Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 06:26
    Sluis
    13,4°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: NNW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Poollicht

Lichtverschijnselen in de hoogste lagen van de dampkring, de ionosfeer. De poollichtverschijnselen zijn geconcentreerd in de zogeheten poollichtgordels. Dat zijn ringvormige gebieden op hoge geografische breedten rond de magnetische noord- en zuidpool van de aarde. Daarom treedt poollicht voornamelijk boven 60 graden noorder- en zuiderbreedte op. Het wordt op de respectievelijke halfronden ook noorder- danwel zuiderlicht genoemd, of aurora borealis en aurora australis. Op de geografische polen (rond 90 graden NB en ZB) wordt het verschijnsel weer veel minder gezien.

Energie
Het poollicht wordt veroorzaakt door geladen deeltjes die bij uitbarstingen op de zon de ruimte in zijn geschoten. Als een wolk van deze deeltjes in de buurt van de aarde komt, worden de deeltjes door de krachtlijnen van het aardmagnetisch veld naar de noord- en zuidpool geleid waar zij in botsing komen met atmosferische stikstof- en zuurstofatomen. Die raken daardoor in aangeslagen toestand. Bij terugkeer in hun stabiele toestand komt de opgedane energie vrij in de vorm van licht. De lichtverschijnselen vinden plaats op minimaal ongeveer 100 kilometer hoogte en kunnen reiken tot 1000 kilometer hoogte. Poollicht treedt het meest frequent op in perioden van vergrote zonne-activiteit.
Kleuren van poollicht
Afbeelding 1
Poollicht en het ontstaan van kleuren op diverse hoogten in de atmosfeer


Op andere planeten van het zonnestelsel blijkt ook poollicht op te treden. Het verschijnsel is waargenomen bij Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Deze planeten hebben een atmosfeer waarin botsingen van geladen zonnedeeltjes met atmosferische gasatomen kunnen plaatsvinden.
Poollicht op Saturnus
Afbeelding 2
Poollicht op Saturnus


Poollicht in Nederland
Op het noordelijk halfrond ligt de gordel met de grootste poollichtfrequentie over de zuidpunt van Groenland, IJsland, Lapland en Nova Zembla. Nederland ligt in een marginale zone waar in gemiddeld één van de honderd gevallen het poollicht zichtbaar wordt. Het op zichzelf algemene verschijnsel is daarmee voor onze streken een zeldzaamheid. In jaren met verhoogde zonneactiviteit wordt het op 5 a 10 dagen in ons land gemeld. De meeste waarnemingen komen nog uit het noorden van het land. Slechts heel zelden is het poollicht zo sterk dat het ook vanuit de stad is te zien.
Poollicht in Nederland
Afbeelding 3
Poollichtopnamen in Nederland gemaakt.
Links: 17 maart 2015, rechtsboven: 17 november 1989, rechtsonder: 13 maart 1989


Waarnemen van poollicht
Poollicht is alleen 's nachts te zien. Het blauwe strooilicht van de zonbeschenen atmosfeer overstraalt poollicht aan de daghemel.
In de meeste gevallen is poollicht in Nederland maar heel zwak. Om het te zien moet je dan ook een locatie kiezen waar zo min mogelijk storende lichtbronnen zijn. De hemel moet vrij zijn van wolken, en het zicht moet goed zijn. Een atmosfeer met veel waterdamp of stof kan zwak poollicht al aan het gezicht onttrekken, ook als er geen wolken zijn. De beste waarnemingsplek heeft een vrij uitzicht op (in ieder geval) de noordelijke hemelhelft, en ligt ten noorden van storende lichtbronnen zoals steden, snelwegen en kassencomplexen. De in Nederland beste locaties zijn het strand, de Friese en Groningse Waddenkust, de Afsluitdijk, de Waddeneilanden en de zuidoevers van het IJsselmeer.
Lichtvervuiling in Nederland
Afbeelding 4
Lichtvervuiling bemoeilijkt het waarnemen van poollicht in Nederland. Alleen in de zwarte en donkerblauwe gebieden op het kaartje is zwak poollicht waarneembaar. Alleen de helderste poollichten, zoals dat van 13 maart 1989 (zie afbeelding 3d) zijn ook vanuit het centrum van de grote steden te zien.


