Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 21:03
    Sluis
    0,3°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 19:07
    Clinge
    4,2°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windkracht: 0 = Windstil
  • 15:33
    Clinge
    8,2°C
    (3/8) Half bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 19/11 21:29 Ted:
    Wilfried twijfelt aan 557mm. Er is een klein gebied die zo uitschiet. Effect door Tata Steel of Schiphol? Krommenie, Zaandam of Uitgeest hebben veel minder neerslag.
  • 19/11 19:20 Pieter:
    Snelle daling van de temperatuur, Woensdrecht al - 0,2 C en aan de grond -2,3 C
  • 19/11 18:50 Pieter:
    Vandaag zon maar ook buien 8 mm ,Max 8 C , nu snel dalend 3 C waarschijnlijk volgt de eerste echte vorstnacht hier in het westen met kans op gladheid !!
  • 19/11 17:09 Wilfried:
    @Ted, 557 mm?
  • 19/11 15:40 Hans:
    In het duitse Ahaus, net over de grens bij Enschede is het vrij helder geworden bij 7 graden. Het zou een koude nacht kunnen worden..
  • 19/11 15:11 Ted:
    Westzaan 557,0 mm (19-11 14.55 uur).
  • 19/11 15:10 Ted:
    September 188,6mm Oktober 300,9mm November (19-11 14.55 uur) 111,3mm. Totaal 600,8mm (Back-up geeft 601,2mm aan).
  • 19/11 15:05 Ted:
    Om 14.44uur werd de trieste som van ZESHONDERD ( 600 ) MM neerslag bereikt sinds 1 september.
  • 18/11 23:37 Hans:
    Ruim 30 mm over het maandagetmaal in Enschede-W. Regen met verschillende intensiteiten. Maxtemp. 7.5 graden.
  • 18/11 21:18 John:
    In Rijen met 5 mm uit nacht gekomen, vandaag overdag slechts 2 mm erbij.
  • 18/11 20:58 Ronald:
    Hier in Spijkenisse wťl droefgeestig maar niet echt verregend vandaag, met 4 mm. Sinds begin van de avond wel een flink doorstaande noordwester, 5-6 Bft.
  • 18/11 16:59 Pieter:
    Afgelopen nacht heeft het flink geregend, Overdag viel het erg mee mee af en toe wat gedruppel totaal 8 mm Novemberneerslag nu 72 mm
  • 18/11 08:59 Ko:
    Het druppelt wat in Breda. Tot nu toe 2 mm sinds vannacht.
  • 18/11 08:56 Bert:
    Neerslag tot nu toe 11 mm
  • 18/11 07:20 Hans:
    Sinds gisteravond toen de regen begon is hier in het enschedese 13 mm gevallen. Zondag een maxtemp van maar 5.1 graden en actueel (tijdelijk?) droog bij 5.5 graden.
  • 18/11 06:36 Gert:
    10 mm tot nu toe
  • 18/11 06:13 Frank:
    Code Rood van kracht in Tirol, het zuiden van Oostenrijk en het noorden van Italie vanwege zware sneeuwval en groot lawinegevaar, hoog in de bergen. Sommige plaatsen zijn van de buitenwereld afgesloten. Wat zuidelijker en op lager niveau: zware regenval. Bron: NOS TeleTekst.
  • 18/11 00:40 Kees:
    In.Amsterdam was het vandaag een heerlijke zonnige dag met weinig wind.
  • 17/11 21:24 Frank:
    Het weekend in de omgeving van Maastricht. Winters weekend met vrij veel zon, wel vaak wat afgeschermd door hogere wolkensluiers en rustig weer. Vanmorgen zonnige start en autoruiten krabben, wat nevel en zon en in de middag snel toenemende bewolking en vanavond gevolgd door wat lichte regen
  • 17/11 13:42 Gerard:
    Ook in Schoorl waren de auto's voorzien van bevroren dauwdruppeltjes, geen ijsbloemen. Vrij helder, weinig wind en momenteel 6,3 graden.
  • 17/11 10:24 Pieter:
    Na een grijze zaterdag nu weer een heldere ochtend met sporen van grondvorst.
  • 17/11 09:34 Gert:
    Wolkenscherm begint van het oosten al binnen te lopen
  • 16/11 19:50 Frank:
    Een temperatuur van - pak 'm beet - min 5 gr.C. en windkracht 1 is even realistisch als een temperatuur van min 5 gr.C. en windkracht 7, maar kan, als je in het tweede geval niet goed ingepakt bent en je jezelf te lang aan de omstandigheden bloot stelt, een verschil van leven en dood betekenen.
  • 16/11 19:03 Gerard:
    Gert schreef: In sommige gebieden is de windchill van belang gezien de afkoeling van het lichaam. Het KNMI zet niet voor niks waarschuwingen uit als de windchill beneden de -15 komt. Kortom: er is wel over nagedacht.
  • 16/11 08:33 Theo:
    Ik haat gevoelstemperatuur gegevens! Ik ben meer gefocusseerd op realistische temperaturen.
  • 16/11 00:19 Hans:
    Hier in het enschedese 6.1 graden als maxtemp maar gevoelsmatig duidelijk kouder bij meest veel bewolking.
  • 15/11 23:12 Jaap:
    De wind draait steeds. Vandaag NO. Daarbij koud , max. slechys 5 graden en ook nog vrijwel geen zon. Onaangename dag.
