graden.

Ondanks de warmte onweert het niet vaak in het hoge noorden. De verticale luchtbewegingen zijn minimaal en op 20 juni 2000 werd in Barrow (Noord Alaska) voor het eerst onweer waargenomen.

 

07-02-2013 | Achtergrond_A_Z | 222
Nu lid worden
  • 18/10 22:10 Jaap:
    Op deze donderdag zijn we toch echt aan het zakken met de temperatuur. Nog steeds niet slecht: maximaal 16 gr. Maar dat is in oktober maar enkele uurtjes in de middag. Het bleef ook nu weer droog. Zon en wolken afwisselend. Droogte duurt in feite gewoon voort.
  • 18/10 20:13 Edward:
    Voor de leden die nog aan de Hellmannwedstrijd over de komende winter willen deelnemen: klik om deel te nemen op de homepage in de linkerkolom op het derde item (zoals altijd "lees meer", onder A3 en de aankondiging van de ALV).
  • 18/10 11:38 Hans:
    Hier in het enschedese valt vanmorgen voortdurend een vette motregen (al bijna 0.5 mm gevallen). Actueel zeer grijs dus bij 13.6 graden.
  • 18/10 08:00 John:
    In Oss telde oktober 2005 11 warme dagen, nu 10, in 2011 3 zomerse dagen, nu ook 3.
  • 18/10 00:48 Bart:
    dit is de vierde keer dat Oktober 10 warme dagen kent, het record. Lijkt wel een harde limiet.
  • 17/10 21:57 Gert:
    Al week lang 20 plus dat zal niet vaak voorgekomen zijn
  • 17/10 21:10 Gerard:
    In Schoorl een mooie en overwegend zonnige dag, met slechts zo nu en dan wel wat traag langstrekkende bewolking. Weinig wind, dus prima weer voor buitenwerkzaamheden!
  • 17/10 19:26 Pia:
    Nog steeds zomer op de Veluwe en vandaag alweer een zonnige dag al wordt het langzamerhand iets minder warm overdag. Vandaag haalden we net de 20 graden. Zo af en toe wat mistige bankjes 's morgens vroeg en wat meer dauw en die nattigheid is overigens erg gewenst want het is al weken kurkdroog hier.
  • 17/10 09:46 Ko:
    Vrij dichte mist in Brabant! Zo dicht is heel wat maanden geleden! Eindelijk eens iets anders.
  • 17/10 08:55 Hans:
    Gisteren (dinsdag) met 24.6 toch weer een onwaarschijnlijke warme herfstdag met nazomerse allure. (Enschede-W) Actueel vrij veel cirrus en cirrostratus waardoor het half bewolkt is bij 11.2 graden. Ook vandaag weer een prima dag met minder hoge maxima...
  • 17/10 07:38 John:
    Gisteren hier in Oss 25,2 graden, waarmee de derde zomerse dag van deze maand een feit was.
  • 16/10 23:21 Jaap:
    We gaan gewoon door. Met ruim 24 gr. zowat een zomerse dag. Ook nu bleef de bewolking bescheiden, evenals de wind uit zuidelijke richtingen.
  • 16/10 20:11 Pieter:
    Al weer een droge,,zonnige en warme dag met max. 23C , Er lijkt geen einde aan te komen
  • 16/10 17:55 Ted:
    Platsa moet zijn plaats. Door storing kon ik de 2e a niet meer tussen het woord plaatsen. Daarom heb ik hem erachter gezet.
  • 16/10 17:54 Ted:
    De Bilt Max.temp. 24,3 graden. Record 16 oktober 2017 met 24,4 graden. Staat op gedeelde 11e platsa van de hoogste oktobermaxima.
  • 16/10 16:16 Johan:
    Record de Bilt nog niet gebroken
  • 16/10 15:59 John:
    Volgens afspraak vandaag weer warmer dan gisteren. Vorig jaar op 16 oktober 2017 werd het met 25,1 graden record warm zo laat in oktober te Gilze en Rijen. Vandaag is dit record al gesneuveld. Twee zomerse dagen in de tweede oktoberdecade. Dat heb ik ook niet eerder gehad.