Een waarnemingsverslag moet voorzien zijn van gegevens omtrent plaats, datum en tijdstippen, en waarnemingsomstandigheden. De waarnemer kan bij zijn beschrijving van het verschijnsel de opgetreden vormen benoemen aan de hand van de internationale codering van basisvormen (zie kader hieronder). De helderheid van poollicht wordt uitgedrukt in de volgende vierdelige schaal:
1 -- Als de melkweg. Kleurgewaarwording nauwelijks mogelijk, meestal is iets rood te onderscheiden;
2 -- Als ijle Cirruswolken, beschenen door de maan;
3 -- Als stapelwolken, beschenen door de maan;
4 -- Landschap verlicht zoals bij volle maan.

Basisvormen
Er worden internationaal negen basisvormen van het poollicht onderscheiden. Het meest karakteristiek van poollicht is evenwel de voortdurende verandering van vorm, zodat dikwijls meerdere basisvormen tegelijkertijd verschijnen of overgangsvormen te zien zijn.
Behalve de typologische veelvormigheid kan poollicht ook verschillende vormen van dynamiek vertonen. Stralen kunnen snel van helderheid wisselen, en gordijnen bewegen aan de hemel alsof zij door een zachte wind worden aangeroerd. Banden en stralen lijken de meest dynamische vormen te zijn. Voorts kan poollicht pulseren, waarbij de lichtsterkte snelle wisselingen ondergaat. Poollicht met sterke dynamiek wordt alleen gezien in gebieden rond de poollichtgordel.
De 9 poollichtvormen
Afbeelding 5
De negen basisvormen van poollicht.

Basisvormen poollicht (beschreven voor het noordelijk halfrond; voor het zuidelijk halfrond moet de toevoeging 'noordelijk' worden gelezen als 'zuidelijk')

  • G  glow
    Gloed. Lichtgloed aan de noordelijke horizon. Deze zal in de meeste gevallen het bovenste gedeelte zijn van een grotendeels onder de horizon liggende homogene boog, HA.
  • HA  homogeneous arc
    Homogene boog. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • RA  ray arc
    Boog met stralenstructuur. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • HB  homogeneous band(s)
    Homogene band(en). Gladde, min of meer scherp begrensde lichtbanden zonder lijn- of stralenstructuur en met zichtbare uiteinden.
  • RB  ray band(s)
    Banden met stralenstructuur. Lichtbanden die zijn opgebouwd uit min of meer scherp afgetekende stralen, en met zichtbare uiteinden.
  • D  draperies
    Gordijnen. Karakteristieke variant van banden met stralenstructuur waarbij deze in bochten of kronkels verschijnen waardoor ze een gordijnachtige vorm krijgen.
  • R  ray(s)
    Stralen. Losse stralen zonder samenhangende boog- of bandstructuur. Het kan voorkomen dat maar één straal te zien is.
  • S  surfaces
    Vlakken. Lichtende vlakken zonder structuur. Vaak als een 'achtergrondgloed' waarin ook  andere poollichtvormen verschijnen.
  • C  corona
    Kroon of corona. Als poollicht met stralenstructuren nabij het zenit verschijnt lijken de stralen door perspectiefwerking in één punt samen te komen.


Voorspellen van poollicht
Poollicht kan altijd voorkomen, als het maar donker is. Maar de waarschijnlijkheid dat het te zien zal zijn is niet altijd hetzelfde. Wij bekijken hier de kans op poollicht in Nederland in drie tijdsschalen: op jaarschaal, op seizoensschaal en op dagschaal.

