Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 07:55
    Clinge
    21,1°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
    Windkracht: 0 = Windstil
  • 06:38
    Sluis
    21,2°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: WNW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 23:10
    Eesveen
    20,4°C
    (0/8) Onbewolkt
  • 21:23
    Sluis
    26,3°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: NO
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 13/8 06:49 Gert:
    Estofex 2 afgekondigd
  • 13/8 00:36 Jaap:
    Diepenheim 12 Augustus: 33 graden, iets lager dan de dag ervoor. Om 23u 20 graden, ook iets lager dan de dag ervoor .Veel zon en geen bui gezien. Droogte neemt toe hier.
  • 12/8 23:26 Hans:
    8ste tropische dag vandaag (34.7) in het enschedese vanaf vorige week woensdag.
  • 12/8 22:20 John:
    Belachelijk weer. Om 22 uur nog 28 graden in Rijen. Ramen en deuren kunnen nog niet open of we laten weer warmte binnen.
  • 12/8 21:45 Ted:
    Amsterdam koelt niet af. Assendelft ook niet. Hier ook nu (21.30 uur) nog 29,3 graden. Dat meetpunt is juist ver van de bebouwing.
  • 12/8 21:31 Kees:
    In Amsterdam koelt het door al die steene bebouwing haast niet af. Nu noch steeds 29 graden.
  • 12/8 20:37 Pieter:
    Ted, Ik zie dikke buien boven Duitsland op de buienradar kijk ook eens op Weerplaza regenradar
  • 12/8 20:22 Ted:
    Na 4 uur is de radarstoring weer terug. Ik geef het op! Nederland heeft helaas geen fatsoenlijke radar.
  • 12/8 19:56 Jurgen:
    Onweersbuien lijken er voor de Dordtse regio vandaag niet in te zitten. Het is nog 30 graden hier buiten. Dat wordt de 3e tropen nacht op rij. Superlatieven schieten tekort om deze hittegolf te omschrijven!
  • 12/8 18:26 Ted:
    Radarstoring is na 15 dagen voorbij. Sinds 12 augustus 14.40 uur klopt het weer.
  • 12/8 17:51 Gerben:
    Maastricht meldt wolkbreuk
  • 12/8 17:18 John:
    Gisteren keek ik naar een Utrechtse buienkap, nu zie ik vanuit Rijen wat cumuli zonder motivatie.
  • 12/8 17:18 John:
    Ja, ook te Rijen net iets minder warm, maar effect is amper merkbaar door tamelijk hoge dauwpunten, die nog gaan stijgen morgen en vrijdag.
  • 12/8 16:56 Jurgen:
    Het maximum valt vandaag wat lager uit, maar met 32 graden voelt het alles behalve behaaglijk aan in Dordrecht. Ik kijk uit naar een zeewind, die ons van deze on-Nederlandse temperaturen gaat verlossen. Morgen waarschijnlijk, en dan met knetterend onweer...
  • 12/8 16:29 Erik:
    De lucht ziet er een stuk rustiger uit dan gisteren. Er zijn wel wat Cumuli, maar die lijken niet door te groeien. Gisteren was de lucht om deze tijd een stuk chaotischer.
  • 12/8 15:49 Gert:
    Hier ook een tweede troepennacht en de 7e tropische dag ruim in de 30c en een heatindex die nog hoger ligt
  • 12/8 15:11 Gerben:
    Buien ontstaan nu boven de Ardennen
  • 12/8 14:13 Gerard:
    De drie KNMI-stations in NH-Noord hebben allemaal wind van wateroppervlak. Geen beeld van wat er zich afspeelt op het continentale deel van dit gebied: wel overal 30+
  • 12/8 11:15 John:
    In Rijen midden op de avond ook gelijkmatige regen. Krap 1,5 mm. ongeveer 9 kilometer naar het noordwesten ( Oosterhout 11 mm). We zagen de regengordijnen hangen. Imposant was weer het langdurig gedonder en gerommel, continu, door elkaar heen.
  • 12/8 10:06 Erik:
    In totaal 2,2mm neerslag gisterenavond en vannacht. De tweede tropennacht op rij, maar met een Tmin van 20,8°C iets minder zwoel dan de nacht ervoor (Tmin 21,5°C). De regen is mooi gelijkmatig gevallen en de tuin is zichtbaar opgefrist, Slechts 12km naar het noorden, in Lunteren, stonden de straten blank! De zon brandt nu de laatste wolkenrestanten weg: het belooft weer een hete dag te worden.
  • 12/8 09:40 Bert:
    Hier de 2de tropennacht: 9de 20,4 en nu 21,3. Ik had nog nooit een tropennacht gehad in augustus (waarnemingen va 1983). De start is met wolken.
  • 12/8 08:57 Jurgen:
    Wederom een tropen nacht hier in Dordt. En nu weer op naar de volgende tropische dag. Intussen stijgt het warmte getal van zomer 2020 met ijltempo. In de weekeinde wellicht in de top 10...
  • 12/8 07:51 John:
    Vannacht wel onweer, maar geen neerslag.
  • 12/8 06:50 Gert:
    ruim 21C. En de koperen bol is uit zijn hol dus de temperatuur gaat zo weer stijgen. Als de verwachting uit komt kunnen we de 7e tropische dag op rij uitschrijven
  • 11/8 23:55 Jaap:
    23.30u in Diepenheim nog 26 graden. Dit is niet normaal meer. Geen druppel tot nu toe. Wel weerlicht op afstand.
  • 11/8 23:27 Jaap:
    In Diepenheim geen druppel tot nu. Ben ik niet thuis in De Bilt en mis ik de hele show. Zit niet op mini _tornado's te wachten zoals vorig jaar op 4 juni. Dat hoeft nu ook weer niet.
