Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 16:27
    Clinge
    9,9°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: WZW
    Windkracht: 5 = Vrij krachtige wind
    Na regen, nu droog
  • 09:14
    Clinge
    6,9°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 5 = Vrij krachtige wind
    Matige regen
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Poollicht

Lichtverschijnselen in de hoogste lagen van de dampkring, de ionosfeer. De poollichtverschijnselen zijn geconcentreerd in de zogeheten poollichtgordels. Dat zijn ringvormige gebieden op hoge geografische breedten rond de magnetische noord- en zuidpool van de aarde. Daarom treedt poollicht voornamelijk boven 60 graden noorder- en zuiderbreedte op. Het wordt op de respectievelijke halfronden ook noorder- danwel zuiderlicht genoemd, of aurora borealis en aurora australis. Op de geografische polen (rond 90 graden NB en ZB) wordt het verschijnsel weer veel minder gezien.

Energie
Het poollicht wordt veroorzaakt door geladen deeltjes die bij uitbarstingen op de zon de ruimte in zijn geschoten. Als een wolk van deze deeltjes in de buurt van de aarde komt, worden de deeltjes door de krachtlijnen van het aardmagnetisch veld naar de noord- en zuidpool geleid waar zij in botsing komen met atmosferische stikstof- en zuurstofatomen. Die raken daardoor in aangeslagen toestand. Bij terugkeer in hun stabiele toestand komt de opgedane energie vrij in de vorm van licht. De lichtverschijnselen vinden plaats op minimaal ongeveer 100 kilometer hoogte en kunnen reiken tot 1000 kilometer hoogte. Poollicht treedt het meest frequent op in perioden van vergrote zonne-activiteit.
Kleuren van poollicht
Afbeelding 1
Poollicht en het ontstaan van kleuren op diverse hoogten in de atmosfeer


Op andere planeten van het zonnestelsel blijkt ook poollicht op te treden. Het verschijnsel is waargenomen bij Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Deze planeten hebben een atmosfeer waarin botsingen van geladen zonnedeeltjes met atmosferische gasatomen kunnen plaatsvinden.
Poollicht op Saturnus
Afbeelding 2
Poollicht op Saturnus


Poollicht in Nederland
Op het noordelijk halfrond ligt de gordel met de grootste poollichtfrequentie over de zuidpunt van Groenland, IJsland, Lapland en Nova Zembla. Nederland ligt in een marginale zone waar in gemiddeld één van de honderd gevallen het poollicht zichtbaar wordt. Het op zichzelf algemene verschijnsel is daarmee voor onze streken een zeldzaamheid. In jaren met verhoogde zonneactiviteit wordt het op 5 a 10 dagen in ons land gemeld. De meeste waarnemingen komen nog uit het noorden van het land. Slechts heel zelden is het poollicht zo sterk dat het ook vanuit de stad is te zien.
Poollicht in Nederland
Afbeelding 3
Poollichtopnamen in Nederland gemaakt.
Links: 17 maart 2015, rechtsboven: 17 november 1989, rechtsonder: 13 maart 1989


Waarnemen van poollicht
Poollicht is alleen 's nachts te zien. Het blauwe strooilicht van de zonbeschenen atmosfeer overstraalt poollicht aan de daghemel.
In de meeste gevallen is poollicht in Nederland maar heel zwak. Om het te zien moet je dan ook een locatie kiezen waar zo min mogelijk storende lichtbronnen zijn. De hemel moet vrij zijn van wolken, en het zicht moet goed zijn. Een atmosfeer met veel waterdamp of stof kan zwak poollicht al aan het gezicht onttrekken, ook als er geen wolken zijn. De beste waarnemingsplek heeft een vrij uitzicht op (in ieder geval) de noordelijke hemelhelft, en ligt ten noorden van storende lichtbronnen zoals steden, snelwegen en kassencomplexen. De in Nederland beste locaties zijn het strand, de Friese en Groningse Waddenkust, de Afsluitdijk, de Waddeneilanden en de zuidoevers van het IJsselmeer.
Lichtvervuiling in Nederland
Afbeelding 4
Lichtvervuiling bemoeilijkt het waarnemen van poollicht in Nederland. Alleen in de zwarte en donkerblauwe gebieden op het kaartje is zwak poollicht waarneembaar. Alleen de helderste poollichten, zoals dat van 13 maart 1989 (zie afbeelding 3d) zijn ook vanuit het centrum van de grote steden te zien.


