Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 23:21
    Eesveen
    6,1°C
    (8/8) Geheel bewolkt
  • 21:04
    Sluis
    8,4°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: W
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 19:55
    Zaandam
    6,9°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: W
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
    Mist (<1000m)
  • 19:04
    Clinge het Zeegat
    7,6°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: NW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
    Nevel
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Poollicht

Lichtverschijnselen in de hoogste lagen van de dampkring, de ionosfeer. De poollichtverschijnselen zijn geconcentreerd in de zogeheten poollichtgordels. Dat zijn ringvormige gebieden op hoge geografische breedten rond de magnetische noord- en zuidpool van de aarde. Daarom treedt poollicht voornamelijk boven 60 graden noorder- en zuiderbreedte op. Het wordt op de respectievelijke halfronden ook noorder- danwel zuiderlicht genoemd, of aurora borealis en aurora australis. Op de geografische polen (rond 90 graden NB en ZB) wordt het verschijnsel weer veel minder gezien.

Energie
Het poollicht wordt veroorzaakt door geladen deeltjes die bij uitbarstingen op de zon de ruimte in zijn geschoten. Als een wolk van deze deeltjes in de buurt van de aarde komt, worden de deeltjes door de krachtlijnen van het aardmagnetisch veld naar de noord- en zuidpool geleid waar zij in botsing komen met atmosferische stikstof- en zuurstofatomen. Die raken daardoor in aangeslagen toestand. Bij terugkeer in hun stabiele toestand komt de opgedane energie vrij in de vorm van licht. De lichtverschijnselen vinden plaats op minimaal ongeveer 100 kilometer hoogte en kunnen reiken tot 1000 kilometer hoogte. Poollicht treedt het meest frequent op in perioden van vergrote zonne-activiteit.
Kleuren van poollicht
Afbeelding 1
Poollicht en het ontstaan van kleuren op diverse hoogten in de atmosfeer


Op andere planeten van het zonnestelsel blijkt ook poollicht op te treden. Het verschijnsel is waargenomen bij Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Deze planeten hebben een atmosfeer waarin botsingen van geladen zonnedeeltjes met atmosferische gasatomen kunnen plaatsvinden.
Poollicht op Saturnus
Afbeelding 2
Poollicht op Saturnus


Poollicht in Nederland
Op het noordelijk halfrond ligt de gordel met de grootste poollichtfrequentie over de zuidpunt van Groenland, IJsland, Lapland en Nova Zembla. Nederland ligt in een marginale zone waar in gemiddeld één van de honderd gevallen het poollicht zichtbaar wordt. Het op zichzelf algemene verschijnsel is daarmee voor onze streken een zeldzaamheid. In jaren met verhoogde zonneactiviteit wordt het op 5 a 10 dagen in ons land gemeld. De meeste waarnemingen komen nog uit het noorden van het land. Slechts heel zelden is het poollicht zo sterk dat het ook vanuit de stad is te zien.
Poollicht in Nederland
Afbeelding 3
Poollichtopnamen in Nederland gemaakt.
Links: 17 maart 2015, rechtsboven: 17 november 1989, rechtsonder: 13 maart 1989


Waarnemen van poollicht
Poollicht is alleen 's nachts te zien. Het blauwe strooilicht van de zonbeschenen atmosfeer overstraalt poollicht aan de daghemel.
In de meeste gevallen is poollicht in Nederland maar heel zwak. Om het te zien moet je dan ook een locatie kiezen waar zo min mogelijk storende lichtbronnen zijn. De hemel moet vrij zijn van wolken, en het zicht moet goed zijn. Een atmosfeer met veel waterdamp of stof kan zwak poollicht al aan het gezicht onttrekken, ook als er geen wolken zijn. De beste waarnemingsplek heeft een vrij uitzicht op (in ieder geval) de noordelijke hemelhelft, en ligt ten noorden van storende lichtbronnen zoals steden, snelwegen en kassencomplexen. De in Nederland beste locaties zijn het strand, de Friese en Groningse Waddenkust, de Afsluitdijk, de Waddeneilanden en de zuidoevers van het IJsselmeer.
Lichtvervuiling in Nederland
Afbeelding 4
Lichtvervuiling bemoeilijkt het waarnemen van poollicht in Nederland. Alleen in de zwarte en donkerblauwe gebieden op het kaartje is zwak poollicht waarneembaar. Alleen de helderste poollichten, zoals dat van 13 maart 1989 (zie afbeelding 3d) zijn ook vanuit het centrum van de grote steden te zien.


