Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 08:38
    Enschede-W
    14,9°C
    (1/8) Licht bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 08:07
    Clinge het Zeegat
    16,1°C
    (1/8) Licht bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 06:44
    Sluis
    12,8°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 3 = Matige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
Nu lid worden
  • 18/7 14:19 Renťe:
    tot ongeveer 11 uur was het vanmorgen in Beilen zonnig. Toen betrok de lucht en nu is het zwaarbewolkt, ziet er soms naar regen uit, maar het is droog. 23.6 graden.
  • 18/7 08:40 Hans:
    Lekkere frisse zomerochtend. Helder (minimumtemp. was hier 12 graden) met een enkele cirrustoefje bij 14.9 graden. Gisteren tropisch met 30.7 en fraai opbollende congesti in de middag. Het bleef gewoon droog (Enschede-W).
  • 17/7 15:44 Johan:
    Net in Den Ham vier droppels regen, je hoorde het sissen!
  • 17/7 13:11 Joost:
    ik kon niet eerder reageren maar hier in Woensdrecht heb ik gisteren (16-07) 6,6 mm regen geschept. Wat een heerlijk buitje!!. Vandaag benauwd temp: 25,2 met een WZW wind 2/3
  • 17/7 08:34 Ko:
    Letterlijk en figuurlijk een lichtpuntje gisteravond met het onweer, even iets anders in eentonige periode na wederom hete dag tot 32 gr in Breda. Opbrengst was zeer mager 0,6 mm.
  • 17/7 08:33 Frank:
    In de Zaanstreek zon, onbewolkt en de 20 oC is alweer gepasseerd, geen spat gevallen.
  • 17/7 08:29 Hans:
    Vanmorgen wat restbewolking (Enschede-W) van het buiengebiedje van gisteravond boven ZW Nederland. Nu meest licht bewolkt bij 17.9 graden (minimum 15.3).
  • 16/7 23:30 Hans:
    In Ede vandaag prachtig zomerweer. Zojuist op mijn balkon een half uurtje oranjekleurig weerlicht zitten bekijken, blijkt onweer in de omgeving van Dordrecht te zijn, nu uitdovend....
  • 16/7 23:15 Hans:
    Vandaag hier een tropische 31.5 in Enschede-W. Er was later op de dag wat sluierbewolking te zien, hetgeen wat verandering voor de dinsdag zou kunnen betekenen. Mogelijk hier en daar een regen en/of onweersbui met aanhoudende warmte...
  • 16/7 23:04 Ko:
    Straten en stoepen zijn vrij nat door de lichte regen. De droogtegeur met het koele briesje is verkwikkend!
  • 16/7 22:18 Frank:
    In de Zaanstreek max. 28.8 oC, zon en warm en .......droog. Heerlijke avond, wel enkele stapelwolken, maar die beginnen hier nu alweer in te zakken. De buien in het zw zouden inderdaad wel wat noordelijker mogen komen.
  • 16/7 22:13 Ko:
    Veel te warm, pas toen het bewolkt werd vanavond met die wind werd het aangenaam. Nu wat verdwaalde spetters van regendruppels. Jammer dat het niet doorzet.
  • 16/7 21:38 Pieter:
    Een echte mooie warme zomerdag met veel zon en max temp 28 C , de weerpluimen beloven echter nog veel meer warmte, Het Amerikaanse model(GFS) berekend tot ca 31 C, op 27 juli Maar het Europees model (ECMWF) stijgt de laatse dagen van juli naar ca 36 C a 37 C ,waardoor sommige media de temperaturen meteen maar op 40 C afronden Hopelijk gaat het niet zo ver komen, de natuur is al uitgedroogd genoeg
  • 16/7 21:08 Ko:
    Hier zelfs veel wind op hoogte het afgelopen uur. Alles tegen elkaar open, het tocht en waait lekker door. Lang geleden die frisheid. Verder donkere avondlucht met onweer en paar flitsen op afstand. Tot nu toe nog droog.
