Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 06:30
    Sluis
    -0,8°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: NW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 23:03
    Eesveen
    0,9°C
    (1/8) Licht bewolkt
  • 20:59
    Clinge
    4,1°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: N
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 20:46
    Sluis
    4,7°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: NW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Poollicht

Lichtverschijnselen in de hoogste lagen van de dampkring, de ionosfeer. De poollichtverschijnselen zijn geconcentreerd in de zogeheten poollichtgordels. Dat zijn ringvormige gebieden op hoge geografische breedten rond de magnetische noord- en zuidpool van de aarde. Daarom treedt poollicht voornamelijk boven 60 graden noorder- en zuiderbreedte op. Het wordt op de respectievelijke halfronden ook noorder- danwel zuiderlicht genoemd, of aurora borealis en aurora australis. Op de geografische polen (rond 90 graden NB en ZB) wordt het verschijnsel weer veel minder gezien.

Energie
Het poollicht wordt veroorzaakt door geladen deeltjes die bij uitbarstingen op de zon de ruimte in zijn geschoten. Als een wolk van deze deeltjes in de buurt van de aarde komt, worden de deeltjes door de krachtlijnen van het aardmagnetisch veld naar de noord- en zuidpool geleid waar zij in botsing komen met atmosferische stikstof- en zuurstofatomen. Die raken daardoor in aangeslagen toestand. Bij terugkeer in hun stabiele toestand komt de opgedane energie vrij in de vorm van licht. De lichtverschijnselen vinden plaats op minimaal ongeveer 100 kilometer hoogte en kunnen reiken tot 1000 kilometer hoogte. Poollicht treedt het meest frequent op in perioden van vergrote zonne-activiteit.
Kleuren van poollicht
Afbeelding 1
Poollicht en het ontstaan van kleuren op diverse hoogten in de atmosfeer


Op andere planeten van het zonnestelsel blijkt ook poollicht op te treden. Het verschijnsel is waargenomen bij Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Deze planeten hebben een atmosfeer waarin botsingen van geladen zonnedeeltjes met atmosferische gasatomen kunnen plaatsvinden.
Poollicht op Saturnus
Afbeelding 2
Poollicht op Saturnus


Poollicht in Nederland
Op het noordelijk halfrond ligt de gordel met de grootste poollichtfrequentie over de zuidpunt van Groenland, IJsland, Lapland en Nova Zembla. Nederland ligt in een marginale zone waar in gemiddeld één van de honderd gevallen het poollicht zichtbaar wordt. Het op zichzelf algemene verschijnsel is daarmee voor onze streken een zeldzaamheid. In jaren met verhoogde zonneactiviteit wordt het op 5 a 10 dagen in ons land gemeld. De meeste waarnemingen komen nog uit het noorden van het land. Slechts heel zelden is het poollicht zo sterk dat het ook vanuit de stad is te zien.
Poollicht in Nederland
Afbeelding 3
Poollichtopnamen in Nederland gemaakt.
Links: 17 maart 2015, rechtsboven: 17 november 1989, rechtsonder: 13 maart 1989


Waarnemen van poollicht
Poollicht is alleen 's nachts te zien. Het blauwe strooilicht van de zonbeschenen atmosfeer overstraalt poollicht aan de daghemel.
In de meeste gevallen is poollicht in Nederland maar heel zwak. Om het te zien moet je dan ook een locatie kiezen waar zo min mogelijk storende lichtbronnen zijn. De hemel moet vrij zijn van wolken, en het zicht moet goed zijn. Een atmosfeer met veel waterdamp of stof kan zwak poollicht al aan het gezicht onttrekken, ook als er geen wolken zijn. De beste waarnemingsplek heeft een vrij uitzicht op (in ieder geval) de noordelijke hemelhelft, en ligt ten noorden van storende lichtbronnen zoals steden, snelwegen en kassencomplexen. De in Nederland beste locaties zijn het strand, de Friese en Groningse Waddenkust, de Afsluitdijk, de Waddeneilanden en de zuidoevers van het IJsselmeer.
Lichtvervuiling in Nederland
Afbeelding 4
Lichtvervuiling bemoeilijkt het waarnemen van poollicht in Nederland. Alleen in de zwarte en donkerblauwe gebieden op het kaartje is zwak poollicht waarneembaar. Alleen de helderste poollichten, zoals dat van 13 maart 1989 (zie afbeelding 3d) zijn ook vanuit het centrum van de grote steden te zien.


Een waarnemingsverslag moet voorzien zijn van gegevens omtrent plaats, datum en tijdstippen, en waarnemingsomstandigheden. De waarnemer kan bij zijn beschrijving van het verschijnsel de opgetreden vormen benoemen aan de hand van de internationale codering van basisvormen (zie kader hieronder). De helderheid van poollicht wordt uitgedrukt in de volgende vierdelige schaal:
1 -- Als de melkweg. Kleurgewaarwording nauwelijks mogelijk, meestal is iets rood te onderscheiden;
2 -- Als ijle Cirruswolken, beschenen door de maan;
3 -- Als stapelwolken, beschenen door de maan;
4 -- Landschap verlicht zoals bij volle maan.

