Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 22:28
    Eesveen
    19,2°C
    (8/8) Geheel bewolkt
  • 21:26
    Sluis
    21,3°C
    (5/8) Half bewolkt
    Windrichting: W
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 21:09
    Geldermalsen
    23°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: W
    Windkracht: 0 = Windstil
    Matige regen
  • 17:17
    Clinge
    30,1°C
    (5/8) Half bewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
    Onweer op afstand
Advertenties
Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 19/6 02:27 Gerard:
    Weeronline meldde dat Bergen 114 mm regen ving. Klopt niet moet 92.2 mm zijn. De rest viel al in de nacht ervoor nl. 21.6 mm
  • 18/6 22:55 Gerben:
    De volgende neerslag trekt al weer over de Pyreneeën. Veel neerslag nog de komende dagen.
  • 18/6 22:42 John:
    Troost je Erik. In Rijen nog ruim 24 graden. Geen bui gehad. Wel gerommel op afstand, zowel ten westen als oosten van Rijen.
  • 18/6 22:06 Erik:
    Nog niet heel erg afgekoeld vind ik (21,2°C). Dat gaat weer een plaknacht worden.
  • 18/6 21:11 Michael:
    Vanmorgen vroeg rond 05:oo flinke regen gehad met onweer er viel 12 mm regen .Overdag erg broeierig en benauwd .Vanavond trokken de meeste buien langs ons heen en nu 21:11 flinke regen windstil en 23 graden ..
  • 18/6 21:04 Gert:
    Kampen veel bomen omgewaaid. Verder schade aan daken. ik heb nog nooit meegemaakt dat een CB zich zo snel ontwikkelde boven dit gebied. Indrukwekkend.
  • 18/6 20:54 John:
    Oss in totaal vandaag 26 mm.
  • 18/6 20:52 Gerben:
    Bizar! Vorig jaar in juni had ik ook 2x keer zo'n hoge uitslagen. Hier gewoon drukkend warm 🙃😒
  • 18/6 20:46 Gerard:
    Ik heb hier een vijvertje staan, rechthoekige bak, het niveau is inderdaad zo'n 10 cm gestegen, ook even gekeken naar potten e.d. De hoeveelheid van het station lijkt te kloppen. De handmatige regenmeter kwam niet verder dan ca. 90 mm maar moest tussentijds geleegd worden en als hij bijna vol is spat er vrijwel net zoveel uit als dat erin valt. (Wijde hals, glas en ronde kanten).
  • 18/6 20:28 Gerard:
    Dat is inderdaad hier Gerben, over de afgelopen 24 uur zelfs 124,1 mm. Blijkbaar is er vanaf 02:00 uur gerekend op de kaart, maar mijn station geeft iets hoger. Van de buien vanaf ongeveer 18 uur hebben we 105,1 mm afgetapt.
  • 18/6 20:21 Ted:
    Bij mij (Krommenie) in de straat was het ook wel heftig rond 18.55 uur. Denk dat het zeer zware regen tot slagregen was. Het minimale zicht was nog wel 60 a 70 meter. Schat dat bij mij ongeveer 15 tot 20 mm is gevallen tussen 18.45 en 19.10 uur.
  • 18/6 19:59 Gerben:
    121 mm
  • 18/6 19:57 Ted:
    Na 19.07 uur droog. Etmaalsom is 82,4 mm.
  • 18/6 19:56 Rene:
    70mm in Alkmaar Noord in 2 uur vanavond, etmaalsom 84 mm
  • 18/6 19:49 Gerben:
    119 mm. Ben jij dat Gerard?
  • 18/6 19:40 Gerben:
    109 mm. Correctie
  • 18/6 19:39 Gerben:
    Iets noordelijker 90,4 mm
  • 18/6 19:38 Gerben:
    Wijk aan Zee zit op 84 mm
  • 18/6 19:33 Gerard:
    Nu op 103,6 mm over de laatste 2 uur en dus 122,7 mm laatste 24 uur in Schoorl. Volop werk voor de brandweer nu in Bergen en Alkmaar.
  • 18/6 19:24 Pieter:
    Stortbui met veel hoogte onweer 12 mm in een kwartier
  • 18/6 19:15 Rene:
    Nieuwe zeer zware onweersbui. Aantal ontladingen niet te tellen zoveel en constant gerommel, alsof een aantal vliegtuigen rondjes vliegt.
  • 18/6 19:13 Ted:
    40,0 mm in 4 minuten 18.54 - 18.58 uur De minuut van 18.55 uur naar 18.56 uur gaf 17,0 mm. Dit is absoluut een landelijk record. Denk dat het nu op ongeveer 6 mm per minuut zou staan. Het zicht zakte terug naar 5,6 meter. Slagregen is level 6. Dan valt er ongeveer 6mm per minuut. 17 mm is dan level 8. Dit heeft geen naam.
