Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 22:52
    Eesveen
    12,1°C
    Lichte regenbui
  • 20:44
    Sluis
    14,4°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 4 = Matige wind
  • 18:51
    Clinge
    15°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 3 = Matige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
  • 24/9 23:25 Gerard:
    Nu viel er een flinke bui in de middag in Schoorl, daarvoor was het aardig weer met soms wat zon. Wel weer winderig.
  • 24/9 21:21 Gert:
    Weerlicht waarneembaar van onweer boven de noordzee
  • 24/9 17:29 Pieter:
    Gisteravond en vannacht viel er 15 mm regen , overdag eerst zon , later bewolkt met een beetje regen., veel wind
  • 24/9 17:07 Gert:
    9 mm in de afgelopen week. Vandaag overdag lange tijd zonnig nu wat meer bewolking. Regen lijkt de komende dagen vooral voor het westen bestemd.
  • 24/9 12:59 Erik:
    Nu mooi onstuimig maar zonnig herfstweer. Vannacht voor het eerst in weken regen: 5,5mm. Ik hoop op meer de komende dagen.
  • 24/9 10:16 John:
    Opbrengst buiige regenval gisteravond/ vroege nacht te Rijen: 14 mm.
  • 24/9 09:14 Ko:
    Zonnig helder en blauwe luchten. Waar is de omslag gebleven??
  • 23/9 23:17 John:
    Buiige regen in Rijen in tweede deel van de avond. Heerlijk de geur, het getik tegen de ramen, het borrelen der dakgoten, gekletter op stoepen en straten. Lang op gewacht.
  • 23/9 23:09 Jurgen:
    Eindelijk is het hier lekker aan het plenzen...
  • 23/9 22:35 Hans:
    Warme woensdag nog hier in het enschedese met 23.4 en later op de dag een bui(tje) van 1 mm.
  • 23/9 21:59 Gerard:
    Alleen in de ochtend een bui in Schoorl gehad, vrij zonnige middag, wel erg winderig. Prima buitenwerkweer desondanks.
  • 23/9 21:55 Jurgen:
    2 Buitjes gehad hier in Dordt. Stelde niets voor. Met een temperatuur van 22 graden was het rond de middag nog vrij warm. Maar de zuidwester nam in de loop van de dag toe en de zon verdween achter de wolken. Heerlijk, laat het maar herfst worden. Genoeg zomer gehad dit jaar. Ik ben toe aan dynamiek en afwisseling...
  • 23/9 18:08 Gert:
    Eindelijk weer wat regen
  • 23/9 17:51 Pieter:
    In de ochtend nog wat zon, maa rin de middag meer bewolking en een paar buitjes slechts 1 mm , max 20 C
  • 23/9 16:51 Ko:
    Die 2 mm ook niet maar het zou wat serieus natter worden komende dagen in onze contreien. Ik zie de bomen hier met de dag verkleuren met bladval, alsof het al okt is.
  • 23/9 16:39 John:
    Wat bof je toch weer. In Rijen krap 0,1 mm. Dat gaat geen einde aan de droogte maken.
  • 23/9 16:36 Ko:
    Hier zojuist het eerste buitje gehad van 2 mm. Massale witte schuimkoppen op de weg van de extreme droogte.
  • 23/9 16:30 John:
    Vies stoffig weer door toename van de wind in Rijen. Stof en zand in de ogen en tussen de tanden. Waterballet nog niet in aantocht.
  • 23/9 16:12 Ronald:
    Hier in Spijkenisse sinds een uurtje flink wat regen en wind uit buien, lekker rustgevend weertype!!!
  • 23/9 11:37 Ko:
    Hier nog zon en al aan de warme kant. Nog altijd van hetzelfde laken een pak. Hopelijk de laatste keer boven 20 graden.
  • 23/9 08:41 Jurgen:
    Een vreemd verschijnsel aan de horizon: bewolking! Het startsein is gegeven voor een weersomslag...
  • 22/9 22:26 Edward:
    In dezelfde periode in Rotterdam overigens 3 keer zoveel, 333 mm.
  • 22/9 22:23 Edward:
    Hier in Mainz is de hoop gevestigd op de omslag naar enige wisselvalligheid (en koelere temperaturen) komende dagen. Zondag zijn er bijvoorbeeld modellen die met een "mooie" setting komen. Het automatische weerstation van DWD heeft in het afgelopen half jaar, de astronomische lente + zomer, slechts 116 mm kunnen meten. Daarmee is het het droogste zomerhalfjaar in ruim 70 jaar metingen, met 1976 die bijna even droog (123 mm) is en de rest op grote afstand daarachter (>180 mm). Veel vegetatie ziet er niet uit hier.
  • 22/9 22:15 Jaap:
    Als gisteren, met dien verstande, dat het in de vroege morgen mistig was. We kwamen nu aan 23 graden. Ja, de nachtelijke uitstraling duurt langer dan in de zomer. Minimum ongeveer 5 graden
  • 22/9 19:26 Pieter:
    Alweer zo.n mooie nazomer/ herfst dag met volop zon en maar weinig wind , Nog volop genoten van een mooi sluitstuk van een fraaie zomer
  • 22/9 11:11 Frank:
    Eerder vanochtend aardige foto's gemaakt van opvallende schaduwwerking van diverse Delftse kerktorens in de mist. Misschien dat er een paar in de foto-carrousel terechtkomen.
