Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 20:45
    Sluis
    19,3°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: W
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Klimaathistorie

Tijdschalen en mondiaal versus regionaal
Weeramateurs kijken vaak naar het klimaat op een korte tijdschaal, d.w.z. geologisch gezien, over (een paar) honderd jaar. Toch kende het mondiale klimaat in het verre verleden veel interessante veranderingen. Vaak duurden die duizenden jaren, soms nog veel langer. Belangrijk in het klimaat op zeer lange tijdschalen, is de samenstelling van de atmosfeer. Deze is niet altijd geweest zoals die nu is.

Nu zijn de belangrijkste gassen 78% stikstof, 21% zuurstof, 1% argon en 0.04% koolstofdioxide; aangevuld met waterdamp dat het weer bepaalt. De waterdamp bevindt zich vooral nabij de evenaar op geringe hoogte boven zeeniveau. Weeramateurs kijken ook graag naar regionale verschillen in klimaat. Men moet beseffen dat over de regionale verschillen op zo'n tijdschaal niet heel veel bekend is. We kijken al gauw naar het mondiale klimaat.

De geschiedenis van de atmosfeer, zon en Aarde
Zo'n 4.600 miljoen jaar begon het verhaal van ons zonnestelsel. Ruimtemateriaal (gassen) kwam samen door de eigen zwaartekracht en door de vrijkomende zwaarte-energie werd onze zon gevormd zoals die nu ongeveer is, alsmede planeten. Dat duurde wel nog even, want pas enkele honderden miljoenen jaren later was de maan bijvoorbeeld ook present.

Leven
Zo'n ruime drie tot krappe vier miljard jaar geleden (zo denkt de wetenschap op dit moment) startte het leven op aarde. Een belangrijk probleem was dat er nog geen zuurstof was. Het leven van toen putte energie uit andere chemische reacties dan de fotosynthese van koolstofdioxide naar zuurstof die we nu kennen (door planten). Er werd toen koolstofdioxide en waterstof gebruikt om methaan te vormen. Daarmee is het niet vreemd dat de concentraties methaan en koolstofdioxide in die tijd (drie miljard jaar geleden) veel hoger lagen, dan nu. Dit betekent dat het broeikaseffect zoals we dat nu kennen ook veel sterker was. Niet zo gek, want de energieproductie op de zon door de processen die daar plaatsvinden was nog lager. Als we dit tegen elkaar weg zetten, een nog sterker broeikaseffect, maar een zwakkere zon, is het ook niet vreemd dat er toen een enigszins vergelijkbaar klimaat met nu heerst, met als belangrijkste kenmerk vloeibaar water. Voor het bestaan van vloeibaar water op Aarde in die tijd is bewijs. Hoe het er is gekomen, is nog niet duidelijk. Eén van de hypotheses is dat het vloeibare water door kometen (die bestaan ten dele uit ijs) hier werd gebracht. Dat is geen vreemd idee, want in die tijd waren er veel meer inslagen van kometen, dan nu op Aarde.

Zuurstof
Zo'n 2.200 tot 2.400 miljoen jaar geleden kwam er zuurstof in de aardatmosfeer. Voor sommige organismen was zuurstof giftig en voor deze organismen was de zuurstoftoename een regelrechte ramp. Die moesten zich terugtrekken tot milieus zonder directe connectie met de atmosfeer. Andere organismen profiteerden juist en versterkten de zuurstofproductie. Met die sterke zuurstofproductie ging de aardatmosfeer lijken op de huidige.
Zuurstof komt in de atmosfeer
Zuurstoftoename in de atmosfeer van 0 tot circa 5% ruim 2000 miljoen jaar geleden.

