Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 20:34
    Sluis
    31,6°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: OZO
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 19:30
    Clinge het Zeegat
    33,6°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: OZO
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 23/7 20:38 Hans:
    Dik tropisch vandaag in het enschedese met al 34.5 graden als maximum bij een droge, zeer heldere lucht! Morgen gaan we daar nog duidelijk overheen. Het is maar wat je leuk vind...??
  • 23/7 18:45 Johan:
    Een dagrecord in de Bilt
  • 23/7 16:43 Frank:
    In Zaandam/west ook de 30 oC gepasseerd, hier 20 km uit de kust, geen zeewind, wind blijft hier zwak uit overwegend zuidelijke richting. En dit is nog maar het begin!
  • 23/7 16:13 Gert:
    34c gepasseerd op KNMI station in het zuiden
  • 23/7 14:28 Johan:
    De eerste tropische dag in de Bilt van deze maand om 14:25
  • 23/7 13:25 Gerard:
    In Schoorl draait de wind nu naar zee, oftewel zeewind doet zijn intrede. Dan zal het maximum wel op de huidige waarde blijven steken als de windkracht toeneemt.
  • 23/7 11:13 Gerard:
    Uitgeroepen of aangezet zou ik liever stellen. Het is hier in Schoorl inmiddels ook al 25 graden. Helder bij een ZZO-windje.
  • 23/7 09:42 Gert:
    Code oranje uitgezet voor extreme hitte
  • 23/7 09:37 Gert:
    25C is in het zuiden al binnen. Op naar de 30C
  • 22/7 22:36 John:
    Ik zag ook 29 graden in Rijen, maar de avond koelt nog redelijk af.
  • 22/7 21:04 Hans:
    Vandaag al bijna tropisch met 29.2 in Enschede-W en vooral in de middag veel zon.
  • 22/7 19:05 Gert:
    Wind in de loop van de dag steeds zwoeler zeker naar passage van het warmtefront
  • 22/7 11:44 Gerben:
    Wagenborgen lichte regen. Verrassend!
  • 22/7 10:23 John:
    Lekker weer, verkwikkend aanvoelend windje.
  • 21/7 22:02 DaniŽl:
    Komt omdat er gisteren geen grootschalige buiencomplexen waren. Die moeten we juist hebben om de droogte te verlichten.
  • 21/7 21:19 John:
    Grootste deel van Nederland heeft geen neerslag van betekenis gekregen.
  • 21/7 11:54 Gert:
    Hier ook slechts 3.2 mm
  • 20/7 23:24 Hans:
    Het oosten (Enschede W) kwam er bekaaid af met 3.9 mm en wat onweer. Maxtemp kwam tot 25.7 graden.
  • 20/7 23:03 Renťe:
    In Beilen om 20 uur 8 mm afgetapt en vlak daarna kwam er onweer met een enorme regenbui, nog eens 9,5 mm en tijdelijk volle goten.
  • 20/7 22:44 Jaap:
    Op grote afstand van hier in zuidoostelijke richting zie je in een onweerswolk steeds de bliksem. Mooi gezicht. Je hoort geen donder. Heb dit vroeger vaker gezien. De moeite waard.
  • 20/7 22:27 Jaap:
    Geen spectacle in Diepenheim. Eerst vrij zonnig en nog 25 gr. Later een paar buien met wat onweer maar het zware werk zat meer naar het noorden. Droogte hier nu minder maar nog niet verdwenen. Bij elke bui wat gerommel maar meer ook niet. 25 gr. eerst nog, later iets lager.
  • 20/7 22:02 Ewald:
    hier vandaag 14.0 mm en verschillende keren onweer erbij, maar geen hagel
  • 20/7 20:14 Bert:
    In Eerbeek vandaag 3x een onweersbui, waarvan de eerste en de laatste pal overtrokken. Die brachten ook 7,7 en 11,5 mm gemeten met de Hellann. In de laatste zat ook kleine hagel en zeer grote druppels. Bovendien bijna een uur onafgebroken gerommel.
  • 20/7 19:40 Frank:
    In Zaandam/Westzaan 5,5 mm vandaag. Dit in 2 buiensessies. Vanmorgen 2 mm en vanmiddag 3,5 mm incl. wat onweersgerommel
  • 20/7 19:16 Richard:
    Vanuit Delft een uur lang achter de bui aangereden, maar niet ingehaald. Thuis in Veenendaal 9 mm in de meter. We zullen ze nodig hebben de komende week.
