Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 08:04
    Clinge het Zeegat
    5,8°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windkracht: 0 = Windstil
    Nevel
  • 06:50
    Sluis
    5,6°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: O
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 23:42
    Eesveen
    1,4°C
    (0/8) Onbewolkt
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Klimaathistorie

Tijdschalen en mondiaal versus regionaal
Weeramateurs kijken vaak naar het klimaat op een korte tijdschaal, d.w.z. geologisch gezien, over (een paar) honderd jaar. Toch kende het mondiale klimaat in het verre verleden veel interessante veranderingen. Vaak duurden die duizenden jaren, soms nog veel langer. Belangrijk in het klimaat op zeer lange tijdschalen, is de samenstelling van de atmosfeer. Deze is niet altijd geweest zoals die nu is.

Nu zijn de belangrijkste gassen 78% stikstof, 21% zuurstof, 1% argon en 0.04% koolstofdioxide; aangevuld met waterdamp dat het weer bepaalt. De waterdamp bevindt zich vooral nabij de evenaar op geringe hoogte boven zeeniveau. Weeramateurs kijken ook graag naar regionale verschillen in klimaat. Men moet beseffen dat over de regionale verschillen op zo'n tijdschaal niet heel veel bekend is. We kijken al gauw naar het mondiale klimaat.

De geschiedenis van de atmosfeer, zon en Aarde
Zo'n 4.600 miljoen jaar begon het verhaal van ons zonnestelsel. Ruimtemateriaal (gassen) kwam samen door de eigen zwaartekracht en door de vrijkomende zwaarte-energie werd onze zon gevormd zoals die nu ongeveer is, alsmede planeten. Dat duurde wel nog even, want pas enkele honderden miljoenen jaren later was de maan bijvoorbeeld ook present.

Leven
Zo'n ruime drie tot krappe vier miljard jaar geleden (zo denkt de wetenschap op dit moment) startte het leven op aarde. Een belangrijk probleem was dat er nog geen zuurstof was. Het leven van toen putte energie uit andere chemische reacties dan de fotosynthese van koolstofdioxide naar zuurstof die we nu kennen (door planten). Er werd toen koolstofdioxide en waterstof gebruikt om methaan te vormen. Daarmee is het niet vreemd dat de concentraties methaan en koolstofdioxide in die tijd (drie miljard jaar geleden) veel hoger lagen, dan nu. Dit betekent dat het broeikaseffect zoals we dat nu kennen ook veel sterker was. Niet zo gek, want de energieproductie op de zon door de processen die daar plaatsvinden was nog lager. Als we dit tegen elkaar weg zetten, een nog sterker broeikaseffect, maar een zwakkere zon, is het ook niet vreemd dat er toen een enigszins vergelijkbaar klimaat met nu heerst, met als belangrijkste kenmerk vloeibaar water. Voor het bestaan van vloeibaar water op Aarde in die tijd is bewijs. Hoe het er is gekomen, is nog niet duidelijk. Eén van de hypotheses is dat het vloeibare water door kometen (die bestaan ten dele uit ijs) hier werd gebracht. Dat is geen vreemd idee, want in die tijd waren er veel meer inslagen van kometen, dan nu op Aarde.

Zuurstof
Zo'n 2.200 tot 2.400 miljoen jaar geleden kwam er zuurstof in de aardatmosfeer. Voor sommige organismen was zuurstof giftig en voor deze organismen was de zuurstoftoename een regelrechte ramp. Die moesten zich terugtrekken tot milieus zonder directe connectie met de atmosfeer. Andere organismen profiteerden juist en versterkten de zuurstofproductie. Met die sterke zuurstofproductie ging de aardatmosfeer lijken op de huidige.
Zuurstof komt in de atmosfeer
Zuurstoftoename in de atmosfeer van 0 tot circa 5% ruim 2000 miljoen jaar geleden.