Een waarnemingsverslag moet voorzien zijn van gegevens omtrent plaats, datum en tijdstippen, en waarnemingsomstandigheden. De waarnemer kan bij zijn beschrijving van het verschijnsel de opgetreden vormen benoemen aan de hand van de internationale codering van basisvormen (zie kader hieronder). De helderheid van poollicht wordt uitgedrukt in de volgende vierdelige schaal:
1 -- Als de melkweg. Kleurgewaarwording nauwelijks mogelijk, meestal is iets rood te onderscheiden;
2 -- Als ijle Cirruswolken, beschenen door de maan;
3 -- Als stapelwolken, beschenen door de maan;
4 -- Landschap verlicht zoals bij volle maan.

Basisvormen
Er worden internationaal negen basisvormen van het poollicht onderscheiden. Het meest karakteristiek van poollicht is evenwel de voortdurende verandering van vorm, zodat dikwijls meerdere basisvormen tegelijkertijd verschijnen of overgangsvormen te zien zijn.
Behalve de typologische veelvormigheid kan poollicht ook verschillende vormen van dynamiek vertonen. Stralen kunnen snel van helderheid wisselen, en gordijnen bewegen aan de hemel alsof zij door een zachte wind worden aangeroerd. Banden en stralen lijken de meest dynamische vormen te zijn. Voorts kan poollicht pulseren, waarbij de lichtsterkte snelle wisselingen ondergaat. Poollicht met sterke dynamiek wordt alleen gezien in gebieden rond de poollichtgordel.
De 9 poollichtvormen
Afbeelding 5
De negen basisvormen van poollicht.

Basisvormen poollicht (beschreven voor het noordelijk halfrond; voor het zuidelijk halfrond moet de toevoeging 'noordelijk' worden gelezen als 'zuidelijk')

  • G  glow
    Gloed. Lichtgloed aan de noordelijke horizon. Deze zal in de meeste gevallen het bovenste gedeelte zijn van een grotendeels onder de horizon liggende homogene boog, HA.
  • HA  homogeneous arc
    Homogene boog. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • RA  ray arc
    Boog met stralenstructuur. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • HB  homogeneous band(s)
    Homogene band(en). Gladde, min of meer scherp begrensde lichtbanden zonder lijn- of stralenstructuur en met zichtbare uiteinden.
  • RB  ray band(s)
    Banden met stralenstructuur. Lichtbanden die zijn opgebouwd uit min of meer scherp afgetekende stralen, en met zichtbare uiteinden.
  • D  draperies
    Gordijnen. Karakteristieke variant van banden met stralenstructuur waarbij deze in bochten of kronkels verschijnen waardoor ze een gordijnachtige vorm krijgen.
  • R  ray(s)
    Stralen. Losse stralen zonder samenhangende boog- of bandstructuur. Het kan voorkomen dat maar één straal te zien is.
  • S  surfaces
    Vlakken. Lichtende vlakken zonder structuur. Vaak als een 'achtergrondgloed' waarin ook  andere poollichtvormen verschijnen.
  • C  corona
    Kroon of corona. Als poollicht met stralenstructuren nabij het zenit verschijnt lijken de stralen door perspectiefwerking in één punt samen te komen.


Voorspellen van poollicht
Poollicht kan altijd voorkomen, als het maar donker is. Maar de waarschijnlijkheid dat het te zien zal zijn is niet altijd hetzelfde. Wij bekijken hier de kans op poollicht in Nederland in drie tijdsschalen: op jaarschaal, op seizoensschaal en op dagschaal.