  • 15/10 23:24 Jaap:
    We leverden weer wat in, maar het werd wel weer een geheide warme dag met maximum van ruim 22 gr. Wel wat bewolking soms, maar droog. De wind pendelde tussen zo en zw.
  • 15/10 21:01 Jaap:
    Regen in Oosterhesselen!!
  • 15/10 20:43 Hans:
    Vandaag in Enschede W niet meer zomers maar nog altijd een erg hoog maximum voor de tijd. 24.3 bij vrij veel zon en ook wat dunne wolkenvelden.
  • 15/10 20:37 Ted:
    Tot 16 uur vrij zonnig tot zonnig. Dan zw. tot geh.bew. Om 17.33 uur werkelijk minimale neerslag. Voor de minuut om was droog. Neerslag 1/1000mm. Bewolking na16 uur gevormd door heel klein laagje wat rond 17 uur nabij Den Helder lag. Wind was zo tot z, later zzw. Na 16 uur w tot wnw. Na 19 uur var..
  • 15/10 20:00 John:
    Morgen de 7e warme dag op een rij. Gemiddelde maximum temperatuur niet eerder zo hoog geweest in Rijen in tijdvak 10-17 oktober.
  • 15/10 17:59 Pieter:
    Het gaat maar door ! Opnieuw een bijna zomerdag, vrij zonnig, zwoele zuiden wind en max. 23 C vanaf 16 uur meer bewolking en een spatje regen.
  • 15/10 12:59 Gerard:
    Flink wat zon in het noordwesten, volgens de geijkte kwikthermometer nu 19.5. Wind ZZW
  • 15/10 12:11 Gerben:
    Klein beetje regen nu
  • 15/10 06:34 Gert:
    We blijven tot en met woensdag in de warme lucht. Modellen hebben er moeite mee. Mogelijk tgv de interactie van Leslie met het polaire front
  • 14/10 23:54 Hans:
    Met een stevige zuidenwind en helder zonnig weer werd het opnieuw zomers hier in het enschedese met 25.5 graden.
  • 14/10 21:09 Jaap:
    De Bilt geen zomerse dag, omdat er veel meer wind was. Wel ook nu weer volop zon, zodat het wel 24 gr. kon worden. Respectabel warm dus voor 14 okt.
  • 14/10 19:19 Gert:
    IN IJsselmuiden de tweede zomerse dag op rij. Wat een maand
  • 14/10 14:12 Pieter:
    Prachtige vormen van cirrus bewolking waar de zon gewon door heen schijnt, opvallend is dat deze wolkensluiers bijn stil hangen, dus weinig stroming in de bovenlucht , Hier op aarde opnieuw een warme zonnige herfstdag temp. 22 C. Misschien haalt de Bilt nog een zomers dag.
  • 14/10 12:09 Frank:
    Wij zitten in de Zaanstreek alweer op bijna 20 oC en zonnig, warmte blijft zo langzamerhand weer behoorlijk hinderlijk in huis hangen, oleanders hebben nog steeds enkele bloemen, record laat. Vogels zie ik weer met strootjes in de snavel en helaas het onkruid tussen de tegels groeit ook vrolijk door, hinderlijker als van de zomer
  • 14/10 11:48 Adwin:
    En we zijn de koude records van september weer vergeten.
  • 14/10 10:00 Hans:
    Opnieuw fraai weer voor de boeg deze zondag na de zomerse uitspatting van 27.2 op zaterdag. Zo-even vrijwel onbewolkt bij 13.5 graden in Enschede-W.
  • 14/10 09:25 Gerben:
    Verbetering van 0,6 graden
  • 14/10 08:44 Dick:
    Etmaalgemiddelde in De Bilt gisteren 20,0 C precies. Ik neem aan dat dit een nieuw oktoberrecord is (?). Zo kruipt het warmtegetal toch nog richting de 200 punten, Heel dicht oo 2006.
