Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 08:12
    Clinge het Zeegat
    3,2°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 06:47
    Sluis
    2,6°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 00:11
    Eesveen
    2,6°C
    (8/8) Geheel bewolkt
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
Nu lid worden
  • 14/12 17:07 Pieter:
    Een dag met buien met regen en hagel en een paar natte sneewvlokken, maar ook zon al weer 21 mm in de regenmeter, meeste sneeuw is weg, grote waterplassen in de weilanden rondom Purmerend.
  • 14/12 13:45 Ko:
    Breda kwam vannacht en vanochtend in de donkere uren nog tot 11 mm regen. Tot nu toe vrij bewolkte dag met soms nog wat gespetter.
  • 14/12 12:18 Kees:
    Hans, het wordt inderdaad eens tijd voor opklaringen, want december is tot nu toe in Eindhoven zeer somber verlopen.
  • 14/12 11:38 John:
    Polaire buienwolken in Rijen te zien. Verfrissend na de grauwe regendag van gisteren.
  • 14/12 08:20 Hans:
    Bewolking begint te breken na wat natte sneeuw eerder. Tijd voor opklaringen...?
  • 14/12 07:56 Hans:
    Zo-even nam ik hier in Enschede-W ook weer wat natte sneeuw waar na regen.. Toch veel sneeuwdagen in december...
  • 14/12 06:31 Gert:
    Momenteel sneeuw en wordt zowaar weer een beetje wit
  • 14/12 00:44 Kees:
    Amsterdam bijna sneeuw vrij. 4.o graden
  • 13/12 23:53 Hans:
    Hier nog wat sneeuwresten....Komt voorlopig niet terug...
  • 13/12 23:52 Hans:
    Een zeer natte dag hier in Enschede-W met maar liefst 22.3 mm over het etmaal. Vanmorgen nog wat natte vlokken door de regen heen, vanavond forse (geclusterde) buien met regen en een tot 5.5 graden opgelopen temp.
  • 13/12 23:35 Bert:
    In Eerbeek 28,8 mm vandaag gemeten met de Hellmann. Inmiddels is laatste sneeuw uit de Davis regenmeter verdwenen. Sneeuwdek op open veld is nog 10 cm.
  • 13/12 22:46 Pieter:
    De sneeuw verdwijnt in rap tempo door de regen en temp tot 6 C
  • 13/12 22:37 Ko:
    Breda ook zonloos, een groot deel van de dag volop regen. Vooral vanavond goot het er behoorlijk uit met ook windvlagen. Dagsom rond de 20 mm.
  • 13/12 21:59 Jaap:
    Vandaag zonloos en regenachtig, in de middag is het wel enkele uren droog geweest, vanavond had de regen een buiig karakter en zojuist is het weer droog geworden. De temp. liep aan het eind van de dag nog wat op: het is nu 6 gr. Sneeuwdek voor 80% verdwenen.
  • 13/12 21:40 Frank:
    In Zaandam/Westzaan is er van de 20 cm sneeuw niet veel meer over, dan wat plakkaten op de weilanden en wat onbetekenende restjes op de wegen. De (binnen) wegen zijn hier weer prima berijdbaar, sneeuw is toch nog weer snel bijna verdwenen.
  • 13/12 18:34 Gert:
    Vanmorgen vroeg hier nog een klein beetje natte sneeuw
  • 13/12 17:27 John:
    Het is amper droog geweest in Rijen. Ik heb alleen pure regen gezien. Zelfs op de dakramen!
  • 13/12 09:03 Bert:
    In Eerbeek valt nu een mengelmoes van regen en sneeuw met hele dikke vlokken.
  • 12/12 23:07 Jaap:
    Sneeuwdek van tegen de 10 cm (oud + nieuw) is vandaag wel wat geslonken, maar niet zo veel. Het was een koude dooi (max. ruim 3 gr.) en niet veel wind. Vandaag verder hier droog, behoudens een paar verdwaalde hagelstenen.
  • 12/12 20:34 Frank:
    In Zaandam-/west ook glinsterende wegen, gevaarlijk weer voor weggebruikers, overdag, met flinke zonnige perioden, prachtig sneeuwlandschap. Van de 20 cm gevallen sneeuw is op de weilanden nog 16 cm over.
  • 12/12 20:15 Gerard:
    Ook in Schoorl wordt de weg glad: uitstraling en weinig wind doet de weg al op veel plaatsen glinsteren, ideaal weer dus voor strooiwagens.
  • 12/12 19:10 Pieter:
    Temp al gezakt naar 0,7 C De sneeuw wordt knapperig en dooiwater bevriest al weer, Dus uitkijken geblazen !!
  • 12/12 16:39 Pieter:
    De gesmolten sneeuw in de regenmeter levert in Purmerend 35 mm water op ( zondag tot dinsdag) Sneeuwdek wordt langzaam minder , maar is nog lang niet weg, Vannacht kans op opvriezing!! ?? ,
  • 12/12 11:45 Frans:
    zojuist sneeuwval in Klundert
  • 12/12 11:35 Emiel:
    In Gendringen momenteel 3 graden, opengebroken bewolking wat het er prachtig uitziet, geen neerslag deze ochtend gehad.
