Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 08:38
    Enschede-W
    14,9°C
    (1/8) Licht bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 08:07
    Clinge het Zeegat
    16,1°C
    (1/8) Licht bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 06:44
    Sluis
    12,8°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 3 = Matige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Poollicht

Lichtverschijnselen in de hoogste lagen van de dampkring, de ionosfeer. De poollichtverschijnselen zijn geconcentreerd in de zogeheten poollichtgordels. Dat zijn ringvormige gebieden op hoge geografische breedten rond de magnetische noord- en zuidpool van de aarde. Daarom treedt poollicht voornamelijk boven 60 graden noorder- en zuiderbreedte op. Het wordt op de respectievelijke halfronden ook noorder- danwel zuiderlicht genoemd, of aurora borealis en aurora australis. Op de geografische polen (rond 90 graden NB en ZB) wordt het verschijnsel weer veel minder gezien.

Energie
Het poollicht wordt veroorzaakt door geladen deeltjes die bij uitbarstingen op de zon de ruimte in zijn geschoten. Als een wolk van deze deeltjes in de buurt van de aarde komt, worden de deeltjes door de krachtlijnen van het aardmagnetisch veld naar de noord- en zuidpool geleid waar zij in botsing komen met atmosferische stikstof- en zuurstofatomen. Die raken daardoor in aangeslagen toestand. Bij terugkeer in hun stabiele toestand komt de opgedane energie vrij in de vorm van licht. De lichtverschijnselen vinden plaats op minimaal ongeveer 100 kilometer hoogte en kunnen reiken tot 1000 kilometer hoogte. Poollicht treedt het meest frequent op in perioden van vergrote zonne-activiteit.
Kleuren van poollicht
Afbeelding 1
Poollicht en het ontstaan van kleuren op diverse hoogten in de atmosfeer


Op andere planeten van het zonnestelsel blijkt ook poollicht op te treden. Het verschijnsel is waargenomen bij Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Deze planeten hebben een atmosfeer waarin botsingen van geladen zonnedeeltjes met atmosferische gasatomen kunnen plaatsvinden.
Poollicht op Saturnus
Afbeelding 2
Poollicht op Saturnus


Poollicht in Nederland
Op het noordelijk halfrond ligt de gordel met de grootste poollichtfrequentie over de zuidpunt van Groenland, IJsland, Lapland en Nova Zembla. Nederland ligt in een marginale zone waar in gemiddeld één van de honderd gevallen het poollicht zichtbaar wordt. Het op zichzelf algemene verschijnsel is daarmee voor onze streken een zeldzaamheid. In jaren met verhoogde zonneactiviteit wordt het op 5 a 10 dagen in ons land gemeld. De meeste waarnemingen komen nog uit het noorden van het land. Slechts heel zelden is het poollicht zo sterk dat het ook vanuit de stad is te zien.
Poollicht in Nederland
Afbeelding 3
Poollichtopnamen in Nederland gemaakt.
Links: 17 maart 2015, rechtsboven: 17 november 1989, rechtsonder: 13 maart 1989


Waarnemen van poollicht
Poollicht is alleen 's nachts te zien. Het blauwe strooilicht van de zonbeschenen atmosfeer overstraalt poollicht aan de daghemel.
In de meeste gevallen is poollicht in Nederland maar heel zwak. Om het te zien moet je dan ook een locatie kiezen waar zo min mogelijk storende lichtbronnen zijn. De hemel moet vrij zijn van wolken, en het zicht moet goed zijn. Een atmosfeer met veel waterdamp of stof kan zwak poollicht al aan het gezicht onttrekken, ook als er geen wolken zijn. De beste waarnemingsplek heeft een vrij uitzicht op (in ieder geval) de noordelijke hemelhelft, en ligt ten noorden van storende lichtbronnen zoals steden, snelwegen en kassencomplexen. De in Nederland beste locaties zijn het strand, de Friese en Groningse Waddenkust, de Afsluitdijk, de Waddeneilanden en de zuidoevers van het IJsselmeer.
Lichtvervuiling in Nederland
Afbeelding 4
Lichtvervuiling bemoeilijkt het waarnemen van poollicht in Nederland. Alleen in de zwarte en donkerblauwe gebieden op het kaartje is zwak poollicht waarneembaar. Alleen de helderste poollichten, zoals dat van 13 maart 1989 (zie afbeelding 3d) zijn ook vanuit het centrum van de grote steden te zien.