  • 14/10 00:14 Herman:
    Warmte- record?? Kijk eens in de weerspiegel oktober 1983 op blz. 594, artikel van Harry Geurts tabel van 4 oktober 1983, daarin staat de Bilt 1921 26,7į en Ohe en Laak 28.6į.
  • 13/10 23:21 Jaap:
    Ja, De Bilt haalde de zomerse dag. Een ruime 26 gr. Je weet niet wat je voelt! Onwezenlijk ook die herfstkleuren aan de bomen met zo'n temperatuur.
  • 13/10 18:53 Pieter:
    Half oktober en dan in vrijwel heel Nederland een zomerse dag, Veel zon en een zwoele zuiden wind, Met 26,3 C in de Bilt nog nooit zo laat in het seizoen zo warm, De eerste zomerse dag viel al op 19 april, zomer 2018 duurt al bijna een half jaar
  • 13/10 17:40 Ted:
    Die 30,1 is nu ook officieel geschrapt. Maastricht is met 28,7 het officiŽle record. Vandaag was Ell met 28,1 het hoogst.
  • 13/10 16:03 Klaas:
    Decaderecords sneuvelen vandaag vrijwel overal. De Bilt 26,3 is net geen maandrecord. De Kooy en Leeuwarden voor het eerst een zomerse dag in oktober. Landelijk record blijft staan op 10 oktober 1921 (Sittard 30,1 mogelijke twijfel, Maastricht herleid 28,7).
  • 13/10 15:38 Hans:
    Zo-even 27.2 in Enschede W met volop zon, soms wat sluierbewolking en een matige zuidenwind. Fenomenaal weer voor 13 oktober. In 1975 de eerste sneeuw op deze dag! Het kan allemaal in Nederland.
  • 13/10 15:17 Dick:
    Momenteel 20C op vakantie-eiland Aegina, op vijf kwartier varen ten zuiden van Piraeus. Half tot zwaar bewolkt en vrij winderig. In Athene vandaag maximaal 23 C. Als ik naar de temperatuurkaart van Nederland kihk kan ik mijn ogen niet geloven!!
  • 13/10 14:40 Erik:
    25,9įC op sylphidestation Bennekom nu. Het is hier de eerste dag boven de 25 graden sinds dinsdag 18 september.
  • 13/10 14:10 Gerben:
    10 oktober 1921 werd het 26,7 graden. 3 dagen verschil. Omdat men toen nog niet goed kon waarnemen uiteindelijk die dag in 2015 gedegradeerd naar 25,8 graden. Speeltuinniveau!
  • 13/10 14:02 Gert:
    De Bilt 25 plus volgens mij nog nooit zo laat in het seizoen een zomerse dag
  • 13/10 13:50 Gerben:
    Denk het niet of misschien nipt dat het oktoberrecord wordt verbeterd. Dan kan de tweegradenoldenborghtheorie ook meteen naar de prullenbak. Ik zal dit bericht kopiŽren want zal waarschijnlijk verwijderd worden...
  • 13/10 13:31 Pieter:
    De Bilt heeft met 24,6 C (13.20 uur ) al weer een dagrecord te pakken Het oktoberrecord staat op 26,5 C (4 okt 1983) het is de vraag of die vandaag gehaald wordt.
  • 13/10 12:47 John:
    Wel levert hogedruk meer uitersten in temperaturen op. Vorstdag in september, zomerse dag in oktober.
  • 13/10 12:45 John:
    In april kreeg ik de zomerwarmte ineens vol in mijn gezicht. Medio oktober overkomt mij hetzelfde. Tintelend lentefris en tintelend herfstkoel wordt meer en meer uit het moderne klimaat gestreept.
  • 13/10 12:32 Gerben:
    De muts vergat een muts
Bekijk het archief
Vr 19 oktober 2018
Bezoekers online
Er zijn 8 gasten en 8 leden aanwezig: Adrie, Bert, Bert, Erik, Gerben, Hans, Martijn, Richard
Inloggen