Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 06:41
    Sluis
    12,2°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: NNO
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 23:04
    Eesveen
    13,3°C
    (0/8) Onbewolkt
Advertenties
Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Klimaathistorie

Tijdschalen en mondiaal versus regionaal
Weeramateurs kijken vaak naar het klimaat op een korte tijdschaal, d.w.z. geologisch gezien, over (een paar) honderd jaar. Toch kende het mondiale klimaat in het verre verleden veel interessante veranderingen. Vaak duurden die duizenden jaren, soms nog veel langer. Belangrijk in het klimaat op zeer lange tijdschalen, is de samenstelling van de atmosfeer. Deze is niet altijd geweest zoals die nu is.

Nu zijn de belangrijkste gassen 78% stikstof, 21% zuurstof, 1% argon en 0.04% koolstofdioxide; aangevuld met waterdamp dat het weer bepaalt. De waterdamp bevindt zich vooral nabij de evenaar op geringe hoogte boven zeeniveau. Weeramateurs kijken ook graag naar regionale verschillen in klimaat. Men moet beseffen dat over de regionale verschillen op zo'n tijdschaal niet heel veel bekend is. We kijken al gauw naar het mondiale klimaat.

De geschiedenis van de atmosfeer, zon en Aarde
Zo'n 4.600 miljoen jaar begon het verhaal van ons zonnestelsel. Ruimtemateriaal (gassen) kwam samen door de eigen zwaartekracht en door de vrijkomende zwaarte-energie werd onze zon gevormd zoals die nu ongeveer is, alsmede planeten. Dat duurde wel nog even, want pas enkele honderden miljoenen jaren later was de maan bijvoorbeeld ook present.

Leven
Zo'n ruime drie tot krappe vier miljard jaar geleden (zo denkt de wetenschap op dit moment) startte het leven op aarde. Een belangrijk probleem was dat er nog geen zuurstof was. Het leven van toen putte energie uit andere chemische reacties dan de fotosynthese van koolstofdioxide naar zuurstof die we nu kennen (door planten). Er werd toen koolstofdioxide en waterstof gebruikt om methaan te vormen. Daarmee is het niet vreemd dat de concentraties methaan en koolstofdioxide in die tijd (drie miljard jaar geleden) veel hoger lagen, dan nu. Dit betekent dat het broeikaseffect zoals we dat nu kennen ook veel sterker was. Niet zo gek, want de energieproductie op de zon door de processen die daar plaatsvinden was nog lager. Als we dit tegen elkaar weg zetten, een nog sterker broeikaseffect, maar een zwakkere zon, is het ook niet vreemd dat er toen een enigszins vergelijkbaar klimaat met nu heerst, met als belangrijkste kenmerk vloeibaar water. Voor het bestaan van vloeibaar water op Aarde in die tijd is bewijs. Hoe het er is gekomen, is nog niet duidelijk. Eén van de hypotheses is dat het vloeibare water door kometen (die bestaan ten dele uit ijs) hier werd gebracht. Dat is geen vreemd idee, want in die tijd waren er veel meer inslagen van kometen, dan nu op Aarde.

Zuurstof
Zo'n 2.200 tot 2.400 miljoen jaar geleden kwam er zuurstof in de aardatmosfeer. Voor sommige organismen was zuurstof giftig en voor deze organismen was de zuurstoftoename een regelrechte ramp. Die moesten zich terugtrekken tot milieus zonder directe connectie met de atmosfeer. Andere organismen profiteerden juist en versterkten de zuurstofproductie. Met die sterke zuurstofproductie ging de aardatmosfeer lijken op de huidige.
Zuurstof komt in de atmosfeer
Zuurstoftoename in de atmosfeer van 0 tot circa 5% ruim 2000 miljoen jaar geleden.

Een volgend probleem in deze periode was de afname van concentraties koolstofdioxide en methaan (methaan en zuurstof gaan slecht samen, zuurstof zorgt voor een afname van methaanconcentraties door betrokken chemische reacties). Het broeikaseffect werd veel minder. De zonne-energie was tevens minder dan nu (zo'n 15% zwakker) en er werd een afkoeling ingezet. De aarde werd een sneeuwbal met temperaturen van tientallen graden onder nul (welke winterliefhebber wil daar niet eens beelden van zien?!). Geleidelijk werd de koolstofdioxideconcentratie weer wat opgebouwd (op een sneeuwbal heb je nauwelijks verliezen van koolstofdioxide) en werd het broeikaseffect weer sterker. Zo ontsnapte de aarde na honderdduizenden jaren weer aan sneeuw en ijs. Nu kon de koolstofdioxide weer wat afnemen tot een meer stabiele waarde en er was een veel stabieler klimaat. Soms was het wat warmer, soms wat kouder. Maar over het algemeen was de temperatuur gemiddeld over de aardbol boven het vriespunt van water en onder de circa 35 graden Celsius (nu 14-15 graden Celsius). De precieze temperatuur hangt vooral af van de concentratie van koolstofdioxide af.