Een volgend probleem in deze periode was de afname van concentraties koolstofdioxide en methaan (methaan en zuurstof gaan slecht samen, zuurstof zorgt voor een afname van methaanconcentraties door betrokken chemische reacties). Het broeikaseffect werd veel minder. De zonne-energie was tevens minder dan nu (zo'n 15% zwakker) en er werd een afkoeling ingezet. De aarde werd een sneeuwbal met temperaturen van tientallen graden onder nul (welke winterliefhebber wil daar niet eens beelden van zien?!). Geleidelijk werd de koolstofdioxideconcentratie weer wat opgebouwd (op een sneeuwbal heb je nauwelijks verliezen van koolstofdioxide) en werd het broeikaseffect weer sterker. Zo ontsnapte de aarde na honderdduizenden jaren weer aan sneeuw en ijs. Nu kon de koolstofdioxide weer wat afnemen tot een meer stabiele waarde en er was een veel stabieler klimaat. Soms was het wat warmer, soms wat kouder. Maar over het algemeen was de temperatuur gemiddeld over de aardbol boven het vriespunt van water en onder de circa 35 graden Celsius (nu 14-15 graden Celsius). De precieze temperatuur hangt vooral af van de concentratie van koolstofdioxide af.

IJstijden
De laatste twee miljoen jaren werd het klimaat op Aarde vooral gekenmerkt door een afwisseling van ijstijden en tussen-ijstijden. In een ijstijd was de gemiddelde temperatuur over de hele aardbol weinig boven het vriespunt, in de buurt van 0-10 graden. Tussen de ijstijden in was de gemiddelde temperatuur op Aarde boven de 10 graden, maar niet boven de 20 graden Celsius. De afwisseling tussen ijstijden vond plaats door de zogenaamde Milankovisch Cycli. Dit zijn drie cycli die totale instraling en verschillen tussen regio's van onze Aarde bepalen. Ze ontstaan door de baan van de Aarde om de zon.
De belangrijkste oorzaak van een ijstijd is de afname van de hoeveelheid instraling op de hoge geografische breedtegraden in de zomer. Deze bepalen namelijk hoe ver het ijs in de zomer smelt. IJs op zijn beurt heeft weer invloed op de straling. Dit komt doordat ijs veel straling terugkaast (wat aangeduid wordt met de term Albedo). Daardoor is het bij de aanwezigheid van ijs in de zomer kouder dan bij de afwezigheid van ijs. Dit heeft weer invloed op het smelten van ijs. Zo'n zichzelf versterkend mechanisme wordt ook wel positieve terugkoppeling genoemd en is een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van ijstijden.
Zo'n tienduizend jaar geleden kwam onze Aarde uit een ijstijd. In ijstijden is het met name op hoge breedtegraden kouder door het ijs dat daar aanwezig is. De laatste tienduizend jaar zitten we dus in een warme periode.
Milankovisch
Stralingscycli: de drie cycli eerst apart. Daarna de som van deze cycli,
van toepassing op 65 noorderbreedte. Daaronder de temperaturen die
erbij horen.

Klimaatverandering
Het is zeer waarschijnlijk dat we door de huidige klimaatverandering, de uitstoot van koolstofdioxide de laatste honderdvijftig jaar, ontsnappen aan het komen van een nieuwe ijstijd. De koolstofdioxide concentratie in de atmosfeer is gedurende de cycli van ijstijden zo'n 50 tot 70% van de huidige geweest, waarmee we met de uitstoot van koolstofdioxide relatief onbekend terrein zullen verkennen. Dit betekent dat andere gevoelige onderdelen van het klimaatsysteem zouden kunnen gaan wankelen. Daarom zijn modellen een belangrijk onderdeel van klimaatverwachtingen. Hierin worden zoveel mogelijk van de door het verleden bekende onderdelen van het systeem Aarde met haar klimaat verwerkt om een verwachting van de toekomst te maken. Om te controleren of die verwachting voldoet, worden zulke modellen ook vaak met metingen uit verleden vergeleken. Tevens worden allerlei metingen gebruikt om de Aarde te monitoren.