Basisvormen
Er worden internationaal negen basisvormen van het poollicht onderscheiden. Het meest karakteristiek van poollicht is evenwel de voortdurende verandering van vorm, zodat dikwijls meerdere basisvormen tegelijkertijd verschijnen of overgangsvormen te zien zijn.
Behalve de typologische veelvormigheid kan poollicht ook verschillende vormen van dynamiek vertonen. Stralen kunnen snel van helderheid wisselen, en gordijnen bewegen aan de hemel alsof zij door een zachte wind worden aangeroerd. Banden en stralen lijken de meest dynamische vormen te zijn. Voorts kan poollicht pulseren, waarbij de lichtsterkte snelle wisselingen ondergaat. Poollicht met sterke dynamiek wordt alleen gezien in gebieden rond de poollichtgordel.
De 9 poollichtvormen
Afbeelding 5
De negen basisvormen van poollicht.

Basisvormen poollicht (beschreven voor het noordelijk halfrond; voor het zuidelijk halfrond moet de toevoeging 'noordelijk' worden gelezen als 'zuidelijk')

  • G  glow
    Gloed. Lichtgloed aan de noordelijke horizon. Deze zal in de meeste gevallen het bovenste gedeelte zijn van een grotendeels onder de horizon liggende homogene boog, HA.
  • HA  homogeneous arc
    Homogene boog. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • RA  ray arc
    Boog met stralenstructuur. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • HB  homogeneous band(s)
    Homogene band(en). Gladde, min of meer scherp begrensde lichtbanden zonder lijn- of stralenstructuur en met zichtbare uiteinden.
  • RB  ray band(s)
    Banden met stralenstructuur. Lichtbanden die zijn opgebouwd uit min of meer scherp afgetekende stralen, en met zichtbare uiteinden.
  • D  draperies
    Gordijnen. Karakteristieke variant van banden met stralenstructuur waarbij deze in bochten of kronkels verschijnen waardoor ze een gordijnachtige vorm krijgen.
  • R  ray(s)
    Stralen. Losse stralen zonder samenhangende boog- of bandstructuur. Het kan voorkomen dat maar één straal te zien is.
  • S  surfaces
    Vlakken. Lichtende vlakken zonder structuur. Vaak als een 'achtergrondgloed' waarin ook  andere poollichtvormen verschijnen.
  • C  corona
    Kroon of corona. Als poollicht met stralenstructuren nabij het zenit verschijnt lijken de stralen door perspectiefwerking in één punt samen te komen.


Voorspellen van poollicht
Poollicht kan altijd voorkomen, als het maar donker is. Maar de waarschijnlijkheid dat het te zien zal zijn is niet altijd hetzelfde. Wij bekijken hier de kans op poollicht in Nederland in drie tijdsschalen: op jaarschaal, op seizoensschaal en op dagschaal.

  • Poollichtkans op jaarschaal
    De poollichtactiviteit is nauw verbonden met de zonneactiviteit. Die is niet constant, maar vertoont een regelmatige cyclus die elke elf jaar een maximum kent. Perioden met maximale zonneactiviteit waren er rond 1989, 2000 en 2012. In de jaren rond de maximale zonneactiviteit wordt vaker poollicht waargenomen dan tijdens de jaren rond een minimum.
  • Poollichtkans op seizoensschaal
    Hoewel poollicht in alle tijden van het jaar voorkomt is de kans om het te zien uiteraard groter in de seizoenen waarin het langer donker is. Er blijkt evenwel een verhoogde poollichtactiviteit te bestaan in de perioden waarin de aardse equator ongeveer op de zon gericht is, rond de equinoxen. Ruwweg kan aldus gesteld worden dat in het voorjaar en najaar de poollichtkans wat hoger ligt dan in de winter en (latent) in de zomer.
  • Poollichtkans op dagschaal
    De zonneactiviteit kent buiten de elfjaarlijkse cyclus geen regelmaat. Er kan dan ook geen enkele voorspelling worden gegeven van tijdstip en datum waarop een zonneuitbarsting zal plaatsvinden en poollicht kan optreden. Voor inzicht in de actuele poollichtkans kun je de volgende stappen ondernemen:
    Let op zonnevlekken.
    De poollichtkans is groter als duidelijke zonnevlekken te zien zijn, vooral op het midden van de zon en iets rechts daarvan;
    Volg het verloop van de zonneactiviteit via websites. Er zijn diverse websites die actuele meetgegevens van de zonneactiviteit en het aardmagnetisme tonen. Let daarbij met name op de zogeheten Kp-index. Dat is een graadmeter voor de verstoring van het aardmagnetisch veld, uitgedrukt in een 9-delige schaal. Als de Kp-index 7 of hoger is is er op dat moment een reëele kans op poollicht in Nederland.

