Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 07:55
    Clinge
    12°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: NO
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 06:38
    Sluis
    10,3°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: NO
    Windkracht: 3 = Matige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 28/5 13:41 Jurgen:
    Staalblauwe luchten met hoog uv. En het gaat maar door....Ongelooflijk! Ben erg benieuwd het lang dit nog doorgaat? Eens zal er toch een bui in tegenkomen....
  • 28/5 12:00 Hans:
    Weer van dat super heldere weer met in-blauwe lucht! (Enschede-W)
  • 28/5 09:04 John:
    Het best blauw buiten in Rijen. Al wat meer wind dan voorgaande ochtenden. De nacht was wederom toch redelijk prikkelend fris.
  • 27/5 22:16 Hans:
    Een bijna zomerse dag vandaag in Enschede-W met 24.8 graden. Later in de middag en avond stak de wind kil op en daalde de temperatuur.
  • 27/5 21:46 Jaap:
    Gisteren 23 graden, vandaag netaan 20. De noordenwind ging aantrekken. Af en toe licht bewolkt, maar blijvend droog. Het droogt nog verder uit. Neerslagtekort naar 150 mm. Dat haal je niet meer in, behalve bij plaatselijke plensregens bij onweer. De derde droge zomer op rij, althans op de hogere gronden komt er aan. Ramp voor de natuur en de land- en tuinbouw.
  • 27/5 19:32 Ko:
    En goed te weten dat het in Limburg 3 graden warmer was. Eindelijk eens een keertje midden Brabant niet de warmste plek van NL.
  • 27/5 17:13 John:
    In het midden van Brabant, momenteel met 22 graden 2 graden minder warm dan gisteren rond deze tijd.
  • 27/5 16:55 Ted:
    Vrijwel onbewolkt bij N-4. Temperatuur zakt zeer snel. Om 13.35 uur was het max. van 20,3 graden. Nu is het nog maar 16,5 graden. We zijn duidelijk in een koelere luchtsoort gekomen.
  • 27/5 08:40 John:
    Vanmorgen hier in Oss een vrij zeldzaam natuurverschijnsel: mist!
  • 26/5 22:51 Jurgen:
    Vandaag weer een prima dag met wederom veel zon en een paar stapelwolken. De zomer van 2020 begint op stoom te komen....
  • 26/5 19:55 John:
    Nog 22 graden om 20 uur. Komt over als een vrij zomerse avond. Het is best zo. Liever dan nog boven de 30 graden.
  • 26/5 19:53 John:
    Toch ruim 24 graden in Rijen. De 26e warme dag deze lente. Het kunnen er precies 31 worden. Evenaring van het record.
  • 26/5 17:21 Pieter:
    Een zonnige dag met weinig wind waardoor de zon best warm aan voelt, max 24 C
  • 26/5 09:12 Hans:
    Fraai zonnig maar wel met sluierbewolking in Enschede-W.
  • 25/5 22:30 Hans:
    Uiteindelijk is het later vandaag volledig helder geworden (fraaie maansikkel nu te zien tegen een glasheldere lucht) maar lange tijd was er hier een zware bewolking te zien. Werd langzaam dunner en nam af. Maximum 19.3 graden.
  • 25/5 22:22 Gerard:
    Meer een kleine meloen, die moet je hier ook niet op het dak krijgen. Mooie blauwe dag in Schoorl, met gematigde temperaturen en een verfrissende wind!
  • 25/5 21:37 Herman:
    wolkenfoto van supercel waarbij hagelstenen zo groot als sinaasappels.https://jeugdjournaal.nl/artikel/2334912
  • 25/5 16:25 John:
    Verkwikkend of opwekkend weer, wel alweer boven de 21 graden in Rijen. Daarmee 25 warme dagen deze lente. Record is 31 uit lente 2018. We gaan Nog een eind komen.
  • 25/5 14:09 Jurgen:
    Mooie kleine stapelwolken in een felblauwe lucht. Dit bij aangename temperaturen. Ideaal weer!
  • 25/5 10:13 Koos:
    Nog redelijk wat bewolking, maar zal straks verder gaan opklaren. 5,5 mm afgetapt. Mei nu 22 mm, zal waarschijnlijk de eindstand zijn
  • 25/5 08:16 Hans:
    Mooi rustig weer met wolkenvelden in Enschede-W. Vanmorgen tijdens een wandeling kon je zien dat de natuur opgefleurd was na de 12 mm van gisteren.
  • 24/5 23:42 Renťe:
    Ik heb vandaag 7 mm afgetapt. En de onweersbui van vannacht heeft brand veroorzaakt in Amen (dorp iets ten zuiden van Assen)
  • 24/5 23:04 Hans:
    Uiteindelijk 12 mm In Enschede-W. Het "buide" vanavond nog wat na. We zijn er blij mee!
