Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 20:47
    Sluis
    10,3°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: NNW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
    Matige regenbui
  • 09:53
    Clinge het Zeegat
    11,7°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: NO
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
    Lichte regen
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
Nu lid worden
  • 23/9 20:30 Pieter:
    Sinds gistereravond 18 uur al 24 mm regen in Purmerend, september nu al 92 mm
  • 23/9 20:14 Gert:
    9mm vandaag
  • 23/9 18:11 Dick:
    Maximumtemperatuur vandaag in Capelle aan den IJssel slechts 10,9 C. Dat is ronduit koud!
  • 23/9 17:00 Ko:
    Breda lichter, droog en soms al weer een streepje zon. Opbrengst vandaag blijven steken op 10 mm. Misschien nog wat meer straks als 't meezit.
  • 23/9 16:44 Erik:
    De lucht lijkt wat lichter te worden, maar het blijft regenen. Tot nu toe al 10,1 mm regen vandaag.
  • 23/9 15:37 John:
    Geen indrukwekkende regenintensiteiten. Bij elkaar gesprokkeld zijn we in Rijen boven 10 mm gekomen. Dat voegt weinig toe aan de droge zandgrond op een spa diepte. We zagen hier liever een 30 mm of meer etmaalaftapping. Dan bereiken we wel een spa diepte.
  • 23/9 15:24 Pieter:
    Langdurige regen en midden op de dag slechts 9.5 C, dat is lang geleden ?
  • 23/9 12:47 Ko:
    Vanochtend Breda nog droog met soms wat druilregen. Vanaf het middaguur vrijwel constante (lichte) regen. Tot nu toe met 4 mm nog steeds erg weinig. De hele maand sep scoort nog maar 30 mm en dat is veel te droog. Hopelijk plenst het nog wat door straks, de hoop was op vandaag gevestigd.
  • 23/9 12:11 Pieter:
    Een goede timing van de herfst, Op de eerst officiele herfstdag langdurige regen en lage temperaturen, misschien vanavond nog stormvlagen, Hier in Purmerend tot nu toe 86 mm septemberregen
  • 23/9 11:40 Ronnie:
    Wordt dit de eerste verregende zondag dit jaar? Hier in Enschede West koud 11.1įc met lichte regen.
  • 23/9 10:30 Adwin:
    Datum record vandaag?
  • 22/9 20:28 Pieter:
    Een grotendeels bewolkte dag met vanaf de namiddag wat lichte regen De lage temperaturen en vroeg donker geven een echt herfstgevoel
  • 22/9 19:44 Ko:
    Het leverde wederom weinig op maar het druppelde wel wat langduriger. Morgen veel regen in het zuiden? App geeft al dagenlang ruim 20 mm aan.
  • 22/9 17:49 John:
    Er kwam diepere convectie op gang, met name over het midden van het land, dan de modellen aanvankelijk berekenden. In Rijen domineerden vooral hogere en middelbare wolken. Soms licht gespetter. Tussen 14.00 en 15.00 uur een kort convectief avontuurtje.
  • 22/9 15:25 Gert:
    Soms heb je zoín dag het weer zich niet aan de verwachting houd .Actueel flinke buien met hagel in IJsselmuiden. De verwachting ging uit van wat lichte regen of een bui. De Hirlam uitvoer van 6UTC liet nu wel de nodige buien zien
  • 21/9 23:58 Bert:
    In Eerbeek rond 20:30 een forse bui met onweer en enkele ontladingen pal boven. Samen met het ochtendkoufront 16 mm.
  • 21/9 23:12 Bart:
    Hevig onweer in Haarlem met voor Haarlemse begrippen grote hagelstenen, ťťn schicht in volle glorie mogen aanschouwen. Vermoedlijk ingeslagen in een stuk braakliggend land, 200 meter achter het huis van mijn ouders waar ik mij bevond. De daar aanwezige kapotte deurbel ging spontaan af bij aanwezigheid van een eerdere flits die iets minder nabij plaatsvond. Vermoedelijk slechts vanwege de druk van de geluidsgolf, gaf wel een lichtelijk griezelige ambiance.
  • 21/9 23:03 Frank:
    Interessante weeravond in de Zaanstreek, een aantal flinke buien met af en toe pittig onweer en stevige regenval, herfst! Vanavond 8 mm en vanmorgen 1 mm totaal vandaag 9.2 mm
  • 21/9 22:41 Pieter:
    Onderweg op de A5 bij Amsterdam om ca 18 uur zware regenval, hagel,windstoten en felle vertikale bliksemontladinfen lang niet mee gemaakt
  • 21/9 20:32 Hans:
    In Ede nu af en toe stevig onweer met regen
  • 21/9 20:01 John:
    Snel wisselende wolkenluchten, met buiig karakter, de laatste uren. Heerlijk! Neerslag met 0,5 mm echter beperkt.
  • 21/9 19:11 Gert:
    Korte felle bui met onweer en hagel
  • 21/9 18:49 Gert:
    Onweer in IJsselmuiden
  • 21/9 18:23 Edward:
    Afgelopen twintig minuten ook hier in Rotterdam passage van felle buienlijn, met onweer, windstoten en zware regenval (nouja, val?) en felle regenboog.
  • 21/9 18:09 John:
    In Rijen vanochtend 6 mm regen. Overdag opklaringen en cumuli in koelere lucht.
  • 21/9 17:29 Gerard:
    Gietbui met nu al 3 onweersklappen, typisch najaarsonweer, koude lucht over een relatief warme zee. Tot nu toe was het een redelijk zonnige dag. Ook hier springen even wat flinke hagelstenen door de tuin.
