Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 08:08
    Clinge
    11,4°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 06:31
    Sluis
    11,0°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 4 = Matige wind
  • 23:19
    Eesveen
    14,8°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
  • 22:33
    Clinge
    16,4°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
    Matige regen
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Wat zijn Pilotengaten

Wie vaker naar de wolken kijkt kan soms een heel mooi afgerond gat in een wolk aantreffen, met een speels toefje wolk in het midden van het gat. Zo'n bijzonder fraai gat in de wolk wordt ook wel een pilotengat genoemd en komt vaker voor dan dat men zou denken. Dit boeiende fenomeen is dan ook de reden om een ieder te stimuleren meer aandachtig naar onze mooie wolkenluchten te kijken en zo deze "gaten" te ontdekken, en vooral te stimuleren verslag te doen van deze waarneming.

Pilotengat nabij Bennekom
Al heel wat jaren worden pilotengaten gezien. De bovenstaande foto van een pilotengat boven Bennekom, te midden van een veld altocumulus-bewolking, dateert al weer van 27 oktober 2003. Het was een bijzonder toeval dat Jacob Kuiper een foto maakte van hetzelfde pilotengat, maar dan gezien vanuit De Bilt. Beide plaatsen liggen hemelsbreed niet zo ver van elkaar, maar het is toch toevallig dat twee waarnemers hetzelfde gat zien en vastleggen. Zeker in 2003, want toen was het nog niet zo’n algemeen bekend verschijnsel. De mechanismen achter dit fraaie verschijnsel aan de hemel zijn ondertussen meer duidelijk geworden.

Pilotengat nabij Bennekom vanuit de positie De Bilt

Ontstaan van pilotengaten

Op Wikipedia staat een meer gedetailleerde uitleg over het ontstaan van pilotengaten en vind je ook andere links naar pilotengaten.

Hier volstaan we met een beknopte uitleg. Een pilotengat kan ontstaan in waterwolken waarin  lokaal en vrij plotseling forse afkoeling plaatsvindt. Het gaat dan in de regel om wolken met onderkoelde waterdruppels, dus met een temperatuur onder nul graden Celsius. Er treedt een afkoeling op zodanig fors dat er kleine ijsdeeltjes ontstaan. In zo'n geval trekken de ijsdeeltjes snel de waterdamp binnen de wolk aan, zodat ook dat aanvriest (t.g.v. het Wegener-Bergeron-Findeisen-proces, zie ook weerspiegel nr. 1 2014). De omringende onderkoelde druppels in de wolk verdampen door de aanzuigende werking van de ijsdeeltjes: die groeien steeds verder en sneller aan, vallen naar beneden en er ontstaat vanwege die neerslag letterlijk een gat in de wolk. Vaak is dat mooi rond en met dikwijls ook zichtbare valstrepen in het midden van het gat, als gevolg van die zachtjes vallende ijsdeeltjes in het midden.


Die lokale afkoeling kan veroorzaakt worden door snelle drukdalingen aan de randen van vleugels of tips van propellers, door vliegtuigen dus. Dit blijkt uit uitvoerig onderzoek (Heymsfield et al, 2010).

De gaten zijn niet altijd fraaie cirkels, maar zien er soms uit als lange, vrijwel wolkenloze, strepen die dwars door de bestaande bewolking getrokken worden,  als de inverse van een normale contrail van een vliegtuig. Dat heet dan een 'canal cloud’.

Canalcloud Overzicht 28 september 2013 te Bennekom.
Op de foto is zowel een canal cloud als een contrail te zien. In dit beeld lopen beide vormen vrijwel naadloos in elkaar over.
Canalcloud detail Detail van bovenstaande canal cloud,
Pilotengat bij Baarn Soms zijn er meerdere gaten op hetzelfde moment zichtbaar, zoals op deze foto van 14 oktober 2009 te Baarn.
Pilotengat nabij Bennekom Het gat met de uitsneeuwende wolk kan ook heel groot zijn, zoals op deze foto van een pilotengat op 30 december 2012 te Bennekom.
Pilotengat nabij Bennekom met Halo De ijsdeeltjes midden in het gat kunnen ook optische verschijnselen veroorzaken. Bijzonnen zijn vaak waargenomen in de pilotengaten, maar ook een stuk van de circumzenithale boog kan zomaar zichtbaar worden, zoals op de vierde foto van een pilotengat te Bennekom, 14 juni 2013.