  • Poollichtkans op jaarschaal
    De poollichtactiviteit is nauw verbonden met de zonneactiviteit. Die is niet constant, maar vertoont een regelmatige cyclus die elke elf jaar een maximum kent. Perioden met maximale zonneactiviteit waren er rond 1989, 2000 en 2012. In de jaren rond de maximale zonneactiviteit wordt vaker poollicht waargenomen dan tijdens de jaren rond een minimum.
  • Poollichtkans op seizoensschaal
    Hoewel poollicht in alle tijden van het jaar voorkomt is de kans om het te zien uiteraard groter in de seizoenen waarin het langer donker is. Er blijkt evenwel een verhoogde poollichtactiviteit te bestaan in de perioden waarin de aardse equator ongeveer op de zon gericht is, rond de equinoxen. Ruwweg kan aldus gesteld worden dat in het voorjaar en najaar de poollichtkans wat hoger ligt dan in de winter en (latent) in de zomer.
  • Poollichtkans op dagschaal
    De zonneactiviteit kent buiten de elfjaarlijkse cyclus geen regelmaat. Er kan dan ook geen enkele voorspelling worden gegeven van tijdstip en datum waarop een zonneuitbarsting zal plaatsvinden en poollicht kan optreden. Voor inzicht in de actuele poollichtkans kun je de volgende stappen ondernemen:
    Let op zonnevlekken.
    De poollichtkans is groter als duidelijke zonnevlekken te zien zijn, vooral op het midden van de zon en iets rechts daarvan;
    Volg het verloop van de zonneactiviteit via websites. Er zijn diverse websites die actuele meetgegevens van de zonneactiviteit en het aardmagnetisme tonen. Let daarbij met name op de zogeheten Kp-index. Dat is een graadmeter voor de verstoring van het aardmagnetisch veld, uitgedrukt in een 9-delige schaal. Als de Kp-index 7 of hoger is is er op dat moment een reëele kans op poollicht in Nederland.

Zonneactiviteit en aardmagnetisme
Afbeelding 6
In het midden de zon met enkele grote zonnevlekken. Links een registratie van diverse componenten van het aardmagnetisch veld gedurende een geomagnetische storm, rechts een diagram van drie-uurlijkse gemiddelden van de Kp-index.


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Current Solar Data from NOAA
Poollicht monitor
Space Weather