Een volgend probleem in deze periode was de afname van concentraties koolstofdioxide en methaan (methaan en zuurstof gaan slecht samen, zuurstof zorgt voor een afname van methaanconcentraties door betrokken chemische reacties). Het broeikaseffect werd veel minder. De zonne-energie was tevens minder dan nu (zo'n 15% zwakker) en er werd een afkoeling ingezet. De aarde werd een sneeuwbal met temperaturen van tientallen graden onder nul (welke winterliefhebber wil daar niet eens beelden van zien?!). Geleidelijk werd de koolstofdioxideconcentratie weer wat opgebouwd (op een sneeuwbal heb je nauwelijks verliezen van koolstofdioxide) en werd het broeikaseffect weer sterker. Zo ontsnapte de aarde na honderdduizenden jaren weer aan sneeuw en ijs. Nu kon de koolstofdioxide weer wat afnemen tot een meer stabiele waarde en er was een veel stabieler klimaat. Soms was het wat warmer, soms wat kouder. Maar over het algemeen was de temperatuur gemiddeld over de aardbol boven het vriespunt van water en onder de circa 35 graden Celsius (nu 14-15 graden Celsius). De precieze temperatuur hangt vooral af van de concentratie van koolstofdioxide af.

IJstijden
De laatste twee miljoen jaren werd het klimaat op Aarde vooral gekenmerkt door een afwisseling van ijstijden en tussen-ijstijden. In een ijstijd was de gemiddelde temperatuur over de hele aardbol weinig boven het vriespunt, in de buurt van 0-10 graden. Tussen de ijstijden in was de gemiddelde temperatuur op Aarde boven de 10 graden, maar niet boven de 20 graden Celsius. De afwisseling tussen ijstijden vond plaats door de zogenaamde Milankovisch Cycli. Dit zijn drie cycli die totale instraling en verschillen tussen regio's van onze Aarde bepalen. Ze ontstaan door de baan van de Aarde om de zon.
De belangrijkste oorzaak van een ijstijd is de afname van de hoeveelheid instraling op de hoge geografische breedtegraden in de zomer. Deze bepalen namelijk hoe ver het ijs in de zomer smelt. IJs op zijn beurt heeft weer invloed op de straling. Dit komt doordat ijs veel straling terugkaast (wat aangeduid wordt met de term Albedo). Daardoor is het bij de aanwezigheid van ijs in de zomer kouder dan bij de afwezigheid van ijs. Dit heeft weer invloed op het smelten van ijs. Zo'n zichzelf versterkend mechanisme wordt ook wel positieve terugkoppeling genoemd en is een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van ijstijden.
Zo'n tienduizend jaar geleden kwam onze Aarde uit een ijstijd. In ijstijden is het met name op hoge breedtegraden kouder door het ijs dat daar aanwezig is. De laatste tienduizend jaar zitten we dus in een warme periode.
Milankovisch
Stralingscycli: de drie cycli eerst apart. Daarna de som van deze cycli,
van toepassing op 65 noorderbreedte. Daaronder de temperaturen die
erbij horen.

Klimaatverandering
Het is zeer waarschijnlijk dat we door de huidige klimaatverandering, de uitstoot van koolstofdioxide de laatste honderdvijftig jaar, ontsnappen aan het komen van een nieuwe ijstijd. De koolstofdioxide concentratie in de atmosfeer is gedurende de cycli van ijstijden zo'n 50 tot 70% van de huidige geweest, waarmee we met de uitstoot van koolstofdioxide relatief onbekend terrein zullen verkennen. Dit betekent dat andere gevoelige onderdelen van het klimaatsysteem zouden kunnen gaan wankelen. Daarom zijn modellen een belangrijk onderdeel van klimaatverwachtingen. Hierin worden zoveel mogelijk van de door het verleden bekende onderdelen van het systeem Aarde met haar klimaat verwerkt om een verwachting van de toekomst te maken. Om te controleren of die verwachting voldoet, worden zulke modellen ook vaak met metingen uit verleden vergeleken. Tevens worden allerlei metingen gebruikt om de Aarde te monitoren.