IJstijden
De laatste twee miljoen jaren werd het klimaat op Aarde vooral gekenmerkt door een afwisseling van ijstijden en tussen-ijstijden. In een ijstijd was de gemiddelde temperatuur over de hele aardbol weinig boven het vriespunt, in de buurt van 0-10 graden. Tussen de ijstijden in was de gemiddelde temperatuur op Aarde boven de 10 graden, maar niet boven de 20 graden Celsius. De afwisseling tussen ijstijden vond plaats door de zogenaamde Milankovisch Cycli. Dit zijn drie cycli die totale instraling en verschillen tussen regio's van onze Aarde bepalen. Ze ontstaan door de baan van de Aarde om de zon.
De belangrijkste oorzaak van een ijstijd is de afname van de hoeveelheid instraling op de hoge geografische breedtegraden in de zomer. Deze bepalen namelijk hoe ver het ijs in de zomer smelt. IJs op zijn beurt heeft weer invloed op de straling. Dit komt doordat ijs veel straling terugkaast (wat aangeduid wordt met de term Albedo). Daardoor is het bij de aanwezigheid van ijs in de zomer kouder dan bij de afwezigheid van ijs. Dit heeft weer invloed op het smelten van ijs. Zo'n zichzelf versterkend mechanisme wordt ook wel positieve terugkoppeling genoemd en is een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van ijstijden.
Zo'n tienduizend jaar geleden kwam onze Aarde uit een ijstijd. In ijstijden is het met name op hoge breedtegraden kouder door het ijs dat daar aanwezig is. De laatste tienduizend jaar zitten we dus in een warme periode.
Milankovisch
Stralingscycli: de drie cycli eerst apart. Daarna de som van deze cycli,
van toepassing op 65 noorderbreedte. Daaronder de temperaturen die
erbij horen.

Klimaatverandering
Het is zeer waarschijnlijk dat we door de huidige klimaatverandering, de uitstoot van koolstofdioxide de laatste honderdvijftig jaar, ontsnappen aan het komen van een nieuwe ijstijd. De koolstofdioxide concentratie in de atmosfeer is gedurende de cycli van ijstijden zo'n 50 tot 70% van de huidige geweest, waarmee we met de uitstoot van koolstofdioxide relatief onbekend terrein zullen verkennen. Dit betekent dat andere gevoelige onderdelen van het klimaatsysteem zouden kunnen gaan wankelen. Daarom zijn modellen een belangrijk onderdeel van klimaatverwachtingen. Hierin worden zoveel mogelijk van de door het verleden bekende onderdelen van het systeem Aarde met haar klimaat verwerkt om een verwachting van de toekomst te maken. Om te controleren of die verwachting voldoet, worden zulke modellen ook vaak met metingen uit verleden vergeleken. Tevens worden allerlei metingen gebruikt om de Aarde te monitoren.