Naamgeving
Aardig is dat de naam pilotengat gelijk een relatie legt met vliegverkeer. In het buitenland circuleren diverse namen voor deze gaten, die slaan meer op het uiterlijk dan op de mogelijke oorzaak. Bekend zijn o.a. de volgende namen:

  • Pilotengat
  • Wolkenwak
  • Vliegtuiggaten
  • Hole Punch Cloud / Punch Hole Cloud
  • Fallstreak Hole
  • Giant Cloud Hole
  • Vliegtuigstraten versus Canal Cloud

Gekke en afwijkende verklaringen
Over de oorzaak van pilotengaten bestaan heel wat ideeën. Van thermiekbellen tot aan warmte vanaf de grond van energiecentrales, een fabriek of warme wateroppervlakken. Inmiddels weten we dat vliegtuigen deze gaten kunnen veroorzaken. Toch verschijnen er op het internet ook nog steeds mooie plaatjes van pilotengaten, die opgeluisterd worden door de fraaiste  -maar rare en onzinnige- verhalen over bijvoorbeeld UFO's.

Het is echter mogelijk net iets te kort door de bocht om deze pilotengaten alleen aan vliegtuigen toe te schrijven. Het Wegener Bergeron Findeisen-proces dat voor de gaten verantwoordelijk is, kan ook door andere processen op gang komen, soms ook spontaan. Als andere mogelijke oorzaak en aanjager voor dat proces worden genoemd meteoren of vallende ijsdeeltjes uit (gewone) cirrus boven de altocumulus-bewolking.

Het zou mooi zijn als we hier meer duidelijkheid over krijgen en alle mogelijke oorzaken op rij kunnen zetten. Hier ligt een uitdaging voor weeramateurs, die immers zo goed de lucht observeren en dat nauwkeurig willen vastleggen.

Meer goed gedocumenteerde waarnemingen nodig
De gaten zijn vaak zichtbaar aan de randen van al deels oplossende dunne altocumulusbewolking. Maar het echte ontstaan kan je zelden waarnemen. Interessant is het om proberen te achterhalen hoe lang daarvoor een vliegtuig door de wolk vloog en het proces op gang werd gebracht.
Moet het vliegtuig hiervoor wel altijd door de wolk heen, of kan het ook optreden als het er boven vliegt?  Onder welke omstandigheden trad het op, bij wat voor vliegtuigen en wat voor bewolking, wat was de temperatuur van de wolkenlaag? En zou het proces ook in andere (dikkere) wolken voorkomen en neerslag op gang brengen, maar dan zonder dat we een gat zien?
De kleine foto 3 toont het zelfde proces van uitsneeuwen langs een altocumulusveld, maar dan wel op heel grote schaal. Is dit niet door iets anders dan een vliegtuig in gang gezet?

We hebben meer foto's en goed gedocumenteerde verslagen nodig zodat we het verder kunnen uitzoeken en beschrijven. Punten waar je hierbij op kan letten -en wat je kan vastleggen zijn o.a. :

  • Waarnemer
  • Plaats
  • Tijd/datum
  • Type bewolking waarin gat zit
  • Plek van het pilotengat (aan de hemel, windrichting en hoogte in graden)
  • Omvang (in graden)
  • Ontwikkeling pilotengat / tijdverloop. Maak een reeks foto's of tekeningen
  • Omschrijving gebruikt fotomateriaal en lens (mm, groothoek/ tele)
  • Idee over de oorzaak ( -type- vliegtuig, of anders)

Dergelijke pilotengaten komen vaak voor bij dunne Altocumulus-velden, zeker aan de randen.
Let dus extra goed op bij dergelijke wolkenluchten, maar wellicht zie je het ook bij andere bewolking.

