Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 20:53
    Sluis
    13,9°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: NNW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
    Dichte mist (<200m)
  • 20:22
    Clinge het Zeegat
    18,2°C
    (1/8) Licht bewolkt
    Windrichting: NNW
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 18:04
    IJsselmuiden
    (7/8) Zwaar bewolkt
    Onweer met regenval
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
Nu lid worden
  • 25/5 20:09 Gert:
    Tropische storm Alberto is een feit
  • 25/5 18:37 Marcel:
    Hilversum is van de 0 af. Vannacht maar liefst 1 ontlading. Echt, het kon niet op. Vanmiddag zou er meer komen..... maar drie keer raden.... De tuin is in mineur.
  • 25/5 18:21 Hans:
    In Ede vandaag zomerweer, terwijl het lente is. Lekker Anoniem dus, pfff...
  • 25/5 18:09 John:
    In Rijen zomert het maar door. De 9e zomerse dag deze maand, de 13e deze lente.
  • 25/5 18:08 John:
    Een paar actieve cellen in je buurt, zo toont de radar.
  • 25/5 18:02 Gert:
    Paar zware inslagen in IJsselmuiden
  • 25/5 16:16 Pieter:
    Voor de 2e keer in 1 week is het aan het de stranden van Zuid Holland dik mistig en koud.ipv zonnig en warm , Ook deze mist was door niemaend voorspeld dit is blijkbaar een moeilijk weersverschijnsel l
  • 25/5 09:24 Gerard:
    In Schoorl ook alleen maar wat spatten gehad, er is nu wel water nodig voor land- en tuinbouw.
  • 25/5 08:09 Hans:
    De regen (en onweer?) stelde hier in het uiterste oosten niets voor (<0.1 mm) en onweer ook niet waargenomen..
  • 25/5 08:07 Hans:
    Vanmorgen wat zwoel met veel bewolking, zo-even 17.6 na een vrij hoog nachtelijk minimum van 16.6 graden (Enschede-W) Gisteren hier nog een nipte zomerse dag met 25.1 maar met veel bewolking en de zonneschijn was schaars. Wel al de 12de zomerse dag van mei. Heel bijzonder!!
  • 24/5 20:15 Pieter:
    Bewolking en zon vandaag met max. 24 C,Vanaf de namiddag opvallend veel wind die nu fris aan voelt (Purmerend)
  • 24/5 18:52 Marcel:
    Zou me niets verbazen, want ook het KNMI en meteo Schiphol kondigen vaak van alles aan en krabbelen dan terug. Voorlopig is mei in Hilversum nog steeds onweersloos en dat mag je na alle geroeptoeter opvallend noemen. Als het vanavond weer niet lukt dan morgenmiddag maar.
  • 24/5 17:49 John:
    Laatste KNMI Guidance maakt kans op forse buien voor heel zuidelijk Nederland een stuk kleiner.
  • 24/5 16:30 Dirk:
    In Sumar (Frl) al de hele dag zon. Na 15.00 uur soms even een wolkje voor de zon. Een beetje regen voor de tuin (sinds 14 mei geen drup regen) is welkom.
  • 24/5 14:02 Samuel:
    Na een zonnige ochtend hier in Purmerend toch weer enige tijd bewolkt geraakt. Wel zwoel en nu tegen 2 uur breekt de zon weer door. De hele week nog geen druppel gehad. Mijn tuinplaneten zijn het hier niet mee eens.en moeten geholpen worden.
  • 23/5 18:33 Pieter:
    Vanochtend veel bewolking met af en toe wat gespetter, vanmiddag steeds meer zon en temp oplopend naar 24 C
  • 23/5 17:40 John:
    In een deel van het land is toch weer de zomerse grens van 25 graden gepasseerd.
  • 23/5 13:11 Ko:
    Ook Breda bewolkte dag met soms wat regen, ik noem het een meevaller. Hopelijk blijft het zo maar app geeft nog 24 gr af vanmiddag, meestal komt dat dan ook uit.
  • 23/5 12:15 Kees:
    Een tot nu toe tegenvallende dag hier in Eindhoven. Nog geen zon gezien en af en toe lichte regen.
  • 23/5 11:39 Hans:
    Een lucht met altostratus en flets de zon erbij. 20.3 graden in Enschede-W Vanmorgen 0.1 mm lichte regen en gisteravond wat weerlichten zonder regen..
  • 23/5 10:03 John:
    In Rijen waren en loge, dreunende donders op flink afstand hoorbaar in de nachtelijke stilte.
  • 23/5 08:19 Gerben:
    Zware dreunen vannacht rond 2.30 uur
  • 22/5 22:16 Wilco:
    In Almelo is vanavond een korte maar stevige onweersbui gepasseerd. De bui leverde 14,8 mm op.
  • 22/5 21:48 Marcel:
    In Hilversum weer geen onweer. Het onweersarme voorjaar zet door. De regenmeter bevatte nog 0,2 mm van vannacht.
  • 22/5 21:16 Hans:
    Ook aan de grond in Ede sinds 20.30 uur wind uit ZW
  • 22/5 20:33 Gerie:
    Droog, na enige lichte regen, ook onweer rond 18.00 uur. Buien zakken nu in, de temperatuur daalt, anders had het geheel anders uigepakt. Op de satelliet zie je dat de buien ontstonden en ook ter plaatse uitregenden. Er zat nauwelijks stroming in. Echter op zeer grote hoogte zie je de uitwaaiende veren van de toppen wel naar het NO uitwaaien, dus is op zeer grote hoogte is de wind ZW.