Zonneactiviteit en aardmagnetisme
Afbeelding 6
In het midden de zon met enkele grote zonnevlekken. Links een registratie van diverse componenten van het aardmagnetisch veld gedurende een geomagnetische storm, rechts een diagram van drie-uurlijkse gemiddelden van de Kp-index.


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Current Solar Data from NOAA
Poollicht monitor
Space Weather


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1509
  • 13/4 01:05 Gerard:
    Inloggen voor het laatste Weereldnieuws
  • 12/4 19:11 Pieter:
    Al wee reen koude start met bevroren grasveldenen ruiten krabben, , daarna zon en mooie buienwolken waaruit hoofdzakelijk hagel viel , Met max 8 C een frisse dag .
  • 12/4 18:31 Jaap:
    In de morgen twee flinke sneeuwbuien, en dat op 12 april. In de middag klaarde het breed op. Het werd maximaal 8 graden. Nog dik onder normaal.
  • 12/4 16:57 Bert:
    Hier scheren vrijwel alle buien langs of lossen op. Slechts 2 mini korrelhagel buitjes
  • 12/4 12:20 Kees:
    Ook in Eindhoven valt nu natte sneeuw. Het is al de vierde sneeuwdag van deze aprilmaand en dat is toch wel heel uniek.
  • 12/4 10:10 Sjoerd:
    Winterse neerslag uit de buien die momenteel over het westen van het land trekken. Sneeuw, hagel bij een temperatuur van 1,4 ░C.
  • 12/4 09:57 John:
    Flinke sneeuwbui in Rijen.
  • 12/4 09:40 Erik:
    Tmin hier slechts -1,1░C, maar een dikke tien kilometer naar het oosten, op vliegveld Deelen, maar liefst -4,0░C. Dat belooft nog wat voor de komende nacht.
  • 11/4 23:11 Erik:
    Temperatuur knalt onderuit: op Deelen vriest het al. Hier in Bennekom zitten we op 0,7░C. Ik vrees dat er de komende dagen de nodige vorstschade gaat ontstaan.
  • 11/4 20:29 Erik:
    Een Tmax van 8░C en aan het eind van de middag lekker zonnig weer. Nu verlichten de laatste zonnestralen verlichten de toppen van onschuldige cumuluswolkjes aan de noordwestelijke hemel. Wat fris, maar verder uiteindelijk een aardige dag.
  • 11/4 18:35 Pieter:
    Droog en fris weer met bewolking maar ook af en toe zon , max 8 C
  • 11/4 17:20 Jaap:
    Onaangenaam, zowel gisteren, zaterdag, als vandaag, zondag. Gisteren met regen in de middag en avond bij NO _wind en vandaag wel droog met af en toe wat zon en een NW -wind. Beide dagen slechts 7 graden. In april mag je dubbele cijfers verwachten.
  • 11/4 13:01 Ko:
    Breda wel bewolkt maar tot nu toe droog.
  • 11/4 11:25 Erik:
    Grijs en lichte regen bij 4,4░C: een echte Ko-dag, zou ik zeggen.
  • 10/4 21:23 Gerard:
    Sneeuw in Hoogeveen, in Schoorl nog lichte regen.
  • 10/4 18:38 Pieter:
    Hier gestage regen, koude NO wind en slechts 4 C In de winter zou dit een mooie sneeuwsituatie op leveren
  • 10/4 18:29 Ko:
    Hier slechts bijna 5 mm. Het regent maar zachtjes steeds. Maar prima weerbeeld, natuur is er nog steeds blij mee.
  • 10/4 17:27 John:
    In de loop van de middag is het meer gestaag gaan regenen in Rijen. We hebben intussen meer dan 5 mm gevangen.
  • 8/4 16:49 Pieter:
    Na grondvorst in de ochtend volgde zon en bewolking en een fris windje, max.temp 8 C
  • 7/4 23:12 Jaap:
    Woensdagmorgen alles wit door sneeuw in de nanacht. Ook overdag nog een winterse lading in de buien. Maximum 7 graden. Een winterse dag op 7 april.
  • 7/4 21:26 Pieter:
    Hier in Purmerend nog een korte felle hagelbui met veel wind.bij 2 C
  • 7/4 21:18 Gerard:
    Nog een sneeuwbuitje in Schoorl tijdens de schemering, iets oven 3 graden.
  • 7/4 17:19 Pieter:
    In de vroege ochtend regen , maar op het gras en op auto,s sneeuwresten,later af en toe een (hagel)bui ook wat zon en een harde koude wind max 6 C