  • Leg het vast, fotografeer het en deel het met ons. Help ons mee door meer informatie te verzamelen en vul daarom het waarneemformulier pilotengaten op de website in.
    Dan kunnen we het analyseren en beschrijven in de Weerspiegel of de website van de VWK.


Bronvermelding en enkele nuttige links:


Foto's en tekst zijn van Stefan Jak (m.u.v. de tweede foto, daarvan berust het copyright bij Jacob Kuiper).


VWKweb-1797


08-04-2016 | Waarneming_Pilootgat | 1797
  • 24/9 09:14 Ko:
    Zonnig helder en blauwe luchten. Waar is de omslag gebleven??
  • 23/9 23:17 John:
    Buiige regen in Rijen in tweede deel van de avond. Heerlijk de geur, het getik tegen de ramen, het borrelen der dakgoten, gekletter op stoepen en straten. Lang op gewacht.
  • 23/9 23:09 Jurgen:
    Eindelijk is het hier lekker aan het plenzen...
  • 23/9 22:35 Hans:
    Warme woensdag nog hier in het enschedese met 23.4 en later op de dag een bui(tje) van 1 mm.
  • 23/9 21:59 Gerard:
    Alleen in de ochtend een bui in Schoorl gehad, vrij zonnige middag, wel erg winderig. Prima buitenwerkweer desondanks.
  • 23/9 21:55 Jurgen:
    2 Buitjes gehad hier in Dordt. Stelde niets voor. Met een temperatuur van 22 graden was het rond de middag nog vrij warm. Maar de zuidwester nam in de loop van de dag toe en de zon verdween achter de wolken. Heerlijk, laat het maar herfst worden. Genoeg zomer gehad dit jaar. Ik ben toe aan dynamiek en afwisseling...
  • 23/9 18:08 Gert:
    Eindelijk weer wat regen
  • 23/9 17:51 Pieter:
    In de ochtend nog wat zon, maa rin de middag meer bewolking en een paar buitjes slechts 1 mm , max 20 C
  • 23/9 16:51 Ko:
    Die 2 mm ook niet maar het zou wat serieus natter worden komende dagen in onze contreien. Ik zie de bomen hier met de dag verkleuren met bladval, alsof het al okt is.
  • 23/9 16:39 John:
    Wat bof je toch weer. In Rijen krap 0,1 mm. Dat gaat geen einde aan de droogte maken.
  • 23/9 16:36 Ko:
    Hier zojuist het eerste buitje gehad van 2 mm. Massale witte schuimkoppen op de weg van de extreme droogte.
  • 23/9 16:30 John:
    Vies stoffig weer door toename van de wind in Rijen. Stof en zand in de ogen en tussen de tanden. Waterballet nog niet in aantocht.
  • 23/9 16:12 Ronald:
    Hier in Spijkenisse sinds een uurtje flink wat regen en wind uit buien, lekker rustgevend weertype!!!
  • 23/9 11:37 Ko:
    Hier nog zon en al aan de warme kant. Nog altijd van hetzelfde laken een pak. Hopelijk de laatste keer boven 20 graden.
  • 23/9 08:41 Jurgen:
    Een vreemd verschijnsel aan de horizon: bewolking! Het startsein is gegeven voor een weersomslag...
  • 22/9 22:26 Edward:
    In dezelfde periode in Rotterdam overigens 3 keer zoveel, 333 mm.
  • 22/9 22:23 Edward:
    Hier in Mainz is de hoop gevestigd op de omslag naar enige wisselvalligheid (en koelere temperaturen) komende dagen. Zondag zijn er bijvoorbeeld modellen die met een "mooie" setting komen. Het automatische weerstation van DWD heeft in het afgelopen half jaar, de astronomische lente + zomer, slechts 116 mm kunnen meten. Daarmee is het het droogste zomerhalfjaar in ruim 70 jaar metingen, met 1976 die bijna even droog (123 mm) is en de rest op grote afstand daarachter (>180 mm). Veel vegetatie ziet er niet uit hier.