  • 16/7 20:55 Herman:
    Wouw Na onweer met regendruppels gaf 0,05mm en tempdaling van 31.0 naar 21.0 en wind ZZW.
  • 16/7 20:51 John:
    We hebben in Rijen de laatste tien minuten wel wat wind uit de richting van de bui.
  • 16/7 20:36 Erik:
    Als dat buiengebiedje in zw brabant nog een paar honderd km naar het noorden kan uitgroeien... graag!
  • 16/7 20:26 Herman:
    om 20:01 eerste donder en om 20:17 regen in druppelvorm
  • 16/7 19:51 Ko:
    Er zit vlakbij westelijk Brabant een klein regen- en onweersgebiedje. Iets noordoostelijker nog graag!
  • 16/7 19:24 DaniŽl:
    Kunnen wij t.g.v. de alsmaar aanhoudende droogte grote voedseltekorten verwachten, of worden groenten en fruit alleen maar wat duurder?
  • 16/7 18:25 Marcel:
    Lachen weer vandaag. Volgens diverse verwachtingen zou De Bilt vandaag de eerste tropische dag van de zomer scoren. Maar tot nu toe deze maand mist De Bilt vooral zomerse dagen.... en vandaag net geen tropische dag. Diverse media roepen nu voor het gemak dat het volgende week 40 gr. kan worden. Nieuwe uitdaging voor De Bilt......
  • 16/7 12:37 John:
    Westkust warmer dan het oosten momenteel.
  • 16/7 10:25 Ted:
    Nu (10.10uur) al 26,0 graden. Verder is het vrijwel onbewolkt en een OZO-2.
  • 16/7 09:43 John:
    Gisteren net aan 30 graden in Rijen. Nog geen benauwde warmte geweest. Fraaie cirruspatronen waren er af en toe.
  • 16/7 08:38 Hans:
    En weer is de hemel staalblauw en wolkenloos bij 17.6 graden (minimum 15.5) in Enschede-W. Gisteren 29.5, vandaag tropisch?
  • 15/7 20:06 Pieter:
    In bijna heel Nederland werd het vandaag een zomerse dag ( 25 +C ) Allen op de wok de Waddeneilanden net geen 25 C maar ze deelden wel mee in de zomersfeer met veel zon en maar weinig wind Wat een topzomer !!
  • 15/7 19:44 Frank:
    Ook in de Zaanstreek zo langzamerhand sterk vergelende weilanden. Zonnig vandaag, maar ook zo af en toe wat cirrusjes, maar ook mooie, kleinschalige, solitaire middelbare wolkenveldjes met mooie golf- en/of ribbelvormige structuren, sterk wisselend.
  • 15/7 17:08 Gert:
    Rookwolk zichtbaar zuidelijke horizon. Schijnt een heidebrand te zijn in de buurt van Oldebroek
  • 15/7 16:49 Pieter:
    De weilanden inde Purmer (Bij Purmerend) liggen er troosteloos geel en bruin bij, In veel weilanden geen koeien meer te zien Vanmiddag veel zon en 26 C in Purmerend
  • 15/7 13:18 John:
    Hier en daar eikenbomen, meer dan 10 jaar oude aanplant langs wegen en fietspaden, aan het verbruinen.
  • 15/7 12:05 Kees:
    En de zomer gaat maar door en gaat maar door, maar helaas ook de droogte, die nu wel erg nijpend begint te worden. En de verwachting omtrent de buien voor a.s. dinsdag/woensdag is al weer afgezwakt.
  • 15/7 11:50 Frank:
    In de Zaanstreek prachtig weer, prima atmosfeer, zoals steeds, ook nu niet broeierig. Maar het uitspansel is hier niet meer helemaal strakblauw, er zijn enkele cirrusjes (cirrus uncinus) maar ook hier en daar enkele uitwaaierende vligtuigtrails.