Een waarnemingsverslag moet voorzien zijn van gegevens omtrent plaats, datum en tijdstippen, en waarnemingsomstandigheden. De waarnemer kan bij zijn beschrijving van het verschijnsel de opgetreden vormen benoemen aan de hand van de internationale codering van basisvormen (zie kader hieronder). De helderheid van poollicht wordt uitgedrukt in de volgende vierdelige schaal:
1 -- Als de melkweg. Kleurgewaarwording nauwelijks mogelijk, meestal is iets rood te onderscheiden;
2 -- Als ijle Cirruswolken, beschenen door de maan;
3 -- Als stapelwolken, beschenen door de maan;
4 -- Landschap verlicht zoals bij volle maan.

Basisvormen
Er worden internationaal negen basisvormen van het poollicht onderscheiden. Het meest karakteristiek van poollicht is evenwel de voortdurende verandering van vorm, zodat dikwijls meerdere basisvormen tegelijkertijd verschijnen of overgangsvormen te zien zijn.
Behalve de typologische veelvormigheid kan poollicht ook verschillende vormen van dynamiek vertonen. Stralen kunnen snel van helderheid wisselen, en gordijnen bewegen aan de hemel alsof zij door een zachte wind worden aangeroerd. Banden en stralen lijken de meest dynamische vormen te zijn. Voorts kan poollicht pulseren, waarbij de lichtsterkte snelle wisselingen ondergaat. Poollicht met sterke dynamiek wordt alleen gezien in gebieden rond de poollichtgordel.
De 9 poollichtvormen
Afbeelding 5
De negen basisvormen van poollicht.

Basisvormen poollicht (beschreven voor het noordelijk halfrond; voor het zuidelijk halfrond moet de toevoeging 'noordelijk' worden gelezen als 'zuidelijk')

  • G  glow
    Gloed. Lichtgloed aan de noordelijke horizon. Deze zal in de meeste gevallen het bovenste gedeelte zijn van een grotendeels onder de horizon liggende homogene boog, HA.
  • HA  homogeneous arc
    Homogene boog. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • RA  ray arc
    Boog met stralenstructuur. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • HB  homogeneous band(s)
    Homogene band(en). Gladde, min of meer scherp begrensde lichtbanden zonder lijn- of stralenstructuur en met zichtbare uiteinden.
  • RB  ray band(s)
    Banden met stralenstructuur. Lichtbanden die zijn opgebouwd uit min of meer scherp afgetekende stralen, en met zichtbare uiteinden.
  • D  draperies
    Gordijnen. Karakteristieke variant van banden met stralenstructuur waarbij deze in bochten of kronkels verschijnen waardoor ze een gordijnachtige vorm krijgen.
  • R  ray(s)
    Stralen. Losse stralen zonder samenhangende boog- of bandstructuur. Het kan voorkomen dat maar één straal te zien is.
  • S  surfaces
    Vlakken. Lichtende vlakken zonder structuur. Vaak als een 'achtergrondgloed' waarin ook  andere poollichtvormen verschijnen.
  • C  corona
    Kroon of corona. Als poollicht met stralenstructuren nabij het zenit verschijnt lijken de stralen door perspectiefwerking in één punt samen te komen.


Voorspellen van poollicht
Poollicht kan altijd voorkomen, als het maar donker is. Maar de waarschijnlijkheid dat het te zien zal zijn is niet altijd hetzelfde. Wij bekijken hier de kans op poollicht in Nederland in drie tijdsschalen: op jaarschaal, op seizoensschaal en op dagschaal.