  • 20/7 18:57 Hans:
    In Ede vandaag genoeg water gevallen om de komende week door te komen
  • 20/7 18:56 Hans:
    Ja, de bui begon als een wolkje tussen Veenendaal en Rhenen, maar groeide zeer snel uit tot bijna een wolkbreuk met heel veel hoogte-onweer
  • 20/7 18:40 Erik:
    Bizar weer. Hier in Bennekom geen hagel, Hans, maar wel een plansbui. Het houd nu net zo'n beetje op met regenen. Het is allemaal erg lokaal vandaag. Ik zag tijdens de bui lagere wolken vanuit noordwesten komen terwijl de buien steeds uit het zuidwesten komen.
  • 20/7 18:35 Hans:
    In Ede-Zuid zojuist onophoudelijk onweer met korrelhagel en slagregens, nu weer zonnig
  • 20/7 18:04 Hans:
    Holsloot mocht het doen met enkele vrij inactieve buienluchten. Hoewel hier meer regen viel dan bij John waren de wolkenluchten minder goed gelukt. Alles bij elkaar een beetje tam gebeuren. Deze keer missen we de boot, volgende keer beter.
  • 20/7 17:48 John:
    In Rijen vanmiddag na 16.00 uur genieten van snel ontwikkelende wolkentorens, gescheiden door lappen blauw. Heerlijke rollende donders op afstand. Een korte plensbui met kanjers van druppen, terwijl de zon bleef schijnen, wat een een bijna verblindende schittering gaf. Er viel 2 mm, daarmee totaal 3,5 mm. Dat is natuurlijk lachen met een hete week in het vooruit zicht.
  • 20/7 16:28 Gerard:
    Wolkbreuk in Alkmaar, gepaard gaande met fikse onweersklappen!
  • 20/7 16:22 Ko:
    Tweede flutbuitje deed het met 0,2 mm nog slechter. Zon is krachtig doorgebroken. Het zal bij 1,2 mm blijven. Code geel was nog nooit zo slecht in uitkomst.
  • 20/7 16:17 Frans:
    Bui in zuid Holland compleet verdwenen op buienradar
  • 20/7 16:00 Edward:
    Hagelstenen tot 17-19 mm doorsnee zojuist erbij.
  • 20/7 15:50 Gert:
    Code oranje zuid Holland
  • 20/7 15:46 Edward:
    Er klinkt een intensief onweer in Rotterdam met een constante doorloop van vrij luid dondergeluid.
  • 20/7 15:21 Gert:
    Net even de polder opgezocht . Een paar cg ontladingen aan de horizon
  • 20/7 14:42 Frans:
    Derde flinke bui in Ouddorp, tweede met onweer. 17 mm
  • 20/7 14:35 Jaap:
    Het schiet niet op hier in Oosterhesselen, tot nu 1.4 mm
  • 20/7 13:35 Gert:
    3.2 mm 1 behoorlijke klap
  • 20/7 12:52 Erik:
    Ik was al bang dat het bij een of twee mm zou blijven, maar sinds half twaalf al 7 mm gevallen in Bennekom. Het plenst nu opnieuw :-)
  • 20/7 12:51 Jaap:
    De eerste 0.2 binnen
  • 20/7 11:17 John:
    In Rijen zijn we op 1,5 mm uitgekomen. De geur is aangenaam.
  • 20/7 11:04 Ko:
    Breda het laatste kwartier 1 mm, hiep hoi
  • 20/7 10:49 John:
    Bewolkt in Rijen. Middelbare onstabiliteit. Af en toe een handvol druppels of korte regenvlaag, nog geen mm hoor.
  • 20/7 10:43 Gerard:
    Het is donker en af en toe valt er gestage regen in Schoorl. De achterzijde van het front is echter bereikt. Het zal bij 3 mm blijven.
  • 20/7 10:39 Gerard:
    Prognoses en discussies graag op het forum, dank u.
  • 20/7 10:33 Herman:
    Wouw de eerste donder met lichte regen is genoteerd
  • 20/7 08:40 Ko:
    En de grote regenpluk trekt wederom over westelijk en noordwestelijk Nederland.
Bekijk het archief
Di 23 juli 2019
Bezoekers online
Er zijn 5 gasten en 11 leden aanwezig: Adrie, Bart, BjŲrn, Frans, Gert, Hans, Jaap, Martijn, Richard, Ton, Tonny
Inloggen