  • 15/7 11:46 Pieter:
    Zonnig en dit maal met maar weinig wind, dat maakt het voor het gevoel warmer, die 25 C grens( zomerse dag) in de Bilt wordt vandaag makkelijk overschreden
  • 15/7 10:29 Gerard:
    Ook in Schoorl een strakblauwe lucht vanaf het krieken van de dag. Weinig wind door weinig luchtdrukverschil, dat zal op zeewind uitdraaien aan de stranden vanmiddag: 18-20 graden.
  • 15/7 08:50 Harma:
    Vandaag even geen wolken om mee te beginnen. De zon schijnt uitbundig. Op naar een mooie zomerdag
  • 15/7 08:48 John:
    Uitgedroogd Gilze-Rijen om 08.30 uur alweer het warmste station met 20,5 graden. Ik voel een zomerse dag aankomen en het zal niet de laatste zijn.
  • 14/7 20:16 Gert:
    Hier ook diep blauw. Wat een zomer
  • 14/7 19:38 John:
    En opnieuw diep blauwe luchten zonder overlevende vliegtuigsporen.
  • 14/7 19:29 Hans:
    Een perfecte zomerdag weer hier in het enschedese met een aangename 26.8 als maximum en die schitterende noordenwind daarbij. Deze zomer grossiert in noordenwinden...
  • 14/7 11:54 John:
    Overigens de laatste dagen beperkte de zomerse temperaturen zich tot de tweede middaghelft. Dat is toch een ander gevoel dan een verlammende vochtige tropische hiite waaarbij het tussen 13.00 uur en 20.00 uur voortdurend warmer dan 30 graden is.
  • 14/7 11:52 John:
    Er mag best wat meer noordelijke koelte naar Brabant waaien. Helaas raken we de noordcomponent kwijt. En dat lijkt een gegeven voor langere duur te zijn.
  • 14/7 10:34 Klaas:
    Even een tegengeluid op het zuidelijke zomergejubel. Schettens heeft sinds 1 juni 2 zomerse dagen gehad (wel 10 in mei). Bij een passaatachtig aanhoudende noordelijke wind is het hier bijna dagelijks 20 tot 22 graden. Niet dat ik zou willen ruilen met Brabant trouwens. Nog geen meetbare neerslag gehad sinds 24 juni.
  • 14/7 09:37 Gert:
    Hier wat wolkenvelden maar je ziet het ook al oplossen
  • 13/7 21:30 Pieter:
    Weer een droge en vrij zonnige zomerdag De noordenwind zorgde dat het niet al te warm werd( max 24C ) Lange termijnverwachting laat verandering zien ( zie forum)
  • 13/7 19:01 Marcel:
    Ons hoofdstation De Bilt valt deze maand vooral op door het missen van zomerse dagen. Iedere dag horen we: "landinwaarts zomers". Ik zou er van maken: "Landinwaarts zomers, behalve in De Bilt" :) In het noordelijk kustgebied vragen ze zich af: "welke zomer/". Op temperatuurgebied dus heel apart; koelte ontbreekt maar hitte ook.
  • 13/7 17:23 Erik:
    Net als gisteren vanuit Bennekom naar het oosten toe weer flink uitgroeiende helderwitte cumulonimbussen te zien.
  • 13/7 16:46 Ko:
    Jeetje, da's bijna het dubbele! Normaal zijn het er op jaarbasis 24. Geeft wel aan hoe extreem dit jaar is.
  • 13/7 15:15 John:
    In Rijen is de 41e zomerse dag van dit jaar een feit.
  • 13/7 14:34 Gerard:
    Nogal koude wind in het noordwesten, het zal fris zijn op de stranden, in Schoorl nog geen 21 graden, wel vrijwel onbewolkt.
  • 12/7 22:50 Jaap:
    Op een haar na weer een zomerse dag. Vreemd effect, door toch wel een stevige noordenwind. Ver in het oosten waren behoorlijke cumuli nimbi te zien. Hier viel geen drup. Soms wel wat wolken, maar merendeels toch zonnig.
Bekijk het archief
Wo 18 juli 2018
Bezoekers online
Er zijn 9 gasten en 6 leden aanwezig: Adrie, Andrť, Ewald, Martijn, Wilco
Inloggen