  • 21/9 16:44 Pieter:
    De hagelstenen rollen door de tuin, De bovenlucht koelt dus sterk af en de lucht wordt onstabieler, samen met de harde wind en lagere tempersturen geeft het een herfstachtige indruk.
  • 21/9 14:11 Gerard:
    Vannacht ging het aardig te keer achter de duinen en ook daarvoor, ik vond een armdikke tak, afgewaaid van een es. Verder de gebruikelijke takjes en bladeren. Inmiddels is het weer aardig opgeklaard, zonniger dan gisteren, maar met de onstuimige wind nog verkwikkend fris.
  • 21/9 13:04 Ko:
    In Breda vanochtend een kortstondig sfeertje van herfst met wind en regen. De hoeveelheid viel met 3 mm wederom tegen. Daarna al weer regelmatig zon.
  • 21/9 07:44 Hans:
    Zo-even hier in het enschedese een temperatuur van 20 graden gemeten aan de voorzijde van het naderende koufront. Half tot zwaar bewolkt nu en nog droog bij een vlagerige wind. Heel apart...
  • 20/9 23:17 Hans:
    Enschede-W had vandaag nog een nipte zomerse dag met 25.1 graden. Zon met cumuli die plat bleven. Dit zomerse nazomerweer zal nu wel voor het laatst zijn, hoewel ook oktober heel soms nog uit de slof kan schieten..
  • 20/9 22:43 Kees:
    Hier in Berkhout (NH) is het nog wind stil. Stilte voor de storm?
  • 20/9 21:35 Pieter:
    Vandaag vrij veel bewolking, af en toe de zon er bij en minder wind dan de afgelopen dagen met max 22 C best aangenaam weer, misschien wel de laatste dag met het zomerse gevoel.
  • 20/9 18:29 Ko:
    Vreemd! Kan plaatselijk zijn. Vanavond hier trouwens wel bewolkt geworden, na toch een zonnige ochtend en middag.
  • 20/9 18:19 Gerard:
    In Oosterhout minder zonnig en minder warm dan afgelopen dagen, volgens de grafiek
  • 20/9 16:11 Ko:
    Midden Brabant afzien, veel zonniger en warmer dan de afgelopen dagen. Gelukkig de laatste!
  • 20/9 12:05 Gerard:
    Opnieuw veel windkoelte in het noorden van NH, de zon is slechts af en toe even aanwezig, kortom: opnieuw een onstuimige herfstdag in deze regio.
  • 19/9 22:04 Jaap:
    Ook vandaag weer winderig (ZW). Nu en dan bewolking, maar de zon overheerste wel In de avond weer afname van de wind. Met 23 gr. de zoveelste warme dag. Vanaf morgen weer ong. een week off-line (naar de zomerresidentie).
  • 19/9 21:09 Hans:
    Inderdaad weer met veel ZW wind!
  • 19/9 21:07 Hans:
    Heerlijke nazomerse zomerdag met 26.1 graden.
  • 19/9 20:56 Pieter:
    Het weer leek veel op dat van gisteren veel zon en vrij warm (23C )maar vooral in de middag veel wind, Verspreid liggen al afgewaaide boomtakjes, dat zullen er nog wel meer worden.
  • 19/9 20:56 Pieter:
    Het weer leek veel op dat van gisteren veel zon en vrij warm (23C )maar vooral in de middag veel wind, Verspreid liggen al afgewaaide boomtakjes, dat zullen er nog wel meer worden.
  • 19/9 20:32 John:
    Wat heerlijk dat het over enkele dagen weer wat meer nachtelijk fris mag zijn. Hoewel dan de ramen er weer uit kunnen waaien.
  • 19/9 20:28 John:
    In Rijen is het donker. Slaapkamerramen nog maar dicht gehouden. Het is veel te warm nog.
  • 19/9 19:42 Ko:
    Vanavond zelfs vrijwel geheel bewolkt, grappig had 't niet verwacht. Alvast een voorproefje op de komende omslag? Temp trouwens nog wel boven de 20.
  • 19/9 18:48 Ted:
    Wind trekt verder aan. Tot 18 uur was het 6 tot 7. Nu een volle 7 met vlagen van kracht 9. Er komen nu dunne takken op de weg. Vind gister en vandaag absoluut geen sprake van nazomerweer. Veel te veel wind. Max. 22,7 gister 22,4 graden.
  • 19/9 18:07 Gerard:
    Wederom een stormachtige wind in het noordwesten waarbij kliko's ondersteboven waaien of windaangedreven op transport gaan. Enorme windkoelte dus, zodanig dat het twijfelachtig wordt of de jas wel of niet aan hoeft. Wel erg zonnig na het oplossen van de bewolking halverwege de ochtend. Prima weer om in de tuin te werken, maar uitkijken voor stofwolken.
  • 19/9 13:23 Ko:
    Toch soms ook wel wat stapelwolken waarbij het soms bewolkt is. Net als gister geen zonovergoten dag in Breda. Wel een redelijk briesje aan wind.
  • 19/9 10:08 John:
    De zon schijnt met het grootste gemak. Bijna op de automatische piloot. Van zijn uiterste best doen is geen sprake.
  • 19/9 09:17 Joost:
    Het beloofd in Woensdrecht een heerlijke nazomerse dag te worden De zon doet zijn uiterste best. weinig bewolking, matige zzw wind,
Bekijk het archief
Zo 23 september 2018
Bezoekers online
Er zijn 3 gasten en 5 leden aanwezig: Ewald, Gert, Pieter, Sebastiaan, Theo
Inloggen