  • 15/11 18:49 Pieter:
    Lage maxima, lokaal werd de 5 C nog niet eens gehaald ( Hogeveen 4,8 C )
  • 15/11 17:24 Gerben:
    Waar liggen mijn wanten toch!
  • 15/11 15:29 Joost:
    tijd voor handschoenen. Erg fris met de oostenwind. temperatuur in Woensdrecht 5,5 graden. Het zonnetje probeert door de wolken heen te schijnen
  • 15/11 14:40 Gert:
    windchill op het Wad net onder nul rond 14.30
  • 15/11 14:26 Pieter:
    Grijs en koud met een stevige NO wind en slechts 5 C ,gevoelswaarde ca 0 C
  • 14/11 20:43 Pieter:
    Saai weer , maar wel de hele dag droog
  • 14/11 18:37 Frank:
    Om 17.17 uur onze tijd (01.17 uur pl.tijd) zware aardbeving met magnitude 7,3 onder de Molukse Zee tussen NO-Sulawesi en Halmahera. GDACS houdt het op een mogelijke regionale tsunami van ruim 1 meter hoog. Eerder vandaag in Ambon een 4,6-beving, temidden van talrijke lichtere aardschokken. Opvallend is de zeer grote activiteit de laatste tijd in het Molukse gebied. Bronnen: GDACS en volcanodiscovery.com..
  • 14/11 16:48 Ko:
    De mate waarin de zon dagelijks schijnt zou je niet zeggen dat het nov is.
  • 13/11 22:40 Dick:
    Hier in Capelle aan den IJssel vandaag 18, gisteren 11,5 eergisteren 7 mm. Ik hoop niet dat hiermee een trend (overtreffende trap) is gezet. November tot nog toe 66 mm.
  • 13/11 21:46 Pieter:
    Ja Ted, we werden er echt door verrast, Om 16.15 uur zag ik nog hagelresten in het gras liggen bij ca 8 C .
  • 13/11 21:20 Ted:
    De zware hagelbui in Purmerend had hagelstenen van 2 tot 2 1/2 cm. Heel extreem voor winterhalfjaar. Om 13.25 uur waren de hagelstenen op de grond nog 1 tot 1 1/2 cm. Locatie Einsteinstraat te Purmerend.
  • 13/11 20:57 Hans:
    Enschede-W over het etmaal slechts 1 mm. Duidelijk weer buiensituaties.
  • 13/11 16:51 John:
    Sinds middernacht tot vanmiddag 16 uur : 11,5 mm totaal in Rijen.
  • 13/11 16:44 Pieter:
    Na wat kleine buitjes In de ochtend werden we rond 12.30uur verrast door een zware hagelbui met grote hagelstenen die het landschap in een mum van tijd wit toverde 1 km verderop geen hagel, Totaal weer 9 mm opgevangen.
  • 13/11 16:12 Hans:
    In Ede-Zuid half uur geleden waterballet, met buitenverlichting die automatisch aan gaat. Gistermiddag korrelhagel. Hoezo minder herfsteffecten...
  • 13/11 16:05 Ko:
    En een tweede buitje daarstraks bracht er nog 3 mm bij. Ook hier geen hagel of onweer, dat is sowieso een zeldzaamheid geworden.
  • 13/11 14:41 Dick:
    Het regent momenteel pijpenstelen in Rotterdam. Ook wat donder gehoord.
  • 13/11 14:13 Rene:
    Heb ook de indruk dat het in de herfst minder (intensief) onweert in het kustgebied. Ik kan me van de jaren 80 uren lange lichtshows herinneren, met onweer vlakbij en boven zee hier in de omgeving van Alkmaar. Eťn keer overdag 12 aaneengesloten uurvakken. Dat zie ik tegenwoordig niet meer.
  • 13/11 13:32 Marcel:
    In Nunspeet nu een gebied met wat buien maar ook nu weer geen hagel en onweer. De trend van de laatste jaren van steeds minder herfstbuien met hagel en onweer in het binnenland zet door. Even de bliksemkaarten van het KNMI bekeken en ook aan de kust is de hoeveelheid onweer beperkt. Trend of toeval?
  • 13/11 13:05 Rene:
    Gisteren 22,5 mm vooral in de avond intensieve regen, 80 mm deze maand
  • 13/11 11:43 Ko:
    Ik telde in Breda vanochtend maar 1 klein buitje van 2 mm. Nog 3 mm vannacht dus in totaal nog maar 5 mm vandaag. Na die bui brak de zon al weer door wat nu nog steeds is.
  • 13/11 10:10 John:
    Talrijke buien ook in Rijen tot nu toe. Niet bijzonder fel, maar door gezamenlijk optreden toch 7 mm sinds middernacht. Ook de eerste smeltlijnen van dit najaar goed kunnen zien vanochtend.
  • 13/11 09:59 Frank:
    Op Ambon eiland, Molukken, gisteravond 19.10 uur pl.tijd weer een beving van magnitude 5, gevolgd door een dozijn lichte naschokken, urenlang. De schrik en stress is weer terug bij de mensen op Ambon en omgeving. Hier in Delft een minuut geleden een nabije ontlading met vrij zware donder.tijdens een flinke bui.
Bekijk het archief
Di 19 november 2019
Bezoekers online
Er zijn 3 gasten en 4 leden aanwezig: BjŲrn, Herman, Martijn, Richard
Inloggen