Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 22:53
    Eesveen
    2,8°C
    (0/8) Onbewolkt
  • 20:56
    Sluis
    6,5°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: N
    Windkracht: 3 = Matige wind
    Na regenbui, nu droog
  • 20:32
    Clinge
    6,9°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: NNW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 30/3 21:34 Jaap:
    De eerste uren van de dag waren zonnig. Minimum ca.-3. Maximaal rond +9. Dat kon door veel minder wind.. Aan het eind van de middag en het begin van de avond een paar kleine buien. Geen winterse neerslag waargenomen.
  • 30/3 20:39 Pieter:
    De dag begon helder en koud met -1 C overdag zon en wolken, max 9 C een paar buitjes, rond 18.30 een flinke hagelbui, nu helder en dalende temperaturen 4 C Vannacht kans op gladheid !!
  • 30/3 19:01 John:
    Een paar piep kleine buitjes te Rijen. Stoepen net nat. Er zat soms wat korrelhagel bij.
  • 30/3 17:12 Ted:
    Half tot zwaar bewolkt en af en toe een bui. Afgelopen nacht de laagste temperatuur van gehele winter. -2,0 graden! Was tot nu toe -1,9. Record sinds 1930.
  • 30/3 15:47 Gert:
    hier wat korrelhagel momenteel
  • 30/3 10:33 Theo:
    In Groesbeek ook afgelopen nacht de koudste met minimum -4,8 en grondvorst -8,2.
  • 30/3 10:08 Erik:
    In Bennekom ook de koudste nacht van de afgelopen winter met -3,8įC. Komende nacht weer koud: ik vrees voor flinke vorstschade.
  • 30/3 08:54 Frans:
    op 30 maart je eerste vorst meten...
  • 30/3 07:41 Jurgen:
    Hier in Dordrecht ook vorstig met -1.4 graden. Wat jammer dat het geen 2 maanden eerder was....
  • 30/3 07:14 Hans:
    Hier in het enschedese ook -4 graden momenteel, de laagste temperatuur van dit hele winterseizoen! Helder weer met weinig wind.
  • 30/3 06:49 Ko:
    Met -4 gr koudste nacht van hele winterseizoen. Toch nog gelukt op de valreep.
  • 29/3 19:58 Pieter:
    Een vrij zonnige dag met een harde koude NNO wind en max 8 C gevoelsmatig koud
  • 29/3 19:04 Gerard:
    Met de krachtige tot harde wind en iets meer dan 4 graden onaangenaam buiten in Schoorl en zo ook in de rest van NL. Perfect weer dus.
  • 29/3 18:28 Hans:
    Na wat gevlok in de ochtend en nog langdurig veel bewolking is het nu zonnig geworden met wat platte stapelwolken bij 6 graden. (Enschede W)
  • 29/3 18:17 Piet:
    Vanmorgen een beetje sneeuw en hagel, wel met een snerpende wind...
  • 29/3 14:18 Ted:
    Meest licht bewolkt. Wind NNO-7 met vlagen tot 9. Temperatuur is 7 graden.
  • 29/3 11:38 Hans:
    Zomertijd is ingegaan, meteen voor het eerst in het winter halfjaar sneeuw in Ede-Zuid
  • 29/3 11:31 Kees:
    Ook in Eindhoven een bui met korrelsneeuw.
  • 29/3 11:17 Erik:
    De eerste sneeuw van deze winter in Bennekom. Met een bizar bulderende noordoostenwind.
  • 29/3 10:59 Hans:
    Voortdurend lichte sneeuw. Temp gedaald tot 3.6 nu..
  • 29/3 09:59 Hans:
    Korrelsneeuw bij 4.2 graden in Enschede-W. Koud!
  • 29/3 08:29 Gert:
    Wat buien boven de Noordzee. De bovenlucht is zo koud dat een van de buien vanmorgen een ontlading liet zien ondanks de hoge luchtdruk
  • 28/3 18:53 Edward:
    Vandaag duidelijk warmer in Mainz dan in Nederland. Een graad of 17-19 vanmiddag om 16 uur en op open plateaus daarbij ook redelijk wat N/NO wind, al was er vorige week wel duidelijk nog wat meer wind.