Auteur: Edward Groot

16-12-2015 | Klimaat_Historie | 1652
Nu lid worden
  • 20/10 00:30 Adrie:
    Het is gewoon allemaal kurkdroog. Daarom warmt het overdag makkelijk op en koelt het 's nachts makkelijk af.
  • 20/10 00:16 Edward:
    Als dit de winter al is, dan was zelfs winter 2014 relatief "koud" en lijkt het meer op december 2015.
  • 19/10 22:45 Pieter:
    Grondtemperaturen nu lokaal al onder het vriespunt,( Eelde -1,8 C ) Na a die warmte lijkt het nu ineens wel winter
  • 19/10 21:42 Jaap:
    Weer wat frisser. Nu maximaal een ruime 15 gr. De nachten gaan nu meer normaal aanvoelen. Overigens vandaag nog best mooi weer: veel zon en weinig wind uit het noordoosten.
  • 19/10 17:36 Ko:
    Saaie dag 326. Voorbij half okt blij zijn dat het ondanks veel zon beneden de 20 gr blijft.
  • 19/10 13:20 Gerard:
    Mijn tuin op het noordoosten in de schaduw heeft nu zelfs koelkasttemperatuur. De zon en de luwte opzoeken geeft een andere belevenis. Sowieso is er weinig wind, wel veel cirrus die de zoninstraling flink tempert.
  • 19/10 12:46 Pieter:
    Een mooie zonnige dag maar met ca 14 C voelbaar frisser dan we gewend waren
  • 18/10 22:10 Jaap:
    Op deze donderdag zijn we toch echt aan het zakken met de temperatuur. Nog steeds niet slecht: maximaal 16 gr. Maar dat is in oktober maar enkele uurtjes in de middag. Het bleef ook nu weer droog. Zon en wolken afwisselend. Droogte duurt in feite gewoon voort.
  • 18/10 20:13 Edward:
    Voor de leden die nog aan de Hellmannwedstrijd over de komende winter willen deelnemen: klik om deel te nemen op de homepage in de linkerkolom op het derde item (zoals altijd "lees meer", onder A3 en de aankondiging van de ALV).
  • 18/10 11:38 Hans:
    Hier in het enschedese valt vanmorgen voortdurend een vette motregen (al bijna 0.5 mm gevallen). Actueel zeer grijs dus bij 13.6 graden.
  • 18/10 08:00 John:
    In Oss telde oktober 2005 11 warme dagen, nu 10, in 2011 3 zomerse dagen, nu ook 3.
  • 18/10 00:48 Bart:
    dit is de vierde keer dat Oktober 10 warme dagen kent, het record. Lijkt wel een harde limiet.
  • 17/10 21:57 Gert:
    Al week lang 20 plus dat zal niet vaak voorgekomen zijn
  • 17/10 21:10 Gerard:
    In Schoorl een mooie en overwegend zonnige dag, met slechts zo nu en dan wel wat traag langstrekkende bewolking. Weinig wind, dus prima weer voor buitenwerkzaamheden!
  • 17/10 19:26 Pia:
    Nog steeds zomer op de Veluwe en vandaag alweer een zonnige dag al wordt het langzamerhand iets minder warm overdag. Vandaag haalden we net de 20 graden. Zo af en toe wat mistige bankjes 's morgens vroeg en wat meer dauw en die nattigheid is overigens erg gewenst want het is al weken kurkdroog hier.
  • 17/10 09:46 Ko:
    Vrij dichte mist in Brabant! Zo dicht is heel wat maanden geleden! Eindelijk eens iets anders.
  • 17/10 08:55 Hans:
    Gisteren (dinsdag) met 24.6 toch weer een onwaarschijnlijke warme herfstdag met nazomerse allure. (Enschede-W) Actueel vrij veel cirrus en cirrostratus waardoor het half bewolkt is bij 11.2 graden. Ook vandaag weer een prima dag met minder hoge maxima...