  • 7/4 17:03 Gerben:
    Korte zware sneeuwbui net buiten Epe. Alles wit
  • 7/4 09:59 Gerben:
    Hier ook 7/8 cm sneeuw! Nu regen
  • 7/4 09:39 Erik:
    In Bennekom regent het al een poosje en het sneeuwdek is aan het smelten
  • 7/4 09:31 John:
    Oss een maximaal sneeuwdek van 4 cm om 8.45 uur, inmiddels nog maar 2-3 cm.
  • 7/4 09:08 Adwin:
    Inmiddels 8 cm sneeuw in Gemert.
  • 7/4 08:57 Ko:
    Breda heel weinig sneeuw. In procenten uitgedrukt ongeveer 30% wit en 70% groen. Wintergevoel is er zeker wel, bewolkt koud en nat. 👍
  • 7/4 08:48 Bert:
    In Eerbeek 2 cm op de houten tuintafel en tot 5 cm op het gras. Stenen ondergond is sneeuwvrij.
  • 7/4 08:30 Kees:
    De sterke wind zorgt voor een sneeuwjacht in Eindhoven en dat op 7 april !! Eigenlijk bizar.
  • 7/4 08:13 Adwin:
    Zware droge sneeuw in Gemert bij -0.6 graden. 6 cm inmiddels ook op de wegen een dikke laag.
  • 7/4 07:59 John:
    Het is wit in Rijen. Het sneeuwt stevig en er staat en vlagerige wind. We kijken aan tegen een winters landschap. Het vriest net niet, maar ook stoepen en straten sneeuwen dicht
  • 6/4 22:23 Jaap:
    Talrijke sneeuw- en hagelbuien. Soms even wit, maar dat duurde niet lang. Tussendoor mooie opklaringen met prachtige buienwolken op afstand. Gistermiddag tijdelijk een ware sneeuwjacht. Lang geleden, dat we dat zagen en zeker in april. Max. gisteren en vandaag 5 gr. Vergelijk 31 maart!!
  • 6/4 20:59 Kees:
    In Eindhoven vandaag de ene winterse bui na de andere met slechts kortdurende opklaringen tussendoor.
  • 6/4 20:58 Bert:
    Hier is zojuist alles weer wit geworden tijdens een zware sneeuwbui behalve dan de stenen. Vanmorgen was het ook vergelijkbaar wit.
  • 6/4 18:44 Pieter:
    Hoera, Ik ben er weer dankzij de hulp van mijn zoon !! Na diverse hagelbuien overdag gaan we nu weer over op sneeuwbuien en opklaringen
  • 6/4 18:24 Ko:
    Zojuist tijdens zware sneeuwval ook een klap onweer! Laatste keer dat ik zo'n combi had was 25 nov 2005, toen had ik er ook nog dichte mist bij.
  • 6/4 18:04 Gerard:
    Momenteel de zwaarste sneeuwbui van de dag in Schoorl gepaard gaand met veel wind en temperatuur sterk dalend tot +2 graden. Wel wat plekken waar het iets wit wordt.
  • 6/4 12:05 John:
    Hier in Oss weer enkele sneeuw- en hagelbuien, wel iets minder dan gisteren en ook nog geen tijdelijk dek gehad.
  • 6/4 11:37 Gerben:
    Weer alles wit na behoorlijke hagel. Nu lichte sneeuw
  • 6/4 11:35 Hans:
    Enschede-W: momenteel ook weer winterse buien met sneeuw, korrelhagel en korrelsneeuw. Temp nu 2.2 graden. Vanmorgen nog sneeuwresten na een gebroken sneeuwdekje (gisteravond laat) van 1.5 cm.
  • 6/4 11:18 Ko:
    Talrijke buien. Sneeuw, korrelhagel, er zit van alles in en tussen. En aanhoudend koud. Deze apr gaat geschiedenis schrijven.
  • 6/4 08:47 John:
    Vanochtend met een witte wereld opgestaan, uitgezonderd de meeste stoepen en straten. Verder een prachtige volle sneeuwbui in afgelopen uur, die eraan kwam met zo'n prachtig gelig aambeeld langs de hele noordwestelijke horizon. De tweede dag van maritiem arctische lucht is hier, in Rijen, waardig begonnen. Zo te lezen ook in andere Brabantse plaatsen.
  • 6/4 08:21 Kees:
    Het is compleet wit in Eindhoven na een flinke sneeuwbui.
  • 6/4 08:16 Ko:
    Schitterende sneeuwval! Al de tweede sneeuwbui in 20 minuten tijd.
Bekijk het archief
Di 13 april 2021
Bezoekers online
Er zijn 1 gast en 6 leden aanwezig: Bj÷rn, Harm, Johan, Ko, Matheijs, Richard
Inloggen