  • 11/8 23:07 Gerben:
    Nieuwe buien regio Nijmegen
  • 11/8 22:29 Herman:
    Na een flink onweer daalde de temp van 32 naar 18,2 ° en leverde tot 2200 uur 17,5 mm.
  • 11/8 22:25 Renée:
    Het is al bijna niet meer bijzonder: vandaag 35.4 graden in Beilen, de 6e dag op rij dat het boven de 30 gr is. Nu is het nog 26.8, een fantastische zomeravond.
  • 11/8 21:43 Ko:
    Na 11 mm nog soms wat regen flitsen en gerommel.
  • 11/8 21:24 Frank:
    Rond 20.35 uur te Delft geslaagde foto's gemaakt van de rand van het grote indrukwekkende aambeeldscherm van het complex dat momenteel boven ZW-Nederland hangt. Komen misschien in de foto-carrousel.
  • 11/8 21:04 Pieter:
    Dit keer vers water in Brabant, maar hier in Purmerend geen druppel Moest toch weer zelf de planten water geven, de hoogste temperaturen nu in Noord Holland met Wijk aan zee nog 29,0 C .
  • 11/8 21:04 John:
    De bui afgelopen middag boven Utrecht ook mooi te zien vanuit Rijen. Dus vanuit zuidelijke positie.
  • 11/8 21:02 Jurgen:
    Fijn voor je Ko! Ook hier in Dordt is het heerlijk opgefrist na 10 mm regen. Ik heb me lekker zeiknat laten regenen. Een heerlijke opfrisser!
  • 11/8 21:02 John:
    Lekker gerommel en gedonder, weerlicht en bliksem te Rijen al een tijd. Geen regen. Handvol druppels niet meegeteld. Het rook wel sterk naar regen. Nabij ook stortregen zien vallen.
  • 11/8 20:57 Ko:
    Mooie onweersbui en afkoeling het afgelopen uur. Nu pas de eerste aug regen. Beetje verbaasd, meestal wordt Breda overgeslagen op hete dagen.
  • 11/8 20:19 Jurgen:
    Bui barst los hier momenteel...
  • 11/8 20:11 Frank:
    Het kan geen kwaad om straks in het donker (en morgenavond) op zogenoemde Sprites ver weg boven actieve onweersbuien te letten. Voor zover ik weet, zijn ze hier vanuit NL nog niet waargenomen / gefotografeerd. Een afstand van 75 a 100 km tot de bui schijnt het meest geschikt te zijn. Verwar Sprites niet met gewoon weerlicht in de onweerswolk..
  • 11/8 20:08 Gerard:
    Om 20:00 uur nog 31 graden in Schoorl, zo absurd nog niet eerder meegemaakt, met die infraroodschermen in de bovenlucht koelt het niet af en de wind is ook nog eens gaan liggen.
  • 11/8 20:02 Jurgen:
    Na weer zinderend hete dag met 33.6 graden in Dordt begint het te rommelen in het zuiden...Vanmiddag rond 16:00 was de bui boven Utrecht en Gelderse Vallei goed te zien.
  • 11/8 19:55 Hans:
    In Ede-Zuid echte effecten van een hittegolf, vanaf 18.00 uur onweer, dat in westelijke richting verder trok, inclusief stevige regen!
  • 11/8 19:26 Bert:
    Onweersbui ontstond ten NW van Eerbeek. Het is hier droog gebleven met tussen 18 en 18:30 onweer op afstand.
  • 11/8 19:24 Kees:
    In Eindhoven even na 18.00 u. een heerlijk verfrissende onweersbui.
  • 11/8 18:18 Jaap:
    Het kan nog heter. Diepenheim vanmiddag ruim 34 graden. Nu dreigende luchten in het zuiden en westen. De zon is weg de wind neemt toe. Nog droog.
  • 11/8 18:07 Edward:
    In Mainz weer een maximum van 35,6 behaald en daarna lichte daling (stijging Td), na de passage van outflow van een onweersbui. Maar in Rotterdam is het weer meer zweten, beide plekken nu 33,1, maar in Rotterdam met een Td van 23,7 op de Davis.
  • 11/8 17:54 Frank:
    Desalnietemin een schitterend interessante situatie, John. Daar heb ik wel wat transpiratie voor over. Misschien kun je blij worden gemaakt met een verfrissende douche thuis..
  • 11/8 17:54 Hendrik-Jan:
    Staat nu 10.6 mm op de teller, het rommelt nog wat na en lichte regen. Temperatuur terug naar 23.4 graden
  • 11/8 17:47 Hendrik-Jan:
    Staat nu 10.6 mm op de teller, het rommelt nog wat na en lichte regen. Temperatuur terug naar 23.4 graden
  • 11/8 17:41 John:
    Spectaculaire buiengroei op diverse plaatsen. Fantastisch hoe snel het gaat. We zien ook outflow effecten op de radar. Binnen een half uur nieuwe actieve cellen. Vanuit het benauwde Rijen zie ik alleen maar aambeelden heel ver weg en opbollende stapelwolken iets dichterbij. Of je blij moet zijn met regen? Walgelijk hoge dauwpunten tot 23 graden in Zeeland na lichte regen.
  • 11/8 17:39 John:
    Hier in Oss nu lichte regen en onweer. Temperatuur gedaald van ruim 35 naar 33 graden...
Bekijk het archief
Do 13 augustus 2020
Bezoekers online
Er zijn 1 gast en 5 leden aanwezig: Adrie, Arjan, Paul, Pieter, Stefan
Inloggen