Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 09:23
    Clinge
    0,7°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 06:41
    Sluis
    1,4°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 22/1 09:46 Ko:
    De dichte mist heeft geen stand gehouden, zicht vrij goed vanochtend.
  • 22/1 09:40 Hans:
    Kil met (fijne) motregen. Actueel 1.2 graad in Enschede W.
  • 22/1 07:24 Jurgen:
    Grijs, kil en nevelig. Temperatuur hier net boven het vriespunt. De "strengste kou" van deze mislukte winter. Laat dan maar de zuidwest passaat terugkomen en graag met dynamiek van storm en regen...
  • 21/1 23:51 Hans:
    Zo-even hier ook weer wat nevelig/mistig bij 1.4 graad. Overigens een mooie dinsdag met veel zon en 5.1 graden. Bijna koud te noemen want we zijn toch niks gewend...
  • 21/1 22:34 Ko:
    Mist is vanavond weer toegenomen. Zicht minder dan 100 m dus (zeer) dichte mist.
  • 21/1 22:02 Ted:
    Min.temp. -0,0 graden. Eerste vorst van dit jaar. Vorst duurde maar liefst 4 minuten! Tot 9.45 uur zonnig. Daarna geheel bewolkt en nevelig. Minimale zicht was 1130 meter. Max. temp. 5,3 graden.
  • 21/1 20:35 Gerben:
    Maastricht matige vorst!
  • 21/1 18:36 Ko:
    Tiende zonloze dag tot nu toe deze januari. Met circa 0,5 graden koudste dag sinds 31 januari 2019.
  • 21/1 18:11 Pieter:
    Auto ruiten krebben, bij zonsopkomst was het helder , maar in de loop van de ochtend trokken mistvelden en lage bewolking binnen, een kille dag met max 5 C
  • 21/1 16:08 Erik:
    Vanmorgen vroeg was het helder, maar al snel werd het hier in Bennekom mistig waardoor het koud bleef. Tmax tot nu toe: +0,3įC. Eindelijk weer eens de sensatie van een lage temperatuur, een vleugje winter, ook al is dit niet mijn mijn lievelingsweer.
  • 21/1 15:56 Gerard:
    Tijdelijk mooi zonnig in de middag na een grijze start van de dag, weinig wind,temp. iets boven 7 graden in Schoorl rond 16:00 uur.
  • 21/1 15:52 Ko:
    Breda ook nog nevelig en temp iets boven nul. Een koude dag dankzij mistig weer, schitterend! Eerste keer tot nu toe deze winter.
  • 21/1 12:10 Hans:
    In Ede-Zuid nog altijd onder 0 en mistig
  • 21/1 12:00 Bert:
    In Eerbeek zitten we nog steeds op de rand van het mistgebied met volop zon: Tact 3,7. Een paar km verderop is het net boven nul.
  • 21/1 11:13 Johan:
    De Bilt nog steeds onder 0, het wordt spannend. Welof geen ijsdag.
  • 21/1 08:57 Hans:
    Zo-even -0.6 bij een wat toegenomen wind en sterk nevelig, zelfs wat mistig in Enschede-W. Toch een wat winters gevoel.
  • 21/1 08:37 Ko:
    Lichte vorst en mistig. Ook komende nachten wat lichte vorst. Toch nog wat licht winters, ook al is het normaal januari weer.
  • 20/1 23:47 Henk:
    Bergambacht, Krimpenerwaard, 1047,7 hPa
  • 20/1 23:29 Bert:
    Hoogste druk hier 1048,4 (10:37 uur). Een record voor Eerbeek sinds 1982.
  • 20/1 21:28 Jaap:
    Nu 1046 en nog wat in De Bilt. Een persoonlijk record?Zou kunnen. Ik heb de luchtdruk nooit goed bijgehouden.
  • 20/1 17:52 Dick:
    Hoogste luchtdruk vandaag 1048;8 hPa hier in Capelle aan den IJssel. Zou voor best wel eens een persoonlijk record kunnen zijn.
  • 20/1 17:19 Jurgen:
    Vanmorgen een prachtige zonsopgang met torenhoge barometerstanden. Dit met een temperatuur van iets onder nul...Maar momenteel voert grijs weer de boventoon. Het lijkt opmerkelijk veel op winter 88-89!
  • 20/1 17:04 Pieter:
    Ondanks de hoge luchtdruk nog veel bewolkimg, na wat grondvorst liep de temperautuur nog op tot 8 C .
  • 20/1 12:31 Emiel:
    Nu al opgelopen naar 1047 hPa, bij 6 ℃, volledig bewolkt, wind ZW 2 bft
  • 20/1 12:23 Emiel:
    Momenteel de luchtdruk in Almere 1046,2 Hpa
  • 20/1 10:16 Ted:
    In de omgeving van Exeter (ZW-Engeland) is een luchtdrukwaarde gemeten van 1050,4 hPa. Hoogste luchtdruk in Nederland is 1048,8 hPa in Maastricht. Wilhelminadorp (KNMI) heeft kuren met de luchtdruk. Registratie lijkt op een krasblok.
  • 20/1 06:53 Ko:
    Zowel zaterdagnacht als nu vriest het licht. Gelukkig geen vorstloze januari.
