Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 23:19
    Eesveen
    7,7°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
  • 20:44
    Sluis
    10,3°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: W
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 19:08
    Clinge het Zeegat
    11,2°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windkracht: 0 = Windstil
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 20/3 23:45 Hans:
    Zo-even 10 graden in Enschede W bij zwaar bewolkt weer met opklaringen. Vandaag een meest bewolkte dag met hier en daar wat lichte (mot)regen. (<0.1 mm). Maxtemp vandaag 11 graden.
  • 20/3 23:23 Gerben:
    Erg zacht nu. Het is heerlijk buiten
  • 20/3 20:04 Gerard:
    Boter kaas en eieren in het zwerk met forse condenssporen in en nabij de dunne cirrus. Ook wel stratus tegen zonsondergang. Toch nog erg fris aanvoelend buiten.
  • 20/3 19:08 Ted:
    Unieke reeks. Vandaag is het de 21e dag op rij met neerslag. Gisteren was nog de minste neerslag met 0,016mm. Vandaag 0,2mm (0,232). Maandsom is tot nu toe 130,3mm
  • 20/3 18:18 Christian:
    Bewolkt bij 12,3įC
  • 20/3 09:33 Hans:
    Bewolkte aangelegenheid in Enschede W bij 7.3 graden.
  • 19/3 23:30 Hans:
    Mooie, complete maanhalo te zien. Naderend (zwak) warmtefront.
  • 19/3 23:04 Hans:
    Mooie dinsdag met veel zon na een lichte vorstnacht (minimum-1.7). In de middag zon/stapelwolken en maxtemp 12 graden.
  • 19/3 19:45 Pieter:
    In de vroege ochtend wit bevroren velden , ruiten krabben en gladde bruggetjes, in de middag vrij zonnig en aangenaam lenteweer met ca 11 C en maar weinig wind
  • 19/3 10:09 Dick:
    Opvallend is dat er vanmorgen nauwelijks wind is, dat is 26 februari niet meet gebeurd. Meestal was het matig en meer.
  • 19/3 09:17 Erik:
    Ook hier de eerste nachtvorst van maart: sylphidestation Bennekom rapporteert een minimum van -2,1įC, de Veenkampen (in het Binnenveld) haalde -2,7įC.
  • 19/3 08:50 Hans:
    Mooie helder zonnige ochtend met een lichte vorst (de eerste van deze maartmaand!) van -1.7 graden. Actueel helder zonnig bij 0.2 graad.
  • 19/3 00:00 Hans:
    Nog een enkel hagelbuitje waargenomen onderweg. Zonnige perioden en 10.1 graden werd het hier in het enschedese.
  • 18/3 18:12 Pieter:
    Eindelijk een vrijwel droge dag met zon en veel minder wind dan de afgelopen tijd, toch nog een hagelbuitje om ca 11uur, max 9 C we gaan de goeie kant op
  • 18/3 08:41 Hans:
    Licht bewolkt in Enschede W bij een fleurig zonnetje. Temp 3.9 graden (minimum 3.2) en het heeft afgelopen nacht nog weer (buiig) geregend (2.7 mm). Het grote regenen lijkt voorbij te zijn.
  • 17/3 23:20 Edward:
    Ook over deze regio (Rotterdam) tussen 19:00 en 20:15 een fraai buitje. Eerst door de zonsondergang (belicht), later bij passage hagel en toen het eenmaal gepasseerd was nog een weerlicht ten zuidoosten.
  • 17/3 18:45 John:
    Eindelijk was er weer eens een korrelsneeuwbui te Rijen in het afgelopen half uur. Spierwitte zachte korrels, samendrukbaar. Tijdelijk bodem wit. Geen gelijktijdige regen.
  • 17/3 18:07 Herman:
    Wouw Alleen korrelhagel in de hagelbui
  • 17/3 14:25 Hans:
    Zeer fraaie wolkenluchten met ook de zon erbij..
  • 17/3 14:24 Hans:
    Enschede en omgeving (onderweg in de auto) kreeg flinke buien met hagel, kort durend en het leek zelfs op natte sneeuw op de voorruit van de auto. Volgens mij was het gesmolten hagel. Temp nu 8.4 graden.
  • 17/3 12:48 Pieter:
    Toevallig is hier in Purmerend net als in Bennekom ook de 104 mm bereikt (vannacht en vanochtend 9 mmn n buien )
  • 17/3 11:38 Erik:
    Na vannacht en de buien van vanochtend zitten we in Bennekom nu op 104mm neerslag voor maart.
  • 17/3 10:34 John:
    In het afgelopen half uur trok er een bui over Rijen, die ook hagel bracht. De opklaringen tussendoor zijn breed en fel. Op afstand spierwitte buientoppen te zien.
  • 17/3 10:22 Hans:
    Het koufront bracht hier 1.5 mm (Enschede W). Vanmorgen opklaringen in duidelijk frissere lucht maar nu nadert er volgens mij een bui(tje) vanuit het westen. Temp. nu 7 graden.