  • 18/6 18:59 Rene:
    Zwaartepunt van fors onweer trok net ten westen van Alkmaar. Regenval met hagel en windstoten was zwaar,48 mm in Alkmaar Noord in een uur tijd. Etmaalsom 63 mm
  • 18/6 18:57 Gerard:
    Afgelopen nacht erbij 92,4 mm. Voorlopig voldoende voor het groeien en bloeien in de tuin en voor de kool.
  • 18/6 18:54 Gerard:
    Vergeten verzend te klikken, nu al op 72 mm in Schoorl. Spuitende putten gesignaleerd.
  • 18/6 18:53 Gerard:
    Na zeer zware regenval met onweer (ontladingen 2 Hz) staat de teller op 57 mm inmiddels in Schoorl. Momenteel opnieuw een onweersbui, continue donder en lichten.
  • 18/6 18:51 Ted:
    In de omgeving van Zandvoort en IJmuiden forse windvlagen tot kracht 10. Jammer dat IJmuiden/Wijk aan Zee KNMI geen barometer heeft. Gemiste kans Biltse Heren! Hier ook even vlagen van kracht 8 om 17.30 en 17.50. Het onweer viel tegen ondanks dat het pikdonker werd. Ook nu weer flink donker 18.51uur).
  • 18/6 18:47 Gerben:
    Maar het gebeurt ook daar niet.
  • 18/6 18:42 John:
    Ik schreef het drie uren geleden al dat het zou gebeuren.
  • 18/6 18:26 John:
    En klaar is het al met België en Brabant. Het mechanisme om tot buien te komen is voorbij. Mooi rond het avondeten.
  • 18/6 18:25 Ko:
    En precies boven Breda helemaal uitgedoofd. Voortaan niks meer zeggen, pas als er echt wat uit de lucht valt.
  • 18/6 18:25 John:
    Ik heb een tijd gehad dat ik weerman wilde worden.
  • 18/6 18:02 Ko:
    Haha je hebt je vak gemist. Er nadert hier een onweersbui. Rood puntje op de radar.
  • 18/6 17:58 John:
    Schrijf ik over de noordelijk helft, komt KNMI met code oranje erachteraan, ik ben zo gek nog niet.
  • 18/6 17:43 Gerben:
    Mazzelaar. Jij met 18/19 graden en noordoost 5/6.
  • 18/6 17:39 Richard:
    Laat maar komen John. Ik zit er klaar voor op Texel :-)
  • 18/6 17:37 Frank:
    Zojuist te Delft enige tijd een vrij zware bui met regen en hagel. Het onweert (rommelt) hier al geruime tijd in toe- en afnemende fases. Vanaf ongeveer 17.00 uur grondwinddraaiing naar NW en daardoor duidelijk wat koeler.
  • 18/6 17:31 Adwin:
    Tropische regenbui in Gemert zonder iets op de radar!
  • 18/6 16:45 Gerben:
    Nu wel even zware regen. Geen onweer
  • 18/6 16:44 John:
    Laten we na het avondeten de noordelijke helft vans ons land in de gaten houden. Krijgt meer omvang.
  • 18/6 16:37 Bert:
    In Eerbeek vanmoren slechts 1,2 mm tegen 14 in Deelen. Hier meeste onweer op afstand. De ontwikkeling van nu lijkt ook weer net te westelijk.
  • 18/6 16:26 Ko:
    Bui ontstaat net wat te westelijk. Wat druppels en onweer. Hopelijk komt er nog meer. Ze ontpoppen kort van tevoren.
  • 18/6 16:10 John:
    Geen stil hangende wolken, moet dat zijn.
  • 18/6 16:10 John:
    Het zijn stil hangende wolken. Ik zag de toppen vanuit Rijen.
  • 18/6 15:43 Gerben:
    Na even flink wat regen schijnt nu de zon alweer
  • 18/6 15:27 Gerben:
    Wordt donker. Gaat nu snel
  • 18/6 15:25 John:
    Ook een bui met onweer in zuidoosten van Brabant, de zone waarin buien ontstaan is smal. Rond het avondeten is het zuiden al klaar met buienvorming,
  • 18/6 15:25 Gerben:
    Gieter kijkt naar het noorden. Hey geen smiley's in de roepdoos
  • 18/6 15:24 John:
    In het westen van Vlaanderen nieuw vorming.
  • 18/6 15:23 Gerben:
    Voortdurend gerommel. Zal niet lang meer duren voordat de eerste buien ontstaan
Bekijk het archief
Za 19 juni 2021
Bezoekers online
Er zijn 1 gast en 10 leden aanwezig: Bart, Bert, Bonne, Erik, Gerard, Gerben, Hans, Ron, Theo, Ton
Inloggen