Auteur: Edward Groot

16-12-2015 | Klimaat_Historie | 1652
  • 16/6 20:25 Pieter:
    In de ochtend veel wolken, in de middag en avond vrij zonnig met mooie wolkenstraten, aangenaam weer met 21C en niet veel wind
  • 16/6 11:51 John:
    Verse stapelwolken te Rijen produceerden een handvol druppels.
  • 15/6 23:59 Edward:
    In Rotterdam is ook weer 30 mm gevallen, waarmee de maand nu op 122 mm uitkomt.
  • 15/6 23:31 Herman:
    wouw Door een bui in de avond werd het neerslagtotaal 35,3+1,3 = 36,6 mm .Dit is het nieuwe dagrecord ,het oude was van 1991.
  • 15/6 16:02 Pieter:
    Junineerslag in Purmerend gestegen naar 135 mm
  • 15/6 14:43 John:
    En weer tropisch heet in het oosten van Duitsland en Polen. Nu raken zij de hitte deze maand niet echt kwijt.
  • 15/6 14:30 Ko:
    Er valt ook vanmiddag zelfs nog wat regen bij een graadje of 16. Het weer blijft je verrassen ...
  • 15/6 11:30 Herman:
    wouw ,Neerslag van 04 tot 09 uur 35,3 mm maar geen dagrecord dat is voor 15 juni 35.5 mm in 1991.
  • 15/6 10:47 John:
    In Rijen vanochtend 8 mm kunnen aftappen. Wat een fijne junimaand.
  • 15/6 10:26 Ko:
    Niet overal hoor, ik zit nu precies op 100 mm en dat is heel wat minder.
  • 15/6 09:24 Ted:
    Nu al 140mm juniregen. Pieter zegt lijkt een natte maand. Nee, het is nu al een extreem natte maand.
  • 15/6 08:56 Dick:
    Rectificatie: 113 mm.
  • 15/6 08:48 Dick:
    Mijn junitotaal is nu ongeveer 107 mm.
  • 15/6 08:47 Dick:
    Zojuist hier in Capelle aan den IJssel 30 mm uit mijn regenmeter gegoten. Vanmorgen in enkele uren gevallen. Voor de tweede maal deze week staat mijn gazon in de achtertuin deels blank. Juni is nu al een natte maand.
  • 15/6 08:46 Pieter:
    Het lijkt nu al zeker dat juni 2019 de boeken in gaat als een (zeer) natte maand, na 27 mm nachtelijke plensregen staat Purmerend nu op 131 mm juniregen, en het regent nog steeds
  • 14/6 22:36 Hans:
    Zomers hier in Enschede-W met maar liefst 27.2 graden en in de middag volop zon na een bewolkte ochtend.
  • 14/6 21:55 Jaap:
    Wat een wisselvalligheid. Het werd in Diepenheim 25 graden maar aan het eind van de ochtend ook nog een paar buitjes. En weer een vlagerige zzw-wind, die later sterk afnam.
  • 14/6 20:19 Pieter:
    Vanochtend enige tijd regen (2mm), daarna sterk opklarend en temp oplopend naar 22 C .
  • 14/6 11:11 Maarten:
    Hier klaart het net op na een forse onweersbui met minstens 4 ontladingen. Ook 5 mm regen.
  • 13/6 23:56 Hans:
    Warme dag in Enschede W (22.6) met een wisselend weerbeeld. Het bleef hier droog..
  • 13/6 21:55 Pieter:
    Hier in Purmerend inmiddels 102 mm juniregen en 5 dagen met onweer. Wat een verschil met verleden jaar !!
  • 13/6 21:33 John:
    Heerlijk dat er avontuur in het weer zit. Zo gemist vorig jaar.
  • 13/6 21:02 Gert:
    Wat een verschil met vorig jaar wat betreft de onstabiliteit. Buien aan de horizon zichtbaar. Even kijken hoe lang ze het vol houden
  • 13/6 20:57 Erik:
    Zojuist trok een mooie arcus over en het regent nu flink. Volgens de buienradar is het een flinke bui. Het rommelt in de verte. Zeer onstabiel weer vandaag. Zulk veranderlijk weer hebben we vorig jaar in de zomer eigenlijk niet gezien. En het is zoveel interessanter!
  • 13/6 20:23 Ko:
    Regende nog lang door, bui leverde 7 mm op. Toch vrij weinig, gezien de rukwinden en een rolwolkachtige dreiglucht vooraf.
  • 13/6 19:30 Ko:
    Vandaag aardig veel zon, ook paar kleine buitjes. Mooiste onweersbui nadert nu, met al in de verte volop flitsen en gerommel.
  • 13/6 19:28 Gerard:
    Onweersbui in Schoorl met flink wat regen, kleine hagelsteentjes.
  • 13/6 18:02 Pieter:
    Een dag met vrij veel bewolking, een frisse zuiden wind en vanmiddag een paar kleine buitjes max 16 C , niet bepaald zomers.
  • 13/6 17:20 John:
    Plensbui in Rijen, twee maal donder en bliksem erbij.
  • 13/6 16:04 Kees:
    Zojuist in Eindhoven een korte, felle bui met windstoten.
  • 13/6 01:00 Gerard:
    Lichtende nachtwolken goed te zien langs de noordelijke horizon in de Kop van NH! Ondanks nevel en driekwartmaan en omgevingslicht.
  • 13/6 00:04 Hans:
    Vandaag bijna 9 mm regen en een maxtemp van 19 graden. Bij vrij helder weer zo-even de bekende lichtende nachtwolken. (Enschede W)
  • 12/6 22:51 Edward:
    Vanmiddag was het ook bijzonder donker voor een junidag. Om 12:50 of 13:00 uur (l.t.) was de globale straling slechts 8 W/m2 in De Bilt.
  • 12/6 22:49 Edward:
    Ook in Rotterdam een natte boel, 41 mm waarvan 40 tussen 9 en 15 uur. Maandtotaal 86 mm.
  • 12/6 22:16 Hans:
    Tja, het kan verkeren. Holsloot heeft deze maand tot nu toe 36 mm. Deze keer zit je goed, Ko.
  • 12/6 20:30 Ko:
    Met 82 mm is juni inmiddels overduidelijk een natte maand in Breda. Hoe 1 dag de status kan omgooien van droog naar nat.
  • 12/6 19:39 Frank:
    In Zaandam/west 11 mm vanmiddag , 85 mm totaal deze maand, nu zwaar bewolkt verwarming er even bij.
  • 12/6 19:01 Dick:
    Ongeveer 46 mm tussen ongeveer 7 uur en 14.30 in Capelle aan den IJssel.
  • 12/6 18:32 Ko:
    Tot nu toe 37 mm ontvangen vandaag. Ik zeg bewust 'tot nu toe', misschien komt er nog wat bij vanuit Belgie.
  • 12/6 16:38 Pieter:
    In Purmerend tussen 13 en 16 uur 20 mm regen, Totaal juniregen t/m vandaag exact 100 mm.
  • 12/6 15:27 John:
    Hier in Oss nu ook droog, er is vandaag 32 mm gevallen, de laatste dag dat er meer viel was 29 mei vorig jaar.
  • 12/6 15:10 John:
    Het is klaar in Rijen. Opbrengst 31,5 mm sinds ontbijt, 36,5 mm totaal sinds vannacht,
  • 12/6 13:19 John:
    In Oss momenteel 25 mm, geen onweer.
  • 12/6 13:01 Hans:
    Ook in Ede-Zuid is het waterballet nu los gebarsten
  • 12/6 12:57 John:
    In Rijen zit ik op 30 mm sinds het ontbijt en 35 mm totaal sinds vannacht. Momenteel regent het lichtjes.
  • 12/6 12:52 Erik:
    het begint nu ook in Bennekom (eindelijk) flink te regenen
  • 12/6 12:45 Frank:
    In Zaandam vanmorgen nog droog, maar tegen de middag, langzaam opkomende, donkere, mamatusachtige luchten, waaruit het nu begint te spetteren.
  • 12/6 11:28 John:
    In Rijen ook 25 mm sinds vanochtend 8 uur. En 30 mm sinds vannacht.
  • 12/6 11:15 Ko:
    De volgende bak plensregen heeft zich aangediend. Als het zo doorgaat word het een natte juni door vooral vandaag.
  • 12/6 10:54 Dick:
    Rotterdam: met bakken uit de hemel!!
Bekijk het archief
Zo 16 juni 2019
Bezoekers online
Er zijn 9 gasten en 8 leden aanwezig: Donald, Gerard, Gerben, Hans, Harry, Leen, Richard, Ron
Inloggen