Een waarnemingsverslag moet voorzien zijn van gegevens omtrent plaats, datum en tijdstippen, en waarnemingsomstandigheden. De waarnemer kan bij zijn beschrijving van het verschijnsel de opgetreden vormen benoemen aan de hand van de internationale codering van basisvormen (zie kader hieronder). De helderheid van poollicht wordt uitgedrukt in de volgende vierdelige schaal:
1 -- Als de melkweg. Kleurgewaarwording nauwelijks mogelijk, meestal is iets rood te onderscheiden;
2 -- Als ijle Cirruswolken, beschenen door de maan;
3 -- Als stapelwolken, beschenen door de maan;
4 -- Landschap verlicht zoals bij volle maan.

Basisvormen
Er worden internationaal negen basisvormen van het poollicht onderscheiden. Het meest karakteristiek van poollicht is evenwel de voortdurende verandering van vorm, zodat dikwijls meerdere basisvormen tegelijkertijd verschijnen of overgangsvormen te zien zijn.
Behalve de typologische veelvormigheid kan poollicht ook verschillende vormen van dynamiek vertonen. Stralen kunnen snel van helderheid wisselen, en gordijnen bewegen aan de hemel alsof zij door een zachte wind worden aangeroerd. Banden en stralen lijken de meest dynamische vormen te zijn. Voorts kan poollicht pulseren, waarbij de lichtsterkte snelle wisselingen ondergaat. Poollicht met sterke dynamiek wordt alleen gezien in gebieden rond de poollichtgordel.
De 9 poollichtvormen
Afbeelding 5
De negen basisvormen van poollicht.

Basisvormen poollicht (beschreven voor het noordelijk halfrond; voor het zuidelijk halfrond moet de toevoeging 'noordelijk' worden gelezen als 'zuidelijk')

  • G  glow
    Gloed. Lichtgloed aan de noordelijke horizon. Deze zal in de meeste gevallen het bovenste gedeelte zijn van een grotendeels onder de horizon liggende homogene boog, HA.
  • HA  homogeneous arc
    Homogene boog. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • RA  ray arc
    Boog met stralenstructuur. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • HB  homogeneous band(s)
    Homogene band(en). Gladde, min of meer scherp begrensde lichtbanden zonder lijn- of stralenstructuur en met zichtbare uiteinden.
  • RB  ray band(s)
    Banden met stralenstructuur. Lichtbanden die zijn opgebouwd uit min of meer scherp afgetekende stralen, en met zichtbare uiteinden.
  • D  draperies
    Gordijnen. Karakteristieke variant van banden met stralenstructuur waarbij deze in bochten of kronkels verschijnen waardoor ze een gordijnachtige vorm krijgen.
  • R  ray(s)
    Stralen. Losse stralen zonder samenhangende boog- of bandstructuur. Het kan voorkomen dat maar één straal te zien is.
  • S  surfaces
    Vlakken. Lichtende vlakken zonder structuur. Vaak als een 'achtergrondgloed' waarin ook  andere poollichtvormen verschijnen.
  • C  corona
    Kroon of corona. Als poollicht met stralenstructuren nabij het zenit verschijnt lijken de stralen door perspectiefwerking in één punt samen te komen.


Voorspellen van poollicht
Poollicht kan altijd voorkomen, als het maar donker is. Maar de waarschijnlijkheid dat het te zien zal zijn is niet altijd hetzelfde. Wij bekijken hier de kans op poollicht in Nederland in drie tijdsschalen: op jaarschaal, op seizoensschaal en op dagschaal.