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1509
  • 19/1 17:06 John:
    In Rijen 9 mm tijdens donker, nog 4,5 mm tijdens daglicht erbij. Vanmiddag goeddeels droog.
  • 19/1 15:20 Pieter:
    Langdurige (mot) regen levert 18 mm op, wel zacht en veel wind
  • 19/1 13:17 Hans:
    11 mm nu in het enschedese en de temp is opgelopen naar 7.7 graden. De verzachting komt er duidelijk in..
  • 19/1 12:44 Jurgen:
    Met precies 10.0 graden is de 1e januari 10plusser een feit. 17 mm regen tot nu toe in het Dordtse.
  • 19/1 11:50 Erik:
    Alweer 8,5įC, veel wind en veel regen (15,8mm sinds gisterenochtend). De grondwatertekorten worden verder aangevuld.
  • 19/1 11:27 Frank:
    In Zaandam.zw, somber en regenachtig en winderig, temperatuur bijna dubbele cijfers en tot op heden 16 mm regen, inderdaad herfstweer Ko maar heerlijk?????
  • 19/1 09:57 Ko:
    Heerlijk herfstweertje! Wind en regen, vannacht al maar ook vanochtend. Nog steeds goed en welkom voor de natuur.
  • 19/1 07:47 Jurgen:
    Bulderende wind en striemende regen in Dordt. 9mm over de afgelopen nacht. Januari lijkt een natte maand te gaan worden, zeker met de vooruitzichten ..
  • 19/1 07:13 Hans:
    Enschede-W: volop regen bij 4.5 graden. Sinds middernacht 1.8 mm maar dat zal nog wel meer worden inclusief de temp.
  • 18/1 17:39 Jurgen:
    Ook hier in Dordrecht waterkoud weer bij 6 graden. Nu een paar buitjes. Het is wachten op de zachte lucht die komen gaat...
  • 18/1 13:39 Hans:
    Smal regenbandje stelde weinig voor hier in het enschedese. 5.2 graden en dus wat waterkoud hier..
  • 18/1 11:39 Dick:
    Woudenberg geheel bewolkt en droog. Wel waterkoud nog.
  • 17/1 22:58 Hans:
    Enschede-W: De temp is in de avond opgeklommen tot 5.2 graden (nu weer wat dalend) en ik kon over het etmaal (incl gesmolten sneeuw) 4.2 mm aftappen. Vanmorgen nog sneeuw, natte sneeuw, regen, zelfs wat ijsregen. Gebroken sneeuwdekje van 2.5 Š 3 cm verdween vrij snel.
  • 17/1 19:58 Jurgen:
    Fraaie dag met open luchten, een paar buien en bij maximaal 7 graden was de sneeuw al vůůr het middaguur weggedooid...
  • 17/1 18:06 Gerben:
    Behoorlijk wat regen nu!
  • 17/1 17:31 Pieter:
    Een dag met zon ,maar ook een paar buien na 3 mm ontdooide sneeuw nog 3 mm buiige regen Max 7 C , Nu helder snel dalend 4 C.
  • 17/1 10:23 John:
    Vogels fluiten, de zon schijnt, de laatste restjes sneeuw in het gras verdwijnen. Als ik niet beter wist zou ik denken dat maart is begonnen.
  • 17/1 09:40 Hans:
    Enschede-W: een gebroken dekje van 2, hier en daar 3 cm vanmorgen en zojuist viel nog wat lichte sneeuw bij 0.4 graad. Snel een paar foto's nog gemaakt want wanneer zien we dit weer???
  • 17/1 09:36 Pieter:
    Hier alleen nog sneeuwrestjes op grasvelden, autoruiten enz , het is al weer 2,8 C
  • 17/1 09:16 Ko:
    Nog wat kleine sneeuwresten, dat was het voorlopig weer. Maar super dat het er even was!
  • 17/1 00:00 Bonne:
    In Grou 2 cm sneeuw
  • 16/1 23:52 Hans:
    De nieuwe pluim lijkt wat op een bergetappe in de Tour de France....
  • 16/1 23:51 Hans:
    Enschede-W: 2.5 cm gebroken sneeuwdek en tot laat op zaterdagavond lichte tot matige sneeuwval. Uiteindelijk -0.5 graad. Toch nog wat...
  • 16/1 23:47 Jaap:
    Hier, De Bilt, lichte sneeuw na 15 30u. In de loop van de avond werd het weer droog. Niet veel meer dan 1 cm gevallen. Kort wintertje.
  • 16/1 22:29 Frank:
    In Zaandam 2,5 cm sneeuw
  • 16/1 22:23 Bert:
    In Eerbeek 1 cm op de grond en 2 cm elders
  • 16/1 22:17 Piet:
