Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 10:08
    Clinge het Zeegat
    11,7°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: OZO
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
    Lichte regen
  • 07:56
    Clinge het Zeegat
    11,2°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: O
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 06:44
    Sluis
    9,7°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: NO
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 25/5 11:35 John:
    Wolkenvelden in Rijen. Zon zichtbaar. Het spetterde zojuist wat, maar de stoepen werden amper nat.
  • 25/5 07:29 Hans:
    Zaterdag start met geheel bewolkt weer hier in het oosten. Temp. nu 10.9 (minimum 7.8)
  • 24/5 21:37 Pieter:
    Een aangename zonnige dag ,matige westen wind en max 21 C
  • 24/5 20:49 Hans:
    Zomerse dag in Enschede W met 25.1 graden.
  • 23/5 23:46 Hans:
    Fraaie warme dag met 23.7 graden hier in het enschedese. Er waren stapelwolken en ook was er sluierbewolking maar de zon had de hoofdrol. Echter nog geen aanzet tot standvastig zomerweer.
  • 23/5 23:16 Jaap:
    Mooi weer, 21 gr., maar die droogte! Ik heb nu 15 jaar deze volkstuin op het zand. Meer dan de helft van deze jaren een (kurk)droog voorjaar.
  • 23/5 18:16 Ted:
    Fraaie zonnige dag. Alleen viel het maximum (19,9) graden op een vreemd tijdstip. 11.25 uur terwijl de zon nog klimmende was.
  • 23/5 17:21 Pieter:
    Een prachtige lentedag met veel zon, niet veel wind en max. 20 C.
  • 23/5 17:00 John:
    Ik vind het warm buiten. In deze meimaand voelt 21 graden in Brabant warm. Vorig jaar was 21 graden relatief koel, naast 15 zomerse dagen in Rijen.
  • 23/5 16:57 Gerard:
    Hier ook overdag de hemel bezoedeld met vliegtuigcirrus en condenssporen, later in de middag weer grotendeels opgelost. Perfect lenteweer.
  • 22/5 23:11 Hans:
    Er waren in de avond volop vliegtuigcontrails te zien..
  • 22/5 23:10 Hans:
    Prima dag met zon/stapelwolken. Net geen warme dag met 19.9 graden in het enschedese...
  • 22/5 21:55 Jaap:
    Door meer zon een stuk aangenamer dan in de twee voorgaande dagen. Nu werd het rond 18 gr. De wind ging later op de dag wat krimpen naar westelijke richtingen. Neerslagtekort neemt weer snel toe. Is ook niet weggeweest, ook in de winter niet. Ik hoop toch op spoedige neerslag, maar wel met wat hogere temperaturen.
  • 22/5 17:07 Pieter:
    Het weer van vandaag is een stuk aangenemer dan de 2 voorgaande dagen, droog met regelmatig de zon er bij ,niet veel wind en een aangename 18 C , heerlijk lenteweer !!
  • 22/5 09:18 Ko:
    Het is in Breda al zonnig sinds zonsopkomst dus voor hier klopt de verwachting (weer) niet.
  • 22/5 06:42 Gert:
    opnieuw een grijze start. De sounding van afgelopen nacht geeft aan dat de vochtige laag een stuk dunner is dan gisteren. Kortom de kans op zon neemt toe wat ook in de verwachting zit
  • 21/5 23:19 Hans:
    Soms wat lichte motregen (0.1 mm).
  • 21/5 23:18 Hans:
    Zeer grijze kille dag. Geen zon gezien...16 graden als maximum en in de avond werd het ronduit kil.
  • 21/5 22:44 Jaap:
    Alweer zo'n nare dag:kil en zinloos. Max. Slechts 13 gr. Droogte duurt voort.
  • 21/5 22:43 Jaap:
    Alweer zo'n nare dag:kil en zinloos. Max. Slechts 13 gr. Droogte duurt voort.
  • 21/5 22:43 Jaap:
    Alweer zo'n nare dag:kil en zinloos. Max. Slechts 13 gr. Droogte duurt voort.
  • 21/5 18:47 Ko:
    Nu en ook rond het middaguur soms zonnig, dus lang niet zo grijs als gister.
  • 21/5 18:46 Kees:
    In Eindhoven was het vandaag niet geheel zonloos. In de loop van de middag brak af en toe even de zon door.
  • 21/5 18:14 Pieter:
    Net als gisteren een grijze zonloze en frisse dag met slechts 13 C , van mij mag de zon weer door komen.
  • 21/5 17:58 Gert:
    Grijze en tamelijk kille dag vandaag
  • 21/5 17:55 Ted:
    Motregen valt vandaag gedurende 15,1 uur met 20 duizendste millimeter tot 17.40 uur. Gister 2,7 uur motregen vanaf 21.17 uur met 0,003mm. Van 21.17 uur 20 mei t/m 13.40 uur 21 mei heeft het nooit droog geweest.