Auteur: Edward Groot

16-12-2015 | Klimaat_Historie | 1652
  • 14/6 10:17 Hans:
    Enschede-W: helder zonnig bij 21.5 graden. Een fantastische zomerdag! Net als op de zondag toen het hier in de beb. kom alweer 25.4 werd.
  • 13/6 18:42 Jaap:
    De komende week meld ik me weer uit Diepenheim. Onderweg weinig bewolking gezien. In De Bilt en Diepenheim 23graden, maar door weinig wind voelde het warmer aan
  • 13/6 11:56 Pieter:
    Na een glasheldere ochtend vormen zich nu wat cumulus wolken ;
  • 13/6 10:32 John:
    Weer intens blauw en geen vliegtuigsporen te zien vanuit Rijen. Modern zomerweer.
  • 13/6 10:11 Pieter:
    Koude nacht met vorst aan de grond in Twente (- 1,3 C )
  • 12/6 23:57 Jaap:
    Het koufront gaf vanmorgen veel bewolking, maar het klaarde later breed op. De 20 graden werd gehaald. Mooi weer,maar het droogt scherp .
  • 12/6 19:54 Ted:
    Heerlijk verkwikkend weer met zonnetje. Een fietstocht van 50 km. Op de ruimte stond er een volle 5. Max. temp. 18,8 graden om 13.20 uur. In de loop van de middag kwam beduidend frissere lucht binnen. Na 16 uur was het niet meer boven de 17,0 geweest.
  • 12/6 19:05 Hans:
    Enschede-W: aanvankelijk dikke wolkenpakketten, in de middag steeds zonniger met fraaie cumuluspartijen. Maxtemp 23.6
  • 12/6 17:25 Kees:
    Het schrikbeeld van ernstige droogte begint al weer op te doemen. Weliswaar heeft het hier in de regio Eindhoven op vrijdagavond 4 juni nog flink gehoosd, maar de vele zonuren van afgelopen week hebben gezorgd voor een grote verdamping. De bovenlaag van de grond is al weer kurkdroog.
  • 12/6 16:32 Pieter:
    Deze hele week geen jas aan gehad maar nu is het op de wind wel jaswaardig fris weer
  • 12/6 15:33 John:
    Droogte bovenste spahelft begroeide zandgronden neemt in Rijen duidelijk toe. Planten groeien hard, bouwsteen water domineert.
  • 12/6 15:31 John:
    Verkwikkend buitenweer dankzij lagere temperatuur, maar vooral lager dauwpunt. Scheelt 7 graden met gisteren.
  • 12/6 14:14 Gerard:
    De zeedamp en stratus van vrijdag zijn verdwenen en Schoorl verkeert weer in een vrolijker, maar zeer koel, weertype. Wat cirrusbewolking en een krachtige noordelijke wind, bij nog geen 18 graden momenteel.
  • 12/6 13:03 Ko:
    De bewolking weet nog grotendeels de boventoon te voeren tot nu toe. Of dat nog lang zo blijft is twijfelachtig. Eerste vergeelde stukken gras ook weer zichtbaar.
  • 12/6 11:27 Pieter:
    Gisteren was er meer bewolking dan werd verwacht, Vandaag meer zon dan verwacht werd, wel een fris windje
  • 11/6 23:34 Jaap:
    Veel meer bewolking dan gisteren. Toch wel af en toe de zon. Aangenaam weer door een maximum van 24 graden.
  • 11/6 20:30 Pieter:
    Aan de stranden was het de hele dag grijs en kil bij ca 15 C (Wijk aan zee 0,5 uur zon ), Hier in Purmerend nog redelijk zonnig en max. 21 C
  • 11/6 18:40 Ko:
    Wat zon? Hier weer vanaf 11.00u de hele verdere dag! Alleen nu soms een stapelwolkje.
  • 11/6 17:55 Ted:
    Pieter had nog geluk met wat zon. Hier tot 14 uur slechts 20 minuten zon. Van 14.30 tot 16.45 redelijk wat zon. Daarna zwaar tot geheel bewolkt. Temperatuur kwam pas om 14.50 uur op 20 graden. Max.temp. slechts 20,5 om 15.30 uur. Nu (17.40 uur) weer rillerig bij 18,0 graden. De wind was met kracht 5 fors.
  • 11/6 12:45 Pieter:
    Veel bewolking tot ca 9 uur, daarna afwisselend zon en lage wolkenflarden bij een frisse westen wind
  • 11/6 10:08 John:
    Redelijk wat gelaagde bewolking ook in Rijen tot nu toe deze ochtend. De zon piept er wel door heen.
  • 11/6 00:26 Gerard:
    Bij windstilte was er donderdagavond nog voor zonsondergang fraaie mistvorming boven de open velden bij Schoorl. Wel een vrij droge lucht overdag, maar nu sterke afkoeling in de onderste luchtlagen.
  • 10/6 23:19 Jaap:
    Ook hier weer een strakblauwe hemel vandaag. Het droogt snel. Een graadje warmer; 26 graden.
  • 10/6 17:51 Ted:
    Lichtsterkte nam niet sterk af tijdens zonsverduistering. Om 12.23 uur was deze 97700 eenheden. Na 13.31 uur was deze 100160 eenheden. Nu was 18% van de zon verduisterd. Pas bij meer dan 60% is het visueel iets merkbaar. De zonnestraling neemt meer af dan de lichtsterke. Wat Sjoerd zegt klopt.
  • 10/6 17:09 Sjoerd:
    Zonsverduistering van vandaag is goed terug te zien in de Zonnestraling grafieken van Sylphide.
  • 10/6 13:53 John:
    Idem vanuit Oss. ;-)
  • 10/6 13:33 John:
    Waarneming vanuit Rijen.
  • 10/6 13:33 John:
    Zoals veel vaker de afgelopen jaren en ook al eerder deze maand, is de lucht weer diep blauw en ontbreken de vliegtuigstrepen.
  • 9/6 23:50 Jaap:
    Ook op woensdag in De Bilt een zomerse dag met maximaal ruim 25 graden. Veel zon met wat lichte bewolking in de middag.
  • 9/6 23:02 Hans:
    Enschede-W: hier in de stadsachtertuin met het nodige "broeikaseffect" bijna tropisch met 29.4! Dikke stapelwolken vanmiddag maar droog!
  • 9/6 17:04 Pieter:
    De hele dag warme zon en een verkoelend windje maken het aangenaam , max 24 C
  • 8/6 22:10 Jaap:
    In De Bilt vandaag, dinsdag, wat meer bewolking, maar daarbij ook warmer, ondanks een zwakke meest noordelijke of noordoostelijke wind. Het werd netaan een zomerse dag, ruim 25 graden. Het droogde wat minder scherp, maar regionaal komen we binnenkort weer aan een neerslagtekort.
  • 8/6 15:08 Gerard:
    Meer sluierbewolking dan gisteren in Schoorl, dat zal het maximum temperen en het minimum verhogen als de cirrus zich tot in de nacht handhaaft.
  • 7/6 20:40 Pieter:
    Al weer een totaal wolkeloze dag , gelukkig nog een koel windje waardoor de warmte mee viel
  • 7/6 19:21 Hans:
    Enschede-W: Het is hier bij zonnig weer laat in de middag toch nog weer 24 