  • 28/3 18:03 Jaap:
    Een ander hogedrukgebied neemt het over. Een soort glazen front. In de middag werd het licht tot half bewolkt. Een straffe no. tot n.wind deed het koud aanvoelen, maar het werd nog 11 graden. Het droogt snel uit. April wellicht weer erg droog?
  • 28/3 17:41 Gerard:
    In Schoorl overwegend half bewolkt en een gure noordenwind, door de windkoelte minder aangenaam dan gisteren, de 10 graden sowieso niet bereikt. De gieter als wapen tegen uitdroging van het gewas al gehanteerd.
  • 28/3 16:55 Ko:
    Zonnige weertype is hardnekkig, ook vandaag nog (tegen verwachting in) een volle dag zon. Bijna ongeloofwaardig dat het morgen winters is met max beneden de 10 gr. en een bui?
  • 28/3 12:40 Pieter:
    Waarschijnlijk heeft deze week een record aantal zonuren opgeleverd, voor het eerst vandaag een paar schapenwolkjes tegen de blauwe lucht,in de zon en uit de wind is het echt aangenaam lenteweer.
  • 28/3 12:26 Frank:
    Verstilde steden onder een paradoxaal strak blauwe lucht en helder beschenen door de welkome lentezon houden de adem in gespannen wachtend voor code groen. Terwijl de schrale noordooster door de vrolijk ogende voorjaarsbloesems in de kleuren als die van een krans blaast. Het onzichtbare in de dampkring - microscopisch klein laat weer eens zien wie de baas is.
  • 26/3 21:07 Edward:
    Hier in Mainz (Duitsland) vandaag een mooie zonsondergang (zie fotocarrousel) bij vanuit het zuidoosten binnentrekkende vrij dikke hoge bewolking. Vorige werkweek veel zon en alle middagen rond 18 graden, deze week (tot nu toe) en het weekend was vergelijkbaar met NL, maar zeker niet de koudste nachten van de winter of dit jaar tot zover (het was eerder al -6, maar deze week tot -3). In Rotterdam juist wel de koudste twee nachten van het kalenderjaar 2020 tot nu toe gemeten.
  • 26/3 14:13 Gerard:
    Voor het huis zomer, achter het huis winter, het typische maartse lenteweer. 9.6 graden maar een straf windje in Schoorl.
  • 26/3 11:54 Jurgen:
    Voor de 6e dag op rij vrijwel onbewolkt. Wat een verademing na de lange herfst met de zuidwest passaat!
  • 26/3 09:51 Anton:
    Stralend blauwe lucht, 6 graden, gortdroog (<45%) en ruim voldoende pollen (want geel laagje op de auto): mooie voorjaarsdag, behalve voor hooikoortslijders.
  • 25/3 22:58 Hans:
    Toch hier in de achtertuin in superdroge lucht 14.1 als maximum (Enschede-W) Wel sluierbewolking en wat dalende barometer...
  • 25/3 21:07 Pieter:
    In de vroege ochtend witte grasvelden en autoruiten krabben, daarna een heerlijke zonnige lentedag tot 11 C , Vanavond weer snelle temp. daling, Leleystad al weer -0,7 C aan de grond.
  • 25/3 09:43 Erik:
    De bosanemoontjes achter mijn raam liggen door de vorst slap op de grond. Met -1,6įC de koudste van de de afgelopen nachten.
  • 24/3 19:45 Pieter:
    Na zonsondergang een snelle temperatuursdaling, Hupsel aan de grond al -1,2 C
  • 24/3 19:25 Jaap:
    Echt in alles is deze dinsdag een kopie van gisteren. Misschien iets minder wind.
  • 24/3 19:22 Pieter:
    Net als gisteren droog en zonnig weer met een koude start en s,middags aangenaam met ca 10 C.
Bekijk het archief
Di 31 maart 2020
Bezoekers online
Er zijn 2 gasten en 6 leden aanwezig: Adrie, Bart, Bert, BjŲrn, Hans, Jannes
Inloggen