  • 21/5 09:38 Hans:
    Grijs hier in het oosten en ik heb ook al wat licht gespetter waargenomen. Temp nu 13.4 graden.
  • 20/5 23:07 Hans:
    Maar nog altijd boven de 15 graden hier..
  • 20/5 23:04 Hans:
    Veelal een stratusdag in het enschedese. Spaarzame opklaringen maar nog wel vrij warme lucht. Maxtemp 21.7 graden. In de avond werd het killer..
  • 20/5 21:50 Jaap:
    Zonloos en nogal kil, howel het toch nog ruim 15 gr. werd. Weer droog. Ook gisteren niets gehad, terwijl elders in het O. toch een flinke bak viel. De droogte neemt hier weer toe. Een neerslagoverschot hebben we hier in geen maanden gehad.
  • 20/5 20:55 Ted:
    Pieter, jij hebt nog mazzel. Ik moest het met 13,1 graden doen. Lijkt inderdaad november. Sinds een half uur bijna mist. Zicht schommelt tussen de 1200 en 1500 meter.
  • 20/5 19:14 Pieter:
    De hele dag een egaal grijze massa, een kille wind en maximaal 15 C , het lijkt wel niovember
  • 20/5 17:38 John:
    Bewolkt weer, een oase van rust.
  • 20/5 16:49 Kees:
    Al weer een teleurstellende meidag in Eindhoven. Nog geen zon gezien en onder de bewolking voelt het buiten kil aan.
  • 20/5 16:04 Ko:
    Temp rond 15 gr terwijl 20 was verwacht, meevaller! Ook nog geheel zonloos tot nu toe. Heel anders dan gister.
  • 20/5 14:09 Wim:
    Tsja, de droogte gaat op veel plekken gewoon door. Ook in Bennekom. Nieuw gras krijg ik gewoon niet aan de groei, zelfs niet met om de andere dag sproeien. De diepere grondlagen, dichtbij de zandlaag, zijn na vorig jaar en de droge april gewoon te droog; het water is zů verdwenen.
  • 20/5 06:47 Erik:
    In Bennekom een magere 04 mm, maar ik zie dat net ten westen van ons helemaal niets is gevallen, dus we mogen hier op het zand van geluk spreken. Ik hoop nu maar dat er vandaag nog wat komt -- je weet het nooit. Buienradar was gisteren trouwens waardeloos. Gaf vanaf eind van de middag regelmatig regen bij ons aan terwijl er niets viel.
  • 20/5 06:43 Gert:
    6.5 mm sinds gisteravond
  • 19/5 23:45 Hans:
    Enschede W vandaag zomers met 26 graden. Een beetje gerommel en amper 1 mm regen. De droogte duurt voort...
  • 19/5 23:27 Tonnis:
    Rond Biddinghuizen plaatselijk ruim 25 mm vandaag
  • 19/5 22:47 Bert:
    Eerbeek: 11,4 mm (zie Sylphide) en ongeveer anderhalf uur onweer. Zowel neerslag intensiteit als onweer niet spectaculair. Hoogste rainrate 32 mm.
  • 19/5 22:24 Renťe:
    In Beilen geen regen van betekenis gevallen. Letterlijk: alleen een enkel spatje, het miezert nu een beetje. 26.4 graden als maximum.
  • 19/5 21:54 Gerben:
    Blijft inderdaad maar doorgaan met regenen. Geen onweer meer
  • 19/5 21:03 Adwin:
    En dan zegt het KNMI : in Brabant nog een enkele onweersbui.Maar dan wel een paar uur lang. Het is hier noodweer en op de Veluwe en straks in midden van het land straks ook.
  • 19/5 20:46 Gerben:
    Schijndel ook. Het blijft hier steeds matig tot zwaar regenen met regelmatig onweer
  • 19/5 20:35 Adwin:
    Gemert 35 mm in 40 min en het wordt nog veel meer als ik de radar moet geloven.
  • 19/5 20:18 Gert:
    2 mm al hier. Op weatherlink.com zie ik behoorlijk wat regen o.a in Nieuwleuzen en Zwolle
  • 19/5 19:31 Pieter:
    Na een vrij zonnige middag is de lucht weer helemaal dicht getrokken met lage stratusbewolking, temp gezakt van 19 naar 13 C daarbij een stevige noorden wind en het zomergevoel is weer totaal verdwenen.
  • 19/5 18:55 Gert:
    buien hier zichtbaar en onweer hoorbaar. Sylphide stations melden 12 mm op een bepaalde plek in het oosten
  • 19/5 17:48 Gerard:
    Ostgewitter! Hier en daar kan het even flink ontladen, elektrisch zowel als van water. Stijgingsregen door optilling van de warme (boven)lucht over de koele en vochtige zeelucht. Hoe ver de buien westwaarts komen is nu de vraag.
Bekijk het archief
Za 25 mei 2019
Bezoekers online
Er zijn 2 gasten en 1 lid aanwezig: Ype
Inloggen