  • 12/12 11:26 Ko:
    Breda ook een paar sneeuwbuien met dikke vlokken. Erg mooi gezicht op het nog bestaande sneeuwdek.
  • 12/12 10:47 Hans:
    Een dikke (natte) sneeuwbui hier in Enschede-W met zo-even flinke vlokken. Temp. 1 graad. Hier een gebroken sneeuwdek van 3 tot 5 cm.
  • 12/12 10:33 Theo:
    In Groesbeek gisteren avond en vanmorgen een sneeuwdek nog van 12 cm.
  • 12/12 10:08 John:
    Oss gisteravond en vanochtend 14 cm sneeuwdek. Ook bijzonder: 4 dagen op rij meer dan 10 mm neerslag (helaas viel er donderdag de 7e "slechts" 9 mm).
  • 12/12 08:20 Frans:
    vanochtend weerlicht op afstand in een bui over zee bij Ouddorp. Vanacht flinke winterse buien gehad met hagel
  • 11/12 23:41 Bert:
    Sneeuwhoogte in Eerbeek 22 cm. Er is toch nog meer bijgevallen dan ik verwachtte.
  • 11/12 23:15 Gerard:
    Inderdaad stijgt de temperatuur hier in Schoorl gestaag en het sprookjesachtige gezicht door de besneeuwde bomen en struiken verdwijnt in hetzelfde tempo.
  • 11/12 23:07 Adrie:
    Formulieren voor sneeuwwaarnemingen staan op de website, sturen naar sneeuw@vwkweb.nl
  • 11/12 23:06 Adrie:
    In totaal in Zeist 16 cm. Op beschutte open plekken in Bosch en Duin lag ruim 20 cm. Dooi slaat nu snel toe, fijn weer he die Noordzee -:(
  • 11/12 22:52 Ton:
    Hattemerbroek: 23 cm sneeuwdek om 22:30 uur. Hoogste dek sinds 2 maart 2006, toen 27 cm. Het sneeuwen is nu min of meer gestopt, dus hier zal het wel bij blijven.
  • 11/12 22:14 Edward:
    In Rotterdam lag kort voor 18 UTC (rond half zeven) 13 cm in totaal, net om 21:30 was dat 15,5 cm.
  • 11/12 22:05 Jaap:
    Het is droog. Toch eerder dan ik had verwacht. Behoorlijk wat wind uit N.richtingen. Verse sneeuw ongeveer 7 cm.
  • 11/12 21:48 Pieter:
    De dooi sluipt er heel langzaam in, Hier gestopt met sneeuwen en temp 0,4 C Het zal morgen wel een natte kleffe zooi worden. moet nog wel strooien
  • 11/12 21:43 John:
    Met 12 cm verse sneeuw gaan de de nacht in. Het landschap ziet er zwaar winters uit. Alle struiken, bomen, heesters hebben ook maximaal sneeuw ingevangen. Ook gestrooide wegen zijn dichtgesneeuwd vanaf het avondeten, toen het weer lichtjes vroor tijdens sneeuwval.
  • 11/12 21:42 Gert:
    Laatste meting 17cm
  • 11/12 21:37 John:
    Ik heb me laten vertellen dat de Ardennen groen zijn en regen hebben gekregen.
  • 11/12 21:36 Gert:
    Temperatuur schuift langzaam omhoog
  • 11/12 21:21 Gerard:
    Pieter zie mail
  • 11/12 21:13 Frank:
    Zaandam/Westzaan. Vandaag 15 cm nieuwe sneeuw totaal sneeuwdek nu 20 cm, het loopt nu wel af, temperatuur nu net boven nul. Heel bijzonder zoveel sneeuw
  • 11/12 21:06 Pieter:
    HULPVRAAG !! iK WIL GRAAG MEE PRATEN IN HET FORUM, HEB EEN NIEUW WACHTWOORD HOE KOM IK ER IN ??
  • 11/12 21:02 Gert:
    19.00uur 14cm straks nog meting
  • 11/12 20:39 Pieter:
    vanaf ca 11 uur vanochtend sneeuwt het onophoudelijk, Gisteren ook langdurige sneeuwval dit hebben we al lang niet meer meegemaakt Terwijl de luchtdrukverdeling bepaald niet winters oogt
  • 11/12 20:20 Gerard:
    Gisteren in een weerbericht gelezen dat er langs de kust geen last van sneeuw zou zijn: er ligt nu 8 cm in Schoorl en de sneeuw ligt tot aan het zeewater aan toe. Toch wat heftiger dan aanvankelijk verwacht.
  • 11/12 20:03 Pieter:
    Een echte sneeuwdag voor heel Nederland, maar nergens een ijsdag Sommige stations bleven steken op + 0,1 C Vanochtend wel ijsvorming in veel slootjes.
  • 11/12 19:46 Ton:
    In Hattemerbroek was het sneeuwdek gisteravond 10 cm. Vandaag heeft het vanaf het middaguur gesneeuwd. Grootste deel van de middag weinig intensief. De laatste uren sneeuwt het wel stevig door. Inmiddels 20 cm dek. Temperatuur is zojuist wel boven nul gekomen.
Bekijk het archief
Vr 15 december 2017
Bezoekers online
Er zijn 36 gasten en 7 leden aanwezig: Herman, Martijn, Sebastiaan, Stefan, Tom, Wilco
Inloggen