  • 22/9 11:07 Frank:
    Mist is ook bewolking, maar dan bewolking waarin je je bevindt, aan het aardoppervlak. Strikt genomen is een dag die met mist begint geen onbewolkte dag.
  • 22/9 10:31 Jurgen:
    Na ochtendmist wederom een zeer zonnige dag. De 6e onbewolkte dag op rij. Uniek! De hoeveelheid zon van 21 maart - 21 september is een record dit jaar. Een hoeveelheid zonuren dat niet onderdoet voor Zuid-Europa....
  • 22/9 09:11 John:
    Gisteren weer een zomerse dag in Oss, vandaag is met mist begonnen, maar de zon maakt daar nu korte metten mee.
  • 22/9 08:33 John:
    Het is weer een helder begin van de dag in Rijen. Nogmaals zal de zon ☀️ overheersen en wordt het vrij warm voor de tijd van het jaar. De eikels kraken onder je autobanden.
  • 22/9 08:13 Frank:
    Dichte mist in het centrum van Delft. Minimaal zicht naar schatting ongeveer 75 meter. De dikke-mist-sfeer doet 'Dickens-achtig' aan; komt niet vaak voor.
  • 22/9 00:18 Kees:
    Dit was voor mij een 100% Dag. Alles wat een dag als gister moest hebben. Zon haast geen wind lage R V. en een lekkere temperatuur. Met een mooi e zo'n ondergang als afsluiting. We
  • 21/9 22:58 Jaap:
    En nog een keer zonovergoten! Mogelijk morgen nog zo'n dag. Doordat er vrijwel geen wind was, kon het kwik wat verder omhoog. Het schommelde rond de zomerse grens van 25 graden.
  • 21/9 22:54 Hans:
    Een voluit zomerse nazomerdag met 26.3 graden in Enschede-W. Het kan gewoon niet op! Wat een schitterende dag!
  • 21/9 17:40 Jurgen:
    24 Graden bij ongehinderde zonneschijn hier in het Dordtse. Zomer 2020 is er een met hťťl lange adem. Het zou mij niets verbazen als er in oktober ook nog een nazomer komt, net als in 2018...
  • 21/9 16:46 Pieter:
    Het begint als normaal te voelen; Al weer een droge en zeer zonnige dag ,max 23 C ,maar door het bijna ontbreken van wind voelt het warmer aan n
  • 21/9 13:37 Gerard:
    Prima tennis- en klusweer! Zonnig Schoorl met in de schaduw nog gematigde temperatuur maar in de zon is het warm mede door het ontbreken van wind.
  • 21/9 12:18 Hans:
    Opnieuw heerlijk nazomerweer! Zeldzaam helder zonnig bij 19.2 graden. Op weg naar zomerse waarden?
  • 21/9 08:19 Jurgen:
    Zeldzaam lange reeks zonnige dagen voor september. Zullen we de 200+ uren zon nog halen over de hele maand? Dan hebben we 6x 200+ uren zon maanden achtereen op rij....
  • 20/9 23:11 Jaap:
    En opnieuw wolkenloos Nu maximaal 22 graden. Een minimum van 7 graden. Aparte reeks voor september. Boven de oostelijke zandgronden waren de minima nog een stuk lager.
  • 20/9 22:28 John:
    Door lage dauwpunten zijn de zomerse maxima in het zuiden niet meer zo warm aanvoelend. Overigens puur in de zon en uit de wind was het nog knap heet op de huid.
  • 20/9 21:59 Hans:
    Heerlijke nazomerdag! 24.5 het maximum.
  • 20/9 18:44 Gert:
    Net even een sounding boven Emmen bekeken maar wat is de lucht droog boven dat gebied en ook dus bij ons.
  • 20/9 16:38 Pieter:
    Het kan niet op !! Al weer een volledig droge en zonnige nazomer dag met max 21 C In Brabant en Limburg al weer2 zomerse dagen op rij
  • 20/9 10:28 Jurgen:
    Vandaag alweer een zonnige dag. Het is nauwelijks nog voor te stellen dat we nog in Nederland leven. Maar als de vooruitzichten ons niet bedriegen, gaat later in de week het roer drastisch om...
  • 20/9 10:02 Hans:
    -1.3 vlak boven de grond op voormalige vb twente. De eerste grond(nacht)vorst. Actueel zeer helder zonnig bij 11.1 in Enschede-W.
  • 19/9 21:50 Jaap:
    Geen wolkje. Rustige oostenwind met een max. van 23 graden. Prachtig weer, maar voor de natuur niet goed, want te droog. Veel bomen op de zandgronden staan er beroerd bij.
  • 19/9 20:12 Gerard:
    Mooi tuinweer in Schoorl en Alkmaar op zaterdag, geen wolken maar ook lang niet helder: veel egale cirruszweem gaf de hemel een lichtblauw uiterlijk.
  • 19/9 19:34 Ted:
    Oeps. Heb zitten suffen met de temperatuur. Verkeerd gekeken. Bij nu (17.10 uur) moest staan 20,6 graden ipv. 19,6. Max. temp. is 21,0 graden. Geen 20,0.
  • 19/9 19:27 Hans:
    Een zomerse vandaag met 25.2 in het enschedese.. Helemaal mooi toch?!
Bekijk het archief
Vr 25 september 2020
Bezoekers online
Er zijn 3 leden aanwezig: Gerard, Gerben, Marcel
Inloggen