  • 20/1 06:41 Gert:
    Ik heb nu ook een stationsrecord sinds begin van de metingen eind jaren '80. Vanmorgen 1046.6
  • 19/1 23:42 Ted:
    Luchtdruk is in De Bilt gestegen tot 1046,9 hPa Vlissingen 1047,6 hPa. Voor De Bilt is de stand van 16 februari 2008 overtroffen. Toen was het 1046,8 hPa. Allertijden is het 1050,4 hPa voor DeBilt. Hoogste luchtdruk in Nederland is hieronder NIET JUIST. Deze is ruim 1053 hPa in Groningen op 23 januari 1907.
  • 19/1 22:30 Hans:
    Mooie dag trouwens (maxtemp 6.6) met vrij veel stratus maar later op de dag helder. Zo-even +0.9 maar het gaat licht vriezen komende nacht.
  • 19/1 22:28 Hans:
    Hier in Enschede-W zo-even 1042.9 hpa! Nog nooit zo hoog gemeten! De Bilt in 1932 op 26 januari 1050 hpa! Hoogste luchtdruk Nederland!
  • 19/1 21:50 Gert:
    1045 hpa. Een nieuw januari record voor mijn station die al ruim 30 jaar actief is.
  • 19/1 20:24 Pieter:
    Na grondvorst in de vroege ochtend werd het een zonnige dag met een frisse nw wind max 8 C, nu snel dalend naar 3 C , In zuidoost Nederland al grondvorst ( Woensdrecht -2,5 C )
  • 19/1 18:58 Ko:
    Hele weekend was droog zonnig en saai. Voor het gevoel is het nu half maart. Sombere januari gevoel is meteen weg. Met nog maar 28 mm nog steeds te droog.
  • 19/1 16:17 Ted:
    Triest record: bui bij 1041,8 hPa. Nooit eerder voorgekomen. Record stond op 1040,0 hPa op 24 feb. 1979. Bui (14.15 uur) leverde 0,3 mm op. Verder vrij zonnig bij een fris noorden windje.
  • 19/1 13:41 Hans:
    Wattige wolkenvelden stratus bij 6.2 graden in Enschede-W.
  • 19/1 11:14 Erik:
    In Bennekom alles mooi berijpt vanochtend bij -1,1į stralingsvorst. De Veenkampen in het Binnenveld (ca 3 km hiervandaan) kwam niet onder nul.
  • 19/1 10:33 Dick:
    Actuele luchtdruk in Capelle aan den IJssel 1040,1. Scheelt wel haast 1 hPa met Rotterdam-Zestienhoven. Heb geen verklaring voor dat verschil, ik meet met een Vantage Pro2?
  • 19/1 10:03 Hans:
    Mooie, enigszins winterse ochtend (minimum -0.4) met wolkenvelden en mooie opklaringen. Plaatselijk glad vanmorgen maar er was gestrooid.
  • 18/1 21:58 Jaap:
    Wel een paar buien, maar geen hagel of sneeuw gezien. Met 7graden was het nog niet zo heel koud. Tussendoor brede opklaringen.
  • 18/1 19:47 Frank:
    In Zaandam/west vanmiddag rond 14.30 -16.00 uur vies buiig weer met tussendoor smeltende hagel . (2 mm) De weekmarkt zag de omzet verdrinken!
  • 18/1 19:20 Jurgen:
    Prachtige wolkenluchten vandaag. Hier in Dordrecht alleen in de ochtend een bui gehad. En dat bij een verkwikkende 7 graden. Maar nog steeds te zacht...
  • 18/1 19:09 Pieter:
    Na wat regen en hagelbuitjes is het nu opgeklaard en temperatuur gezakt naar 2,5 C , kans op (grond0 vorst !!
  • 18/1 19:05 Ted:
    Overdag tot ongeveer 15 uur talrijke buien sommige met hagel. Neerlag januari nu (18-1 18.55 uur) 45,1 mm. Neerslag is deze maand ongeveer normaal.
  • 18/1 17:24 Hans:
    Hier in het enschedese ook enkele lichte buitjes (0.1 'a 0.2 mm) maar de buienluchten (mooi weer eens..) heb ik ook gezien..Een beetje maart-achtig.
  • 18/1 17:17 Gert:
    Naast hagel vanmiddag ook een onweersklap gehoord. Leuke weerdag om in de boeken bij te schrijven
  • 18/1 16:56 Gerard:
    Leuke wolkenpartijen in Schoorl, afgewisseld met wat zon, nu en dan een hagelbui(tje), dat bij momenteel iets boven de 5 graden.
  • 18/1 15:19 Pieter:
    Vanmiddag in Amsterdam ook een flinkel hagelbui
  • 18/1 14:08 Ko:
    Breda nog geen druppel. En gezien de radar komt er ook niks van terecht. Bijna alleen maar zon en zacht met 7 graden, saai!
  • 18/1 13:40 Frank:
    Het lagedrukgebied dat met name in Queensland, Australie voor zware regens en overstromingen verantwoordelijk is, veroorzaakt hier op Bali al enkele dagen een zuidwestelijke stroming op vooral 850 hPa die tamelijk droge, heldere en iets koelere maritiem Tropische lucht van iets zuidelijker breedte aanvoert. Zowel luchttemperatuur als dauwpunt ziijn iets lager dan in de doorgaans maritiem Equatoriale lucht. De felle zon en de verfrissende wind zorgen voor meer verdamping en ventilatie, waardoor de warmte voor velen wat draaglijker is.
Bekijk het archief
Wo 22 januari 2020
Bezoekers online
Er zijn 9 gasten en 2 leden aanwezig: Jan Willem, Jurgen
Inloggen