  • 22/9 22:15 Jaap:
    Als gisteren, met dien verstande, dat het in de vroege morgen mistig was. We kwamen nu aan 23 graden. Ja, de nachtelijke uitstraling duurt langer dan in de zomer. Minimum ongeveer 5 graden
  • 22/9 19:26 Pieter:
    Alweer zo.n mooie nazomer/ herfst dag met volop zon en maar weinig wind , Nog volop genoten van een mooi sluitstuk van een fraaie zomer
  • 22/9 11:11 Frank:
    Eerder vanochtend aardige foto's gemaakt van opvallende schaduwwerking van diverse Delftse kerktorens in de mist. Misschien dat er een paar in de foto-carrousel terechtkomen.
  • 22/9 11:07 Frank:
    Mist is ook bewolking, maar dan bewolking waarin je je bevindt, aan het aardoppervlak. Strikt genomen is een dag die met mist begint geen onbewolkte dag.
  • 22/9 10:31 Jurgen:
    Na ochtendmist wederom een zeer zonnige dag. De 6e onbewolkte dag op rij. Uniek! De hoeveelheid zon van 21 maart - 21 september is een record dit jaar. Een hoeveelheid zonuren dat niet onderdoet voor Zuid-Europa....
  • 22/9 09:11 John:
    Gisteren weer een zomerse dag in Oss, vandaag is met mist begonnen, maar de zon maakt daar nu korte metten mee.
  • 22/9 08:33 John:
    Het is weer een helder begin van de dag in Rijen. Nogmaals zal de zon ☀️ overheersen en wordt het vrij warm voor de tijd van het jaar. De eikels kraken onder je autobanden.
  • 22/9 08:13 Frank:
    Dichte mist in het centrum van Delft. Minimaal zicht naar schatting ongeveer 75 meter. De dikke-mist-sfeer doet 'Dickens-achtig' aan; komt niet vaak voor.
  • 22/9 00:18 Kees:
    Dit was voor mij een 100% Dag. Alles wat een dag als gister moest hebben. Zon haast geen wind lage R V. en een lekkere temperatuur. Met een mooi e zo'n ondergang als afsluiting. We
  • 21/9 22:58 Jaap:
    En nog een keer zonovergoten! Mogelijk morgen nog zo'n dag. Doordat er vrijwel geen wind was, kon het kwik wat verder omhoog. Het schommelde rond de zomerse grens van 25 graden.
  • 21/9 22:54 Hans:
    Een voluit zomerse nazomerdag met 26.3 graden in Enschede-W. Het kan gewoon niet op! Wat een schitterende dag!
  • 21/9 17:40 Jurgen:
    24 Graden bij ongehinderde zonneschijn hier in het Dordtse. Zomer 2020 is er een met hťťl lange adem. Het zou mij niets verbazen als er in oktober ook nog een nazomer komt, net als in 2018...
  • 21/9 16:46 Pieter:
    Het begint als normaal te voelen; Al weer een droge en zeer zonnige dag ,max 23 C ,maar door het bijna ontbreken van wind voelt het warmer aan n
  • 21/9 13:37 Gerard:
    Prima tennis- en klusweer! Zonnig Schoorl met in de schaduw nog gematigde temperatuur maar in de zon is het warm mede door het ontbreken van wind.
  • 21/9 12:18 Hans:
    Opnieuw heerlijk nazomerweer! Zeldzaam helder zonnig bij 19.2 graden. Op weg naar zomerse waarden?
  • 21/9 08:19 Jurgen:
    Zeldzaam lange reeks zonnige dagen voor september. Zullen we de 200+ uren zon nog halen over de hele maand? Dan hebben we 6x 200+ uren zon maanden achtereen op rij....
  • 20/9 23:11 Jaap:
    En opnieuw wolkenloos Nu maximaal 22 graden. Een minimum van 7 graden. Aparte reeks voor september. Boven de oostelijke zandgronden waren de minima nog een stuk lager.
  • 20/9 22:28 John:
    Door lage dauwpunten zijn de zomerse maxima in het zuiden niet meer zo warm aanvoelend. Overigens puur in de zon en uit de wind was het nog knap heet op de huid.
  • 20/9 21:59 Hans:
    Heerlijke nazomerdag! 24.5 het maximum.
  • 20/9 18:44 Gert:
    Net even een sounding boven Emmen bekeken maar wat is de lucht droog boven dat gebied en ook dus bij ons.
  • 20/9 16:38 Pieter:
    Het kan niet op !! Al weer een volledig droge en zonnige nazomer dag met max 21 C In Brabant en Limburg al weer2 zomerse dagen op rij
  • 20/9 10:28 Jurgen:
    Vandaag alweer een zonnige dag. Het is nauwelijks nog voor te stellen dat we nog in Nederland leven. Maar als de vooruitzichten ons niet bedriegen, gaat later in de week het roer drastisch om...
  • 20/9 10:02 Hans:
    -1.3 vlak boven de grond op voormalige vb twente. De eerste grond(nacht)vorst. Actueel zeer helder zonnig bij 11.1 in Enschede-W.
  • 19/9 21:50 Jaap:
    Geen wolkje. Rustige oostenwind met een max. van 23 graden. Prachtig weer, maar voor de natuur niet goed, want te droog. Veel bomen op de zandgronden staan er beroerd bij.
  • 19/9 20:12 Gerard:
    Mooi tuinweer in Schoorl en Alkmaar op zaterdag, geen wolken maar ook lang niet helder: veel egale cirruszweem gaf de hemel een lichtblauw uiterlijk.
  • 19/9 19:34 Ted:
    Oeps. Heb zitten suffen met de temperatuur. Verkeerd gekeken. Bij nu (17.10 uur) moest staan 20,6 graden ipv. 19,6. Max. temp. is 21,0 graden. Geen 20,0.
  • 19/9 19:27 Hans:
    Een zomerse vandaag met 25.2 in het enschedese.. Helemaal mooi toch?!
  • 19/9 17:25 Ted:
    Zeer zonnig. Temperatuur had last van het IJsselmeer. Nu 19,6 graden. Max.temp. 20,0 graden. Die 20 graden was werkelijk op het randje. Slechts 20 seconden.
  • 19/9 16:53 Hans:
    Natuurlijk vandaag het ideale wandelweer. Goed te doen, warm maar niet heet..
  • 19/9 16:51 Hans:
    Een gortdroge oostenwind, het kan niet op en alleen maar heldere zonneschijn. Zo-even 24.5 graden. Goed weer voor de maiscampagnes, die hier in het oosten al beginnen..
  • 19/9 16:49 Pieter:
    Weer een droge en zonnige dag de wind was vooral in de ochtend fris, nu iets warmer met 20 C
  • 19/9 13:55 Jurgen:
    Blauw, blauw en nog eens blauw...Al dagenlang geen noemenswaardige bewolking meer gezien en dit gaat nog minimaal 3 dagen door. We zijn weer aan een unieke maand bezig!
  • 18/9 23:58 Jaap:
    Diepenheim: opvallend heldere hemel, wolkenloos. Vlagerige oostenwind, 21 graden. Scherp drogend. Vanavond weer naar De Bilt. Eind september voor het laatst in Diepenheim in dit merkwaardige seizoen.
Bekijk het archief
Do 24 september 2020
Bezoekers online
Er zijn 6 gasten en 2 leden aanwezig: Bart, Ron
Inloggen