  • 16/3 23:09 Ron:
    Een zeer harde wind op het weerstation hier, de max wind vandaag 43,6 km/h om 17:25
  • 16/3 22:46 Jaap:
    Alweer zonloos, met vooral in de morgen regen. Ook nu kwamen de opklaringen er in de avond pas in. Het werd 11 gr. In de krachtige ZW-wind zten af en toe flinke windstoten verborgen.
  • 16/3 22:19 Gerard:
    Vanmorgen op weg naar Wageningen kwam ik bij Haarlem in een verse file terecht bij Rottepolderplein: aanhanger achter auto omgewaaid, op de zuidelijke uitloper van de brug, waar het nog verhoogd en weinig beschermd is. Geen persoonlijk letsel zag ik. De wind was er vlagerig en verraderlijk.
  • 16/3 21:39 Ted:
    Pieter had nog geluk met stormachtige vlagen. Had hier enkele van kracht 10! Uitmuntend. Lentegevoel van 2 weken terug is finaal weg.
  • 16/3 19:48 Pieter:
    Het is vanmiddag droog met stormachtige windvlagen ,Er rammelt en rommelt van alles buiten,ik vrees voor ons schuurdak
  • 16/3 18:47 Hans:
    Enschede-W 94.6 mm maartneerslag tot nu toe. Het mag volgende week droger worden....
  • 16/3 17:59 Ted:
    126 mm regen en alle 16 maartdagen met neerslag. Geruime tijd windkracht 7 tot 8. De zon heeft slechts 46 tellen geschenen. Net zo beroerd was maart 1981.
  • 16/3 16:34 Jaap:
    Trein verkeer tussen Assen en Groningen 2 uur stil door omgewaaide boom.
  • 16/3 16:27 Jaap:
    De teller staat in Oosterhesselen op 106 mm maart neerslag
  • 16/3 14:35 Pieter:
    We zitten precies op de helft van de maand maart en nu al 95 mm opgevangen ,Het wordt nu weer eens tijd om het land op e drogen
  • 16/3 14:13 Hans:
    Het is nu droog en ik heb 5 mm ontvangen in Enschede W. Temp nu 10.8 in de warme sector en stevige windkracht 5 'a 6 Bft.
  • 16/3 11:43 Hans:
    Vanaf vanmorgen vroeg erg regenachtig en nu neemt ook de wind weer toe bij 9.6 graden.
  • 16/3 10:45 John:
    Afgelopen nacht 11 mm in Rijen. Ik zit nog niet aan 100 mm maandtotaal.
  • 16/3 10:17 Erik:
    In Bennekom komt de 100 mm voor maart ook in zicht: momenteel 97mmenhet regent gestaag door.
  • 16/3 06:49 Dick:
    Hier in Capelle aan den IJssel is de maandsom tot en met gisteren (vrijdag de 15e) precies 100 mm. Op dit moment ga ik hier overheen. Het regent weer flink.
  • 15/3 22:26 Jaap:
    Weer zonloos. Toen de zon bijna onder was, kwamen er opklaringen. Nu en dan regen of motregen en alweer veel wind; af en toe harde vlagen. Wel zacht: tegen de 13 gr.
  • 15/3 21:18 Hans:
    Hier in het enschedese vanmiddag flink wat (buiige) regen, goed voor ruim 10 mm. Pas laat in de middag opklarend en droog. Met 12.5 een zachte, maar erg winderige dag.
  • 15/3 19:31 Jaap:
    maandsom in Oosterhesselen tot nu 99.9 mm tot
  • 15/3 18:24 Ko:
    Mooie herfstachtig dagje. Regen, wind en geheel zonloos. Al was het wel lang droog tussen 10 en 15 uur.
  • 15/3 18:04 Pieter:
    De dag begon met motregen, in het begin van de middag een paar flinke buien, daar na opklarend , toch weer 10 mm opgevangen in Purmerend
  • 15/3 11:55 Gerard:
    De zon! Dat maakt het een stuk vriendelijker buiten, vanmorgen nog een vieze horizontale motregen, baas en hond waren snel rond.
  • 15/3 09:46 Hans:
    Grijs weer in het enschedese en af en toe valt er wat lichte (mot)regen. Temp momenteel 6.9 graden.
  • 15/3 08:12 John:
    Vandaag alweer de 16e dag met neerslag op rij, dat hebben we al lang niet meer meegemaakt.
  • 14/3 23:37 Hans:
    De maartse herfstdag bracht hier 8.1 mm en een maxtemp van precies 9 graden. Toch in de loop van de middag.......droger, en wat zon.
  • 14/3 14:25 Erik:
    Veel regen vanochtend in Bennekom (11mm). In totaal sinds 1 maart 80,6mm.
  • 14/3 13:32 Hans:
    Sinds middernacht hier 7.6 mm (Enschede W) en het regent nu vrij intensief bij 7.3 graden.
Bekijk het archief
Do 21 maart 2019
Bezoekers online
Er zijn 1 gast en 10 leden aanwezig: Adrie, Bart, Gerard, Gerben, Hans, Henk, Jaap, Johan, Johan
Inloggen