  • 24/5 21:28 Richard:
    Vandaag de natste dag sinds 13 maart. Hoe bijzonder is dat ? 4,5 mm maar liefst 😳
  • 24/5 20:27 Marcel:
    6,5 welkome mm' s in nunspeet.
  • 24/5 20:18 Ko:
    Bewolkte middag en avond met soms nog wat lichte regen. Nog tot 2,5 mm gekomen.
  • 24/5 20:06 Erik:
    In Bennekom gaat het nog steeds af en aan met (mot) regen en zitten we nu op 3,5mm - boven al mijn verwachtingen!
  • 24/5 19:59 Jurgen:
    Toch nog net genoeg regen om de ton te vullen...1.5 mm in totaal. Verder een grijze dag. Bijzonder in deze zonnige tijden!
  • 24/5 19:58 Gert:
    Ik mag niet klagen in totaal 5.6 millimeter
  • 24/5 19:53 Jaap:
    Bewolkt en fris.Het werd ruim 14 graden. Af en toe lichte regen, maar veel was het niet. Het blijft dus zeer droog, nog weken.
  • 24/5 19:09 Hans:
    En nu, opnieuw buiige regen...
  • 24/5 18:38 Hans:
    Juist! Zo-even na de flinke plensbui van rond 18.00 toch maar even 10 mm ontvangen. Hoeraaa! Dat hadden we even nodig. Ook niet meer verwacht maar dat kan zomaar gebeuren in de retro-stand...
  • 24/5 17:56 Hans:
    Prijs de dag niet voor het avond is. Nu een lekkere buiige regen in Enschede-W. Laat dit nog maar even doorgaan....
  • 24/5 17:52 Ted:
    Regende tot 13.05 uur. Neerslag 4,5 graden. Tijdens de regen was het steeds 12 tot 13 graden. Nu is het bijna 15 graden. Om 15.40 uur was het voorlopige maximum van 15,0.
  • 24/5 17:27 Pieter:
    Na regen komt vandaag geen zonneschijn, zwaar bewolkt met een stevige frisse wind ca 14 C , Een heel verschil met hemelvaartsdag ,toen zonnig,weinig wind en 26 C
  • 24/5 16:59 Kees:
    In Eindhoven niet meer dan af en toe gespetter aan het einde van de ochtend en begin van de middag. Met een sterk hogedrukgebied in de buurt (alweer !) zal de komende dagen de droogte hier steeds ernstiger worden.
  • 24/5 16:02 John:
    Ik ben in Rijen tot 2 mm gekomen. De zandgronden zijn een vingertopje vochtig geworden. De komende week verdamp er dagelijks een veelvoud.
  • 24/5 15:48 Frank:
    In Zaandam-west 4 mm regen !!! Het is magertjes, maar alles is meegenomen en wij zullen het er voorlopig weer mee moeten doen.
  • 24/5 14:42 Ko:
    Breda ruim 1,5 mm. Zie zelfs plasvorming op de platte daken. Sinds 2 mei niet meer voorgekomen.
  • 24/5 14:26 Gert:
    Op grond van de Solar gegevens van onze site lijkt het mij dat het in het noordwesten alweer is opgeklaard
  • 24/5 14:18 Hans:
    Regen (0.2 mm) stelt geen drup voor. Hogedruk perst de regen er uit. Het is en blijft kurkdroog!!
  • 24/5 14:14 Erik:
    Bijna klaar met de regen hier in Bennekom. Anderhalve millimeter. Niet veel, maar meer dan ik had durven hopen.
  • 24/5 13:57 Pieter:
    Hier in Purmerend is het nu droog met zelfs een waterig zonnetje, opbrengst; 5 mm regen ,Hier moeten we het waarschijnlijk weer een tijd mee doen
  • 24/5 12:51 Jurgen:
    Zowaar even een lekker mals regentje. Een opkikkertje voor de natuur. Niet veel, maar alle beetjes helpen. Na dit zijn we wellicht weer vertrokken voor de volgende langdurige droogte periode....
  • 24/5 11:29 Gert:
    0.6 mm
  • 24/5 11:28 Ko:
    Lichte regen. Straten en stoepen zijn inmiddels al nat te noemen.
  • 24/5 11:22 John:
    Joepie meer druppeltjes stuifregen.
  • 24/5 11:08 Ko:
    Er komt voor ons ook nog wel wat aan. Nu al wat licht gespetter.
  • 24/5 11:03 John:
    Af net toe waait er een druppeltje voorbij in Rijen.
  • 24/5 10:57 Pieter:
    Ik kijk naar buiten en jawel !! Het regent in Purmerend ! dat zijn we niet meer gewend ,, wel een verfrissing voor de natuur Tpt nu toe 2,5 mm.
Bekijk het archief
Do 28 mei 2020
Bezoekers online
Er zijn 9 gasten en 6 leden aanwezig: Bert, Helga, Henk, Jannes, Wilfred
Inloggen