  • Poollichtkans op jaarschaal
    De poollichtactiviteit is nauw verbonden met de zonneactiviteit. Die is niet constant, maar vertoont een regelmatige cyclus die elke elf jaar een maximum kent. Perioden met maximale zonneactiviteit waren er rond 1989, 2000 en 2012. In de jaren rond de maximale zonneactiviteit wordt vaker poollicht waargenomen dan tijdens de jaren rond een minimum.
  • Poollichtkans op seizoensschaal
    Hoewel poollicht in alle tijden van het jaar voorkomt is de kans om het te zien uiteraard groter in de seizoenen waarin het langer donker is. Er blijkt evenwel een verhoogde poollichtactiviteit te bestaan in de perioden waarin de aardse equator ongeveer op de zon gericht is, rond de equinoxen. Ruwweg kan aldus gesteld worden dat in het voorjaar en najaar de poollichtkans wat hoger ligt dan in de winter en (latent) in de zomer.
  • Poollichtkans op dagschaal
    De zonneactiviteit kent buiten de elfjaarlijkse cyclus geen regelmaat. Er kan dan ook geen enkele voorspelling worden gegeven van tijdstip en datum waarop een zonneuitbarsting zal plaatsvinden en poollicht kan optreden. Voor inzicht in de actuele poollichtkans kun je de volgende stappen ondernemen:
    Let op zonnevlekken.
    De poollichtkans is groter als duidelijke zonnevlekken te zien zijn, vooral op het midden van de zon en iets rechts daarvan;
    Volg het verloop van de zonneactiviteit via websites. Er zijn diverse websites die actuele meetgegevens van de zonneactiviteit en het aardmagnetisme tonen. Let daarbij met name op de zogeheten Kp-index. Dat is een graadmeter voor de verstoring van het aardmagnetisch veld, uitgedrukt in een 9-delige schaal. Als de Kp-index 7 of hoger is is er op dat moment een reëele kans op poollicht in Nederland.

Zonneactiviteit en aardmagnetisme
Afbeelding 6
In het midden de zon met enkele grote zonnevlekken. Links een registratie van diverse componenten van het aardmagnetisch veld gedurende een geomagnetische storm, rechts een diagram van drie-uurlijkse gemiddelden van de Kp-index.


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Current Solar Data from NOAA
Poollicht monitor
Space Weather