  • Poollichtkans op jaarschaal
    De poollichtactiviteit is nauw verbonden met de zonneactiviteit. Die is niet constant, maar vertoont een regelmatige cyclus die elke elf jaar een maximum kent. Perioden met maximale zonneactiviteit waren er rond 1989, 2000 en 2012. In de jaren rond de maximale zonneactiviteit wordt vaker poollicht waargenomen dan tijdens de jaren rond een minimum.
  • Poollichtkans op seizoensschaal
    Hoewel poollicht in alle tijden van het jaar voorkomt is de kans om het te zien uiteraard groter in de seizoenen waarin het langer donker is. Er blijkt evenwel een verhoogde poollichtactiviteit te bestaan in de perioden waarin de aardse equator ongeveer op de zon gericht is, rond de equinoxen. Ruwweg kan aldus gesteld worden dat in het voorjaar en najaar de poollichtkans wat hoger ligt dan in de winter en (latent) in de zomer.
  • Poollichtkans op dagschaal
    De zonneactiviteit kent buiten de elfjaarlijkse cyclus geen regelmaat. Er kan dan ook geen enkele voorspelling worden gegeven van tijdstip en datum waarop een zonneuitbarsting zal plaatsvinden en poollicht kan optreden. Voor inzicht in de actuele poollichtkans kun je de volgende stappen ondernemen:
    Let op zonnevlekken.
    De poollichtkans is groter als duidelijke zonnevlekken te zien zijn, vooral op het midden van de zon en iets rechts daarvan;
    Volg het verloop van de zonneactiviteit via websites. Er zijn diverse websites die actuele meetgegevens van de zonneactiviteit en het aardmagnetisme tonen. Let daarbij met name op de zogeheten Kp-index. Dat is een graadmeter voor de verstoring van het aardmagnetisch veld, uitgedrukt in een 9-delige schaal. Als de Kp-index 7 of hoger is is er op dat moment een reëele kans op poollicht in Nederland.

Zonneactiviteit en aardmagnetisme
Afbeelding 6
In het midden de zon met enkele grote zonnevlekken. Links een registratie van diverse componenten van het aardmagnetisch veld gedurende een geomagnetische storm, rechts een diagram van drie-uurlijkse gemiddelden van de Kp-index.


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Current Solar Data from NOAA
Poollicht monitor
Space Weather