  • 22/5 20:33 John:
    In Rijen is er 3 mm gevallen.
  • 22/5 19:31 Gerben:
    Wolkentoppen van 15 km!
  • 22/5 19:16 Richard:
    Nee, geen hagel gehad tussen 16.30 en 17.00. Het was wel een koude regen en bepaald geen warm water.
  • 22/5 19:13 Ko:
    Het is weer zwaar tegenvallend in Breda. Ondanks de grijs/rode pluk die zichtbaar is/was op de radar is er nauwelijks meetbare regen gevallen, onvoorstelbaar! De droogte gaat hier gewoon door en wordt steeds zichtbaarder.
  • 22/5 18:35 Hans:
    2Richard niet wit geworden? Er zat ook kleine hagel in.
  • 22/5 18:22 Richard:
    De regen in Ede begon voor mij zo'n 20 minuten te vroeg. Behoorlijk nat geregend. Bij de rondweg oost in Veenendaal was het nagenoeg droog en thuis begon het net iets te druppen zo tegen 17.00 uur.
  • 22/5 18:15 Hans:
    Ook in Ede-zuid stevig onweer met veel regen
  • 22/5 18:05 Erik:
    Uiteindelijk werd het een trein van buien die vanaf de Veluwe hierheen drijven. Op de Sylphidekaartjes heeft Bennekom intussen voor vandaag al 12mm staan (9mm daarvan viel het afgelopen uur). Als tuinliefhebber ben ik blij met deze regen, en als ik de kaart zie is mijn conclusie: we hebben geluk hier!
  • 22/5 17:11 Gert:
    Neerslagsom sylphide project . Grote verschillen in Zuid Limburg- in IJsselmuiden wat opbollende cumuli
  • 22/5 17:08 Pieter:
    Hier in Purmerend een vrijwel stil liggend wolkenveld, met wat regendruppels .Pas na 16 uur breekt de zon goed door Met . 24 C en weinig wind broeierig warm
  • 22/5 16:25 Erik:
    Bizar: die bui lijkt helemaal niet deze kant uit te komen en de wolken lijken naar het zuidwesten te trekken.
  • 22/5 16:18 Erik:
    Het begint hier in Bennekom flink te rommelen en de eerste regendruppels zijn al gevallen. Op de buienradar kan je de bui net ten zuiden van Rhenen en Wageningen als het ware zien groeien. Na de regen van afgelopen nacht ziet het er hiermee naar uit dat we vanavond niet hoeven te gieteren.
  • 22/5 15:42 Herman:
    Wouw De eerste donder is vandaag genoteerd
  • 22/5 01:55 Jaap:
    Hier...Ö...is De Bilt. Ik dacht, dat iedereen dat nu wel wist.
  • 22/5 00:57 Gerard:
    Waar ligt hier....ook in Schoorl een zomerse dag. Het was een prettige warmte, relatief lage dauwpuntstemperaturen.
  • 21/5 21:24 Jaap:
    Op de radar de complexen boven Brabant en Zeeland. Hier wel wat bewolking, maar geen dreiging op korte termijn. Ik hoop op een bui, want het is nogal droog. Zomerse temp. nu wel gehaald: max. ruim 25 gr. Vanaf morgen een week geen meldingen van hier. Weer in Diepenheim dan.
  • 21/5 20:44 Dick:
    In Woudenberg vanavond bijtijde regendruppels. Net te veel om buiten te blijven zitten.
  • 20/5 23:19 Gerard:
    Ten oosten van de brede duinen aan de westkust was het een mooie zonnige dag met aangename temperatuur, nog fris genoeg om activiteiten te ontplooien. Na het verdwijnen van de stratusrestanten was de zon dusdanig scherp dat de zonnebrandcreme nodig was voor langer verblijf in de zon.
  • 20/5 22:28 Jaap:
    Nu dus weer de zomer in het land, inclusief een warmtebui in het zuiden/zuidwesten. We haalden net de zomerse dag niet (max. 24 gr.), maar het voelde wel als zomer. Het is trouwens nogal droog op de zandgronden hier. Een bui is welkom.
  • 20/5 22:22 Gert:
    In IJsselmuiden waren de cb aan de horizon zichtbaar
  • 20/5 22:12 Edward:
    Vanuit Rotterdam gezien werd de cb ook mooi belicht tijdens zonsondergang. En Deelen heeft vandaag een behoorlijke dagelijkse gang gehad (2,1 --> 24,5).
  • 20/5 22:10 Pieter:
    Veel zon, slechts een paar cumuluswolkjes, en niet al te veel wind maakte het een aangename 1e pinksterdag max 22 C Morgen nog zo,n dag ! ? Hopelijk aan de kust dan geen zeevlam.
  • 20/5 21:34 Hans:
    De aambeelden in het ZW zijn prachtig zichtbaar in Ede
  • 20/5 21:12 Herman:
    Wouw OZO wind zwak tot windstil 20:50_21;12 onweer bliksem en matige regen
Bekijk het archief
Vr 25 mei 2018
Bezoekers online
Er zijn 7 gasten en 6 leden aanwezig: Bart, Bert, Bonne, Jan, Paul, Theo
Inloggen