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1509
Nu lid worden
  • 18/7 14:19 Renťe:
    tot ongeveer 11 uur was het vanmorgen in Beilen zonnig. Toen betrok de lucht en nu is het zwaarbewolkt, ziet er soms naar regen uit, maar het is droog. 23.6 graden.
  • 18/7 08:40 Hans:
    Lekkere frisse zomerochtend. Helder (minimumtemp. was hier 12 graden) met een enkele cirrustoefje bij 14.9 graden. Gisteren tropisch met 30.7 en fraai opbollende congesti in de middag. Het bleef gewoon droog (Enschede-W).
  • 17/7 15:44 Johan:
    Net in Den Ham vier droppels regen, je hoorde het sissen!
  • 17/7 13:11 Joost:
    ik kon niet eerder reageren maar hier in Woensdrecht heb ik gisteren (16-07) 6,6 mm regen geschept. Wat een heerlijk buitje!!. Vandaag benauwd temp: 25,2 met een WZW wind 2/3
  • 17/7 08:34 Ko:
    Letterlijk en figuurlijk een lichtpuntje gisteravond met het onweer, even iets anders in eentonige periode na wederom hete dag tot 32 gr in Breda. Opbrengst was zeer mager 0,6 mm.
  • 17/7 08:33 Frank:
    In de Zaanstreek zon, onbewolkt en de 20 oC is alweer gepasseerd, geen spat gevallen.
  • 17/7 08:29 Hans:
    Vanmorgen wat restbewolking (Enschede-W) van het buiengebiedje van gisteravond boven ZW Nederland. Nu meest licht bewolkt bij 17.9 graden (minimum 15.3).
  • 16/7 23:30 Hans:
    In Ede vandaag prachtig zomerweer. Zojuist op mijn balkon een half uurtje oranjekleurig weerlicht zitten bekijken, blijkt onweer in de omgeving van Dordrecht te zijn, nu uitdovend....
  • 16/7 23:15 Hans:
    Vandaag hier een tropische 31.5 in Enschede-W. Er was later op de dag wat sluierbewolking te zien, hetgeen wat verandering voor de dinsdag zou kunnen betekenen. Mogelijk hier en daar een regen en/of onweersbui met aanhoudende warmte...
  • 16/7 23:04 Ko:
    Straten en stoepen zijn vrij nat door de lichte regen. De droogtegeur met het koele briesje is verkwikkend!
  • 16/7 22:18 Frank:
    In de Zaanstreek max. 28.8 oC, zon en warm en .......droog. Heerlijke avond, wel enkele stapelwolken, maar die beginnen hier nu alweer in te zakken. De buien in het zw zouden inderdaad wel wat noordelijker mogen komen.
  • 16/7 22:13 Ko:
    Veel te warm, pas toen het bewolkt werd vanavond met die wind werd het aangenaam. Nu wat verdwaalde spetters van regendruppels. Jammer dat het niet doorzet.
  • 16/7 21:38 Pieter:
    Een echte mooie warme zomerdag met veel zon en max temp 28 C , de weerpluimen beloven echter nog veel meer warmte, Het Amerikaanse model(GFS) berekend tot ca 31 C, op 27 juli Maar het Europees model (ECMWF) stijgt de laatse dagen van juli naar ca 36 C a 37 C ,waardoor sommige media de temperaturen meteen maar op 40 C afronden Hopelijk gaat het niet zo ver komen, de natuur is al uitgedroogd genoeg
  • 16/7 21:08 Ko:
    Hier zelfs veel wind op hoogte het afgelopen uur. Alles tegen elkaar open, het tocht en waait lekker door. Lang geleden die frisheid. Verder donkere avondlucht met onweer en paar flitsen op afstand. Tot nu toe nog droog.
  • 16/7 20:55 Herman:
    Wouw Na onweer met regendruppels gaf 0,05mm en tempdaling van 31.0 naar 21.0 en wind ZZW.
  • 16/7 20:51 John:
    We hebben in Rijen de laatste tien minuten wel wat wind uit de richting van de bui.
  • 16/7 20:36 Erik:
    Als dat buiengebiedje in zw brabant nog een paar honderd km naar het noorden kan uitgroeien... graag!
  • 16/7 20:26 Herman:
    om 20:01 eerste donder en om 20:17 regen in druppelvorm
  • 16/7 19:51 Ko:
    Er zit vlakbij westelijk Brabant een klein regen- en onweersgebiedje. Iets noordoostelijker nog graag!
  • 16/7 19:24 DaniŽl:
    Kunnen wij t.g.v. de alsmaar aanhoudende droogte grote voedseltekorten verwachten, of worden groenten en fruit alleen maar wat duurder?
  • 16/7 18:25 Marcel:
    Lachen weer vandaag. Volgens diverse verwachtingen zou De Bilt vandaag de eerste tropische dag van de zomer scoren. Maar tot nu toe deze maand mist De Bilt vooral zomerse dagen.... en vandaag net geen tropische dag. Diverse media roepen nu voor het gemak dat het volgende week 40 gr. kan worden. Nieuwe uitdaging voor De Bilt......
  • 16/7 12:37 John:
    Westkust warmer dan het oosten momenteel.
  • 16/7 10:25 Ted:
    Nu (10.10uur) al 26,0 graden. Verder is het vrijwel onbewolkt en een OZO-2.
  • 16/7 09:43 John:
    Gisteren net aan 30 graden in Rijen. Nog geen benauwde warmte geweest. Fraaie cirruspatronen waren er af en toe.
  • 16/7 08:38 Hans:
    En weer is de hemel staalblauw en wolkenloos bij 17.6 graden (minimum 15.5) in Enschede-W. Gisteren 29.5, vandaag tropisch?
  • 15/7 20:06 Pieter:
    In bijna heel Nederland werd het vandaag een zomerse dag ( 25 +C ) Allen op de wok de Waddeneilanden net geen 25 C maar ze deelden wel mee in de zomersfeer met veel zon en maar weinig wind Wat een topzomer !!
  • 15/7 19:44 Frank:
    Ook in de Zaanstreek zo langzamerhand sterk vergelende weilanden. Zonnig vandaag, maar ook zo af en toe wat cirrusjes, maar ook mooie, kleinschalige, solitaire middelbare wolkenveldjes met mooie golf- en/of ribbelvormige structuren, sterk wisselend.
  • 15/7 17:08 Gert:
    Rookwolk zichtbaar zuidelijke horizon. Schijnt een heidebrand te zijn in de buurt van Oldebroek
  • 15/7 16:49 Pieter:
    De weilanden inde Purmer (Bij Purmerend) liggen er troosteloos geel en bruin bij, In veel weilanden geen koeien meer te zien Vanmiddag veel zon en 26 C in Purmerend
  • 15/7 13:18 John:
    Hier en daar eikenbomen, meer dan 10 jaar oude aanplant langs wegen en fietspaden, aan het verbruinen.
  • 15/7 12:05 Kees:
    En de zomer gaat maar door en gaat maar door, maar helaas ook de droogte, die nu wel erg nijpend begint te worden. En de verwachting omtrent de buien voor a.s. dinsdag/woensdag is al weer afgezwakt.
  • 15/7 11:50 Frank:
    In de Zaanstreek prachtig weer, prima atmosfeer, zoals steeds, ook nu niet broeierig. Maar het uitspansel is hier niet meer helemaal strakblauw, er zijn enkele cirrusjes (cirrus uncinus) maar ook hier en daar enkele uitwaaierende vligtuigtrails.
  • 15/7 11:46 Pieter:
    Zonnig en dit maal met maar weinig wind, dat maakt het voor het gevoel warmer, die 25 C grens( zomerse dag) in de Bilt wordt vandaag makkelijk overschreden
  • 15/7 10:29 Gerard:
    Ook in Schoorl een strakblauwe lucht vanaf het krieken van de dag. Weinig wind door weinig luchtdrukverschil, dat zal op zeewind uitdraaien aan de stranden vanmiddag: 18-20 graden.
  • 15/7 08:50 Harma:
    Vandaag even geen wolken om mee te beginnen. De zon schijnt uitbundig. Op naar een mooie zomerdag
  • 15/7 08:48 John:
    Uitgedroogd Gilze-Rijen om 08.30 uur alweer het warmste station met 20,5 graden. Ik voel een zomerse dag aankomen en het zal niet de laatste zijn.
  • 14/7 20:16 Gert:
    Hier ook diep blauw. Wat een zomer
  • 14/7 19:38 John:
    En opnieuw diep blauwe luchten zonder overlevende vliegtuigsporen.
  • 14/7 19:29 Hans:
    Een perfecte zomerdag weer hier in het enschedese met een aangename 26.8 als maximum en die schitterende noordenwind daarbij. Deze zomer grossiert in noordenwinden...
  • 14/7 11:54 John:
    Overigens de laatste dagen beperkte de zomerse temperaturen zich tot de tweede middaghelft. Dat is toch een ander gevoel dan een verlammende vochtige tropische hiite waaarbij het tussen 13.00 uur en 20.00 uur voortdurend warmer dan 30 graden is.
  • 14/7 11:52 John:
    Er mag best wat meer noordelijke koelte naar Brabant waaien. Helaas raken we de noordcomponent kwijt. En dat lijkt een gegeven voor langere duur te zijn.
  • 14/7 10:34 Klaas:
    Even een tegengeluid op het zuidelijke zomergejubel. Schettens heeft sinds 1 juni 2 zomerse dagen gehad (wel 10 in mei). Bij een passaatachtig aanhoudende noordelijke wind is het hier bijna dagelijks 20 tot 22 graden. Niet dat ik zou willen ruilen met Brabant trouwens. Nog geen meetbare neerslag gehad sinds 24 juni.
  • 14/7 09:37 Gert:
    Hier wat wolkenvelden maar je ziet het ook al oplossen
  • 13/7 21:30 Pieter:
    Weer een droge en vrij zonnige zomerdag De noordenwind zorgde dat het niet al te warm werd( max 24C ) Lange termijnverwachting laat verandering zien ( zie forum)
  • 13/7 19:01 Marcel:
    Ons hoofdstation De Bilt valt deze maand vooral op door het missen van zomerse dagen. Iedere dag horen we: "landinwaarts zomers". Ik zou er van maken: "Landinwaarts zomers, behalve in De Bilt" :) In het noordelijk kustgebied vragen ze zich af: "welke zomer/". Op temperatuurgebied dus heel apart; koelte ontbreekt maar hitte ook.
  • 13/7 17:23 Erik:
    Net als gisteren vanuit Bennekom naar het oosten toe weer flink uitgroeiende helderwitte cumulonimbussen te zien.
  • 13/7 16:46 Ko:
    Jeetje, da's bijna het dubbele! Normaal zijn het er op jaarbasis 24. Geeft wel aan hoe extreem dit jaar is.
  • 13/7 15:15 John:
    In Rijen is de 41e zomerse dag van dit jaar een feit.
  • 13/7 14:34 Gerard:
    Nogal koude wind in het noordwesten, het zal fris zijn op de stranden, in Schoorl nog geen 21 graden, wel vrijwel onbewolkt.
  • 12/7 22:50 Jaap:
    Op een haar na weer een zomerse dag. Vreemd effect, door toch wel een stevige noordenwind. Ver in het oosten waren behoorlijke cumuli nimbi te zien. Hier viel geen drup. Soms wel wat wolken, maar merendeels toch zonnig.
Bekijk het archief
Wo 18 juli 2018
Bezoekers online
Er zijn 10 gasten en 3 leden aanwezig: Adrie, Andrť, Martijn
Inloggen