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1509
  • 22/3 23:55 Gerard:
    Momenteel is de zeevlam opgetrokken en is het stratus dat over ons heen trekt in Schoorl.
  • 22/3 23:47 Ted:
    Nu weer 8,0 graden. Laagste temperatuur 5,9 graden om 18.20 uur. Het motregende extreem licht tot 19.05 uur. Totale neerslag is 0,007mm (7 duizendsten). Neerslagduur 2,3 uur. Zal er nog een droge dag komen deze maand?
  • 22/3 22:26 Jaap:
    Tot ong. 11.30 mist, daarna zonnig bij een zacht zuidenwindje. Het werd ca. 17 gr. Vanavond draaide de wind naar W tot NW en koelde het snel af.
  • 22/3 22:21 Ivo:
    na dichte ochtendmist (zicht om 8u30 : 50m) werd het in de Antwerpse Kempen helder en kon de temperatuur oplopen tot 20░C
  • 22/3 20:19 Gerard:
    Dat was inderdaad zeevlam, ook wel zeedamp genoemd. Kan soms tot in juni optreden. Momenteel 5,5 graden. Relatieve vochtigheid. wordt te laag aangegeven waarschijnlijk.
  • 22/3 19:58 Hans:
    Mensen uit de kustgebieden: was dat zeevlam of gewoon frontale bewolking? Vorig jaar met Pinksteren hadden wij daar ook echt zeevlam!
  • 22/3 19:55 Hans:
    Eerste warme dag hier in het enschedese met 20.5 graden en de hele dag helder zonnig weer. Wat een super lentedag!
  • 22/3 17:59 Ted:
    Geloof het of niet. Nu (17.50 uur) motregen bij 6,6 graden. Is echt klappertandend koud!
  • 22/3 17:54 Pieter:
    De wolkenmuur waar Ted over sprak bereikt nu ook Purmerend met een kil westen windje en snel dalende temperaturen van 17 naar 10,8 C, we hebben even aan de lente mogen ruiken.
  • 22/3 17:49 Ted:
    Tot 10.40 uur bewolkt. Daarna snel zonnig vanaf 11.20 uur>om 16.55 uur nog zonnig, maar een massieve wolkenmuur kwam er aan. Binnen 5 minuten weg lente! Temperatuur nu 6,9 graden na max van 16,0 graden. Moet trouwens nog steeds wachten op de eerste droge dag van deze maand. Neerslagsom 0,003mm. Vannacht om 1 - 2 uur 0,002 en om 9 - 10 uur 0,001mm.
  • 22/3 17:48 Gerard:
    Heerlijk? Bokkoud was het hier aan de kust, tijdens een spaarzame opklaring op de fiets met griephoofd maar toen nog maakte het neerslaan van nog niet verdampte duppels op het gelaat het bitterkoud. In periodes ruim 10 graden warmer in het oosten, oneerlijke verdeling!
  • 22/3 17:26 John:
    Heerlijk die verschillen tussen binnenland en kust in de lente. Zo herken ik weer een beetje het oude klimaat.
  • 22/3 17:12 Maarten:
    Mooi weer?? Echt niet! Hier in Katwijk was het een paar uur mooi weer, maar dat duurde niet lang. Nu hangt er een kille dichte mist en is het 7,8 graden. Volgende week dus warmer hier i.p.v kouder.
  • 22/3 12:38 Pieter:
    Na een paar grijze dagen en dichte mist in de ochtend nu eindelijk de zon er goed bij, Het voelt meteen een stuk aangenamer aan.
  • 22/3 10:34 Ko:
    In Breda kan ik nog van de mist genieten. Blijft al twee uur langer hangen dan gister.
  • 22/3 09:34 Hans:
    Na de toch nog vrij dichte mist is de zon volop door gebroken in Enschede W. Temp nu 8.9 graden. Het wordt een fraaie dag!
  • 22/3 06:52 Gert:
    een mistige start in de kop van Overijssel
  • 21/3 23:44 Hans:
    Heerlijk weer met fletse zon en in de middag wat hei´g. 16.8 graden was het maximum. 's Avonds ontstonden boven de weilanden mistbanken.
  • 21/3 22:18 Jaap:
    Hier wel een beetje lente. Weinig zon, maar ook weinig wind en het werd vanmiddag 12 gr. De natuur reageert uitbundig. De knoppen zwellen, sommige voorjaarsbloeiers bloeien en de vogels zingen.
  • 21/3 19:46 Pieter:
    Een grote grijze massa,met een kil windje eneen beetje motregen , maximaal 10 C ,nog niet het echte lentegevoelj vandaag
  • 21/3 19:17 Ted:
    De max.temp. is slechts 9,3 graden geweest. Van lente is geen sprake.
  • 21/3 18:38 Ko:
    Jaloers! Hier vanochtend kortstondig mist, waarna hele dag zon tot 14 gr.
  • 21/3 18:21 Ted:
    Somber en miezer. Neerslag 0,1mm. Regenduur 3,6 uur.
  • 21/3 11:54 Hans:
    Mooie, vrij zonnige ochtend met stapelbewolking bij actueel 13.7 graden. Daar komt nog wel wat bij...
  • 21/3 08:44 Hans:
    Vanochtend eerst bewolkt maar nu komt er een flets zonnetje bij. Lekker weer. Temp. nu 8.6 graden.
  • 20/3 23:45 Hans:
    Zo-even 10 graden in Enschede W bij zwaar bewolkt weer met opklaringen. Vandaag een meest bewolkte dag met hier en daar wat lichte (mot)regen. (<0.1 mm). Maxtemp vandaag 11 graden.
  • 20/3 23:23 Gerben:
    Erg zacht nu. Het is heerlijk buiten
  • 20/3 20:04 Gerard:
    Boter kaas en eieren in het zwerk met forse condenssporen in en nabij de dunne cirrus. Ook wel stratus tegen zonsondergang. Toch nog erg fris aanvoelend buiten.
  • 20/3 19:08 Ted:
    Unieke reeks. Vandaag is het de 21e dag op rij met neerslag. Gisteren was nog de minste neerslag met 0,016mm. Vandaag 0,2mm (0,232). Maandsom is tot nu toe 130,3mm
  • 20/3 18:18 Christian:
    Bewolkt bij 12,3░C
  • 20/3 09:33 Hans:
    Bewolkte aangelegenheid in Enschede W bij 7.3 graden.
  • 19/3 23:30 Hans:
    Mooie, complete maanhalo te zien. Naderend (zwak) warmtefront.
  • 19/3 23:04 Hans:
    Mooie dinsdag met veel zon na een lichte vorstnacht (minimum-1.7). In de middag zon/stapelwolken en maxtemp 12 graden.
  • 19/3 19:45 Pieter:
    In de vroege ochtend wit bevroren velden , ruiten krabben en gladde bruggetjes, in de middag vrij zonnig en aangenaam lenteweer met ca 11 C en maar weinig wind
  • 19/3 10:09 Dick:
    Opvallend is dat er vanmorgen nauwelijks wind is, dat is 26 februari niet meet gebeurd. Meestal was het matig en meer.
  • 19/3 09:17 Erik:
    Ook hier de eerste nachtvorst van maart: sylphidestation Bennekom rapporteert een minimum van -2,1░C, de Veenkampen (in het Binnenveld) haalde -2,7░C.
  • 19/3 08:50 Hans:
    Mooie helder zonnige ochtend met een lichte vorst (de eerste van deze maartmaand!) van -1.7 graden. Actueel helder zonnig bij 0.2 graad.
  • 19/3 00:00 Hans:
    Nog een enkel hagelbuitje waargenomen onderweg. Zonnige perioden en 10.1 graden werd het hier in het enschedese.
  • 18/3 18:12 Pieter:
    Eindelijk een vrijwel droge dag met zon en veel minder wind dan de afgelopen tijd, toch nog een hagelbuitje om ca 11uur, max 9 C we gaan de goeie kant op
  • 18/3 08:41 Hans:
    Licht bewolkt in Enschede W bij een fleurig zonnetje. Temp 3.9 graden (minimum 3.2) en het heeft afgelopen nacht nog weer (buiig) geregend (2.7 mm). Het grote regenen lijkt voorbij te zijn.
  • 17/3 23:20 Edward:
    Ook over deze regio (Rotterdam) tussen 19:00 en 20:15 een fraai buitje. Eerst door de zonsondergang (belicht), later bij passage hagel en toen het eenmaal gepasseerd was nog een weerlicht ten zuidoosten.
  • 17/3 18:45 John:
    Eindelijk was er weer eens een korrelsneeuwbui te Rijen in het afgelopen half uur. Spierwitte zachte korrels, samendrukbaar. Tijdelijk bodem wit. Geen gelijktijdige regen.
  • 17/3 18:07 Herman:
    Wouw Alleen korrelhagel in de hagelbui
  • 17/3 14:25 Hans:
    Zeer fraaie wolkenluchten met ook de zon erbij..
  • 17/3 14:24 Hans:
    Enschede en omgeving (onderweg in de auto) kreeg flinke buien met hagel, kort durend en het leek zelfs op natte sneeuw op de voorruit van de auto. Volgens mij was het gesmolten hagel. Temp nu 8.4 graden.
  • 17/3 12:48 Pieter:
    Toevallig is hier in Purmerend net als in Bennekom ook de 104 mm bereikt (vannacht en vanochtend 9 mmn n buien )
  • 17/3 11:38 Erik:
    Na vannacht en de buien van vanochtend zitten we in Bennekom nu op 104mm neerslag voor maart.
  • 17/3 10:34 John:
    In het afgelopen half uur trok er een bui over Rijen, die ook hagel bracht. De opklaringen tussendoor zijn breed en fel. Op afstand spierwitte buientoppen te zien.
  • 17/3 10:22 Hans:
    Het koufront bracht hier 1.5 mm (Enschede W). Vanmorgen opklaringen in duidelijk frissere lucht maar nu nadert er volgens mij een bui(tje) vanuit het westen. Temp. nu 7 graden.
  • 16/3 23:09 Ron:
    Een zeer harde wind op het weerstation hier, de max wind vandaag 43,6 km/h om 17:25
Bekijk het archief
Za 23 maart 2019
Bezoekers online
Er zijn 8 leden aanwezig: Adrie, Bart, Bert, Gerard, Hans, Johan, Paul, Ted
Inloggen