  • 17/10 07:38 John:
    Gisteren hier in Oss 25,2 graden, waarmee de derde zomerse dag van deze maand een feit was.
  • 16/10 23:21 Jaap:
    We gaan gewoon door. Met ruim 24 gr. zowat een zomerse dag. Ook nu bleef de bewolking bescheiden, evenals de wind uit zuidelijke richtingen.
  • 16/10 20:11 Pieter:
    Al weer een droge,,zonnige en warme dag met max. 23C , Er lijkt geen einde aan te komen
  • 16/10 17:55 Ted:
    Platsa moet zijn plaats. Door storing kon ik de 2e a niet meer tussen het woord plaatsen. Daarom heb ik hem erachter gezet.
  • 16/10 17:54 Ted:
    De Bilt Max.temp. 24,3 graden. Record 16 oktober 2017 met 24,4 graden. Staat op gedeelde 11e platsa van de hoogste oktobermaxima.
  • 16/10 16:16 Johan:
    Record de Bilt nog niet gebroken
  • 16/10 15:59 John:
    Volgens afspraak vandaag weer warmer dan gisteren. Vorig jaar op 16 oktober 2017 werd het met 25,1 graden record warm zo laat in oktober te Gilze en Rijen. Vandaag is dit record al gesneuveld. Twee zomerse dagen in de tweede oktoberdecade. Dat heb ik ook niet eerder gehad.
  • 15/10 23:24 Jaap:
    We leverden weer wat in, maar het werd wel weer een geheide warme dag met maximum van ruim 22 gr. Wel wat bewolking soms, maar droog. De wind pendelde tussen zo en zw.
  • 15/10 21:01 Jaap:
    Regen in Oosterhesselen!!
  • 15/10 20:43 Hans:
    Vandaag in Enschede W niet meer zomers maar nog altijd een erg hoog maximum voor de tijd. 24.3 bij vrij veel zon en ook wat dunne wolkenvelden.
  • 15/10 20:37 Ted:
    Tot 16 uur vrij zonnig tot zonnig. Dan zw. tot geh.bew. Om 17.33 uur werkelijk minimale neerslag. Voor de minuut om was droog. Neerslag 1/1000mm. Bewolking na16 uur gevormd door heel klein laagje wat rond 17 uur nabij Den Helder lag. Wind was zo tot z, later zzw. Na 16 uur w tot wnw. Na 19 uur var..
  • 15/10 20:00 John:
    Morgen de 7e warme dag op een rij. Gemiddelde maximum temperatuur niet eerder zo hoog geweest in Rijen in tijdvak 10-17 oktober.
  • 15/10 17:59 Pieter:
    Het gaat maar door ! Opnieuw een bijna zomerdag, vrij zonnig, zwoele zuiden wind en max. 23 C vanaf 16 uur meer bewolking en een spatje regen.
  • 15/10 12:59 Gerard:
    Flink wat zon in het noordwesten, volgens de geijkte kwikthermometer nu 19.5. Wind ZZW
  • 15/10 12:11 Gerben:
    Klein beetje regen nu
  • 15/10 06:34 Gert:
    We blijven tot en met woensdag in de warme lucht. Modellen hebben er moeite mee. Mogelijk tgv de interactie van Leslie met het polaire front
  • 14/10 23:54 Hans:
    Met een stevige zuidenwind en helder zonnig weer werd het opnieuw zomers hier in het enschedese met 25.5 graden.
  • 14/10 21:09 Jaap:
    De Bilt geen zomerse dag, omdat er veel meer wind was. Wel ook nu weer volop zon, zodat het wel 24 gr. kon worden. Respectabel warm dus voor 14 okt.
  • 14/10 19:19 Gert:
    IN IJsselmuiden de tweede zomerse dag op rij. Wat een maand
  • 14/10 14:12 Pieter:
    Prachtige vormen van cirrus bewolking waar de zon gewon door heen schijnt, opvallend is dat deze wolkensluiers bijn stil hangen, dus weinig stroming in de bovenlucht , Hier op aarde opnieuw een warme zonnige herfstdag temp. 22 C. Misschien haalt de Bilt nog een zomers dag.
  • 14/10 12:09 Frank:
    Wij zitten in de Zaanstreek alweer op bijna 20 oC en zonnig, warmte blijft zo langzamerhand weer behoorlijk hinderlijk in huis hangen, oleanders hebben nog steeds enkele bloemen, record laat. Vogels zie ik weer met strootjes in de snavel en helaas het onkruid tussen de tegels groeit ook vrolijk door, hinderlijker als van de zomer
  • 14/10 11:48 Adwin:
    En we zijn de koude records van september weer vergeten.
  • 14/10 10:00 Hans:
    Opnieuw fraai weer voor de boeg deze zondag na de zomerse uitspatting van 27.2 op zaterdag. Zo-even vrijwel onbewolkt bij 13.5 graden in Enschede-W.
  • 14/10 09:25 Gerben:
    Verbetering van 0,6 graden
  • 14/10 08:44 Dick:
    Etmaalgemiddelde in De Bilt gisteren 20,0 C precies. Ik neem aan dat dit een nieuw oktoberrecord is (?). Zo kruipt het warmtegetal toch nog richting de 200 punten, Heel dicht oo 2006.
  • 14/10 00:14 Herman:
    Warmte- record?? Kijk eens in de weerspiegel oktober 1983 op blz. 594, artikel van Harry Geurts tabel van 4 oktober 1983, daarin staat de Bilt 1921 26,7į en Ohe en Laak 28.6į.
  • 13/10 23:21 Jaap:
    Ja, De Bilt haalde de zomerse dag. Een ruime 26 gr. Je weet niet wat je voelt! Onwezenlijk ook die herfstkleuren aan de bomen met zo'n temperatuur.
  • 13/10 18:53 Pieter:
    Half oktober en dan in vrijwel heel Nederland een zomerse dag, Veel zon en een zwoele zuiden wind, Met 26,3 C in de Bilt nog nooit zo laat in het seizoen zo warm, De eerste zomerse dag viel al op 19 april, zomer 2018 duurt al bijna een half jaar
  • 13/10 17:40 Ted:
    Die 30,1 is nu ook officieel geschrapt. Maastricht is met 28,7 het officiŽle record. Vandaag was Ell met 28,1 het hoogst.
  • 13/10 16:03 Klaas:
    Decaderecords sneuvelen vandaag vrijwel overal. De Bilt 26,3 is net geen maandrecord. De Kooy en Leeuwarden voor het eerst een zomerse dag in oktober. Landelijk record blijft staan op 10 oktober 1921 (Sittard 30,1 mogelijke twijfel, Maastricht herleid 28,7).
  • 13/10 15:38 Hans:
    Zo-even 27.2 in Enschede W met volop zon, soms wat sluierbewolking en een matige zuidenwind. Fenomenaal weer voor 13 oktober. In 1975 de eerste sneeuw op deze dag! Het kan allemaal in Nederland.
  • 13/10 15:17 Dick:
    Momenteel 20C op vakantie-eiland Aegina, op vijf kwartier varen ten zuiden van Piraeus. Half tot zwaar bewolkt en vrij winderig. In Athene vandaag maximaal 23 C. Als ik naar de temperatuurkaart van Nederland kihk kan ik mijn ogen niet geloven!!
  • 13/10 14:40 Erik:
    25,9įC op sylphidestation Bennekom nu. Het is hier de eerste dag boven de 25 graden sinds dinsdag 18 september.
Bekijk het archief
Za 20 oktober 2018
Bezoekers online
Er zijn 22 gasten en 3 leden aanwezig: Bart, Joost, Wilco
Inloggen