    Hier in Boven Hardinxveld 1.5 cm sneeuw tussen 15 en 19 uur temperatuur -0.4 loopt langzaam op en dooi nadert
  • 16/1 21:33 John:
    Oss 2 cm sneeuw.
  • 16/1 21:28 Jurgen:
    De dooigrens nadert hier in Dordrecht alweer snel. Momenteel -0.2 Morgenochtend zal er niet veel meer van de sneeuw over zijn...
  • 16/1 20:14 Ted:
    Om 19 uur droog geworden. Sneeuwdek 0,9 centimeter.
  • 16/1 19:50 Sjoerd:
    In Rijswijk ZH uiteindelijk een laagje van 1 cm.
  • 16/1 19:31 Bert:
    In Eerbeek sneeuwt het vanaf 17 uur meestal licht, zelden matig
  • 16/1 19:24 Hans:
    Sinds 18.30 lichte tot matige sneeuwval met kleine vlokken. Lichte witvorming komt op gang maar nog niet op stoepen en straten. Temp 0.8
  • 16/1 19:19 Pieter:
    Purmerend 2 cm sneeuw en het sneeuwt nog steeds
  • 16/1 17:58 Ted:
    Sneeuw is niet zuiver. Temperatuur nu (17.37 uur) -0,7 Grondtemperatuur -0,2 graden. Sneeuwvloktwemperatruur 0,3 graden. Vlokverhouding droog/nat 44 om 56%. Doordat de sneeuw zelf boven nul is, is de sneeuwdek een stumperige 0,7 cm. 40 jaar terug had dit een dik pak sneeuw geweest.
  • 16/1 17:48 Julien:
    Even na 14 u sneeuwval; Eerst licht, dan matig en de hele namiddag aangehouden meestal licht met nu een 3 tal cm in de tuin. Ook temp daling naar beneden het vriespunt. Een witte wereld in dit nieuwe jaar 2021 voor Bonheiden gelegen 15 km ten noorden van het beroemde dorp WERCHTER met zijn zomerfestivals
  • 16/1 17:32 Herman:
    Wouw, einde sneeuwval 17:30 sneeuwdek slechts 1 cm. .,
  • 16/1 17:07 Kees:
    Amsterdam wůrdt wit. Alleen de straat wil niet vlotten.
  • 16/1 17:04 Jurgen:
    Sneeuw lijkt hier al over het hoogtepunt heen in Dordt. Toch een mooi laagje op bomen en het gras. Net op tijd om het op de foto vast te leggen. 1 cm ongeveer..
  • 16/1 17:04 Erik:
    Het motsneeuwt al een poosje in Bennekom en de daken en tuinen worden een beetje wit. Maar het overtuigt allerminst. Dat moet nog een keer beter deze winter.
  • 16/1 17:04 Piet:
    Sinds 15 uur meest lichte sneeuwval temperatuur gedaald van +1.8 naar_0.7 wind zzo 4bft sneeuwdek ruim 1cm
  • 16/1 16:39 Hans:
    Sneeuw in Ede-Zuid bestaat blijkbaar nog, bij temp ca. vriespunt, natte bol < 0.
  • 16/1 16:13 Pieter:
    Sneeuw hecht nog niet aan het wegdek omdat de wegdektemperaturen lagen in bijna heel Nederland boven het vriespunt lagen of nog liggen , pas als het langer door sneeuwt wordt de grond ook kouder
  • 16/1 15:53 Sjoerd:
    Schuurdaken, gras en auto's worden wit. Op stoep en straat blijft het niet echt liggen in Rijswijk ZH.
  • 16/1 15:51 Pieter:
    Temperatuur gezakt van 3 naar 0 C en het wordt langzaam witter
  • 16/1 15:40 Gerard:
    Matige sneeuw in Schoorl, net als bij Ted in de Zaanstreek, grastemperatuur -0,3, zuiden wind. Sneeuwhoogte 1 cm.
  • 16/1 15:24 Ted:
    Matige sneeuw. Situatie 15.05 uur. Temperatuur -0,7 graden. Grondtemperatuur 0,7 graden sneeuwvloktemperatuur 0,6 graden. Vlokverhouding droog/nat 28 om 72%. Sneeuwdekvorming zal slecht toenemen omdat de sneeuw te nat is.
  • 16/1 15:16 Ko:
    Ook Breda sneeuwt het! Het begint zelfs te blijven liggen op grasvelden en daken.
  • 16/1 15:13 Hans:
    Enschede-W natuurlijk nog droog... De neerslagzone lijkt vrij smal. Ben benieuwd of er nog wat voor het oosten over blijft....???
  • 16/1 15:12 Pieter:
    Grasvelden en autoruiten beginnen wit te worden in Purmerend
Bekijk het archief
Di 19 januari 2021
Bezoekers online
Er zijn 4 gasten en 9 leden aanwezig: Bart, Bonne, Gert, Jan, Luca, Marc, Paul, Piet, Sebastiaan
Inloggen