  • Poollichtkans op jaarschaal
    De poollichtactiviteit is nauw verbonden met de zonneactiviteit. Die is niet constant, maar vertoont een regelmatige cyclus die elke elf jaar een maximum kent. Perioden met maximale zonneactiviteit waren er rond 1989, 2000 en 2012. In de jaren rond de maximale zonneactiviteit wordt vaker poollicht waargenomen dan tijdens de jaren rond een minimum.
  • Poollichtkans op seizoensschaal
    Hoewel poollicht in alle tijden van het jaar voorkomt is de kans om het te zien uiteraard groter in de seizoenen waarin het langer donker is. Er blijkt evenwel een verhoogde poollichtactiviteit te bestaan in de perioden waarin de aardse equator ongeveer op de zon gericht is, rond de equinoxen. Ruwweg kan aldus gesteld worden dat in het voorjaar en najaar de poollichtkans wat hoger ligt dan in de winter en (latent) in de zomer.
  • Poollichtkans op dagschaal
    De zonneactiviteit kent buiten de elfjaarlijkse cyclus geen regelmaat. Er kan dan ook geen enkele voorspelling worden gegeven van tijdstip en datum waarop een zonneuitbarsting zal plaatsvinden en poollicht kan optreden. Voor inzicht in de actuele poollichtkans kun je de volgende stappen ondernemen:
    Let op zonnevlekken.
    De poollichtkans is groter als duidelijke zonnevlekken te zien zijn, vooral op het midden van de zon en iets rechts daarvan;
    Volg het verloop van de zonneactiviteit via websites. Er zijn diverse websites die actuele meetgegevens van de zonneactiviteit en het aardmagnetisme tonen. Let daarbij met name op de zogeheten Kp-index. Dat is een graadmeter voor de verstoring van het aardmagnetisch veld, uitgedrukt in een 9-delige schaal. Als de Kp-index 7 of hoger is is er op dat moment een reëele kans op poollicht in Nederland.

Zonneactiviteit en aardmagnetisme
Afbeelding 6
In het midden de zon met enkele grote zonnevlekken. Links een registratie van diverse componenten van het aardmagnetisch veld gedurende een geomagnetische storm, rechts een diagram van drie-uurlijkse gemiddelden van de Kp-index.


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Current Solar Data from NOAA
Poollicht monitor
Space Weather


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1509
  • 1/8 22:58 Jaap:
    In Diepenheim een grijs begin van augustus. In de middag kwam de zon er nog even bij en werd het wat broeierig. Al snel kwam er een bui. De reis naar De Bilt was van 16.30 tot 17.45. Onderweg ook nog een bui gehad. In De Bilt was het opgeklaard maar wel fris.Max. 19 graden.
  • 1/8 18:09 Gerben:
    In een kwartiertje veel regen gevallen. Zou je niet zeggen als je radar ziet
  • 1/8 17:29 Ted:
    Tussen 10 en 11.30 uur flinke buien. Daarna tot 13.30 uur vrijwel droog. Na 13.30 geen neerslag meer. Met een max. van 19,0 graden was het frisjes.
  • 1/8 17:27 Ted:
    Augustus is in sommige plaatsen in Friesland nu al een natte maand. Bijzonder, het is nog maar de eerste.
  • 1/8 12:18 John:
    In Oss was juli iets te koel en iets te nat (87 mm). Augustus gaat voorlopig op dezelfde voet verder.
  • 1/8 12:15 Pieter:
    Op de eerste helft van de eerste dag van augustsus al 8 mm op gevangen
  • 1/8 12:03 Gert:
    regen met onweer 12mm in de buien.
  • 1/8 09:24 Pieter:
    De eerste augustusneerslag is al binnen nl. 2 mm door 2 buien, maar er komt nog ( veel) meer aan !!
  • 1/8 09:18 John:
    Gesloten geslaagd bewolkt in Rijen. Zo kan ik de buienwolken uit het westen niet aan zien komen.
  • 31/7 23:00 Jaap:
    De laatste julidag in Diepenheim: de ene bui na de andere. Verwijderd onweer kwam nu en dan voor, maar hier bleef het beperkt tot soms zware regenval. Vanmorgen eerst nog veel wind, maar later op de dag viel het mee. Met moeite werd de 20 graden nog gehaald. Morgen weer naar De Bilt voor een tijdje. Daar is het vaak niet veel beter, maar wel dikwijls een paar graden koeler.
  • 31/7 17:45 Piet:
    Hier al een paar dagen korte fikse buien en af en toe maar een paar druppels...
  • 31/7 15:21 Gerben:
    Grote druppels telkens
  • 31/7 09:31 John:
    Geregeld korte buitjes in Rijen in de eerste ochtendhelft. Soms erg somber.
  • 30/7 23:24 Jaap:
    Vrijdag in Diepenheim: ineens weer broeierig. Het werd 24 graden. Vrij veel bewolking met later dreigende luchten. Hier ging het pas rond 19.30u goed los met zware regen en ook een paar ontladingen. Geen windvlagen. Na de bui klaarde het wat op, maar het koelde snel af tot onder de 15 graden.
  • 30/7 18:15 Pieter:
    Ook hier passage van een pittge buienlijn met plensregen en veel wind en temp daling naar 16 C Totaal 5 mm
  • 30/7 17:45 Ted:
    De plensbui had ik (Krommenie) om 16.58 tot 17.07. Max. temp. om 12.55 uur 22.0 graden. Tijdens genoemde bui was het 15,0 om 17.07 uur. Temperatuur is van Assendelft. Verder was het bewolkt met af en toe een licht buitje en heel weinig zon.
  • 30/7 17:24 Pieter:
    Nu een plensbui met veel wind er bij Temp. daliing van 20 C naar 16 C
  • 30/7 15:01 Pieter:
    Bewolking, ook af en toe zon, in de middag wat lichte regen, temp ca 20 C .
  • 29/7 22:43 Jaap:
    Verwacht werd een mooie droge dag, maar in Diepenheim kwam er niks van terecht. Tot ver in de middag waren er korte felle buien met ook nog windstoten. Later meer zon. Toen kon het nog 21 graden worden.
  • 29/7 19:39 John:
    Rond de lunch nog 3 mm buiige regen in Rijen.
  • 29/7 18:58 Pieter:
    Afgelopen nacht 3 mm Vandaag overdag droog met zon en wolken en net als gisteren veel wind , stokrozen in de tuin omgewaaid ,Temp ca 20 C
  • 29/7 15:44 Ted:
    Heerlijk verkwikkend zomerweer met 20 a 21 graden. Trouwens een mooie grote depressie die voorlopig boven Scandinavië blijft liggen. Beetje jaren 70 situatie. Wil een augustusmaand als 1977.
  • 29/7 13:01 Gerben:
    Dat zit af en toe tegen zware regen aan. IJskoud!
  • 28/7 22:59 Jaap:
    Ook vandaag kwamen de buien in Diepenheim later op de dag. In de avond regende het nu en dan zwaar, maar onweer zat er niet meer bij. Max. temperatuur 22 graden. Tijdelijk veel wind in de middag.
  • 28/7 17:30 Pieter:
    Meerdere buitjes leverden vandaag 6 mm op, Verder veel wind en fris weer, Het gaf een herfstachtig gevoel.
  • 28/7 13:14 Rene:
    Juli leek een uitgesproken droge maand te worden in Alkmaar Huiswaard, met slechts 10 mm t/m de 24e. Met 24 mm (26e) en 28 mm (27e) zijn de bordjes echter verhangen.
  • 27/7 22:01 Jaap:
    In Diepenheim in de afgelopen nacht om 3u en om 4u twee forse regenbuien. Die zaten niet in de verwachting. Overdag korte buien in de middag en langdurige buien in de avond. Vanavond kelderde de temperatuur naar 16 graden. In de middag werd het nog 23 graden.
  • 27/7 20:50 Bert:
    De bui van Hans Maassen trok ook over Eerbeek met 9 mm en juist in het westen de meeste ontladingen.
  • 27/7 18:51 Marcel:
    Drie dagen onweer in Nunspeet. Het bleef echter beperkt tot rommelen en matige buien.
  • 27/7 17:56 John:
    Voorzichtig is juli ook in Rijen een te natte maand geworden.
  • 27/7 17:56 John:
    Tweemaal buien met onweer in Rijen. Eerst rond het middaguur en later rond 16.00 uur. Tussendoor bleef er veel hoge bewolking. Neerslag tot nu toe 8 mm. Buien hangen niet stil.
  • 27/7 14:10 Hans:
    Rond 13.00 uur stevige onweersbui met regen in Ede-Zuid. Meeste onweer trok net oostelijk langs, wel heel duidelijk zicht- en hoorbaar.s
  • 27/7 13:32 Erik:
    Flinke bui nu in Bennekom: het regent goed door en het bliksemt en dondert wat.
  • 27/7 12:56 Frank:
    In Zaandam west nu al vroeg een stevige onweersbui, regelmatig onweer en in 15 minuten al 7 mm
  • 27/7 12:40 Gerben:
    Gilze in de hagel nog maar 16 graden
  • 26/7 22:36 John:
    Vandaag leverde een drietal korte malse buien totaal 9 mm op in Rijen.
  • 26/7 21:39 Jaap:
    In Diepenheim vandaag slechts 2 kleine buien, tussen 18 en 19u. Er zat ook wat onweer bij. Vooral vanavond mooie aambeelden te zien van verwijderde buien. Het werd opnieuw een zomerse dag; de grens van 25 graden werd gepasseerd.
  • 26/7 20:26 Erik:
    Afwisselende & gematigde zomerdag in Bennekom: Tmax 22,7°C en 3,2mm regen.
  • 26/7 18:29 Ted:
    Temperatuur ging weer als een bezetene. Vanmiddag tussen 19,0 en 25,0 graden. Neerslag viel mee met 7,0mm. Wel geruime tijd gerommel tussen 13 en 16 uur. Super benauwd 2.0 . Tijd dat het herfst wordt. Ben al aan het aftellen.
  • 26/7 16:54 Gerben:
    Bizar dit. Complete wolkbreuk
  • 26/7 16:51 Pieter:
    Hier in Purmerend tussen 15.45 en 16.30 Stortregen en flink onweer , Straten die compleet blank stonden , aan de zuidkant van Purmerend -waar ik woon- aanzienlijk minder gevallen nl. 10mm
  • 26/7 16:51 Gerben:
    Hier zware regen. De Bilt hagel zag ik net
  • 26/7 15:54 Frank:
    Ook in Delft tussen ruwweg 15.00 en 15.15 uur enkele daverende klappen, die me noopten om de laptop snel uit te schakelen en van het electriciteitsnet te halen. De bezoekers/beklimmers van de toren van de Nieuwe Kerk werden middels een luidspreker verzocht snel naar beneden te gaan. Hier geen wolkbreuk maar een matige regenbui.
  • 26/7 14:54 Gerard:
    In Schoorl wolkbreuk en enkele flinke klappen tijdens het onweer, zodanig fel dat ik alle stekkers (incl modem) eruit had getrokken. De neerslagsom op de kaart geeft nu 36,6 mm te weinig aan. In totaal is de stand nu namelijk 40,8 mm en er komt nog meer aan volgens de radarbeelden.
  • 26/7 09:44 Sjoerd:
    In Rijswijk inderdaad in korte tijd 21,6mm neerslag nav de stortbui van Frank.
  • 26/7 08:56 Frank:
    Tussen 08.30 en 08.45 uur matineuze tropische stortbui te Delft, compleet met onweer. Het is typisch convectie op middelhoog niveau. Dit is de derde dag met onweer op rij te Delft.
Bekijk het archief
Ma 02 augustus 2021
Bezoekers online
Er zijn 8 gasten en 2 leden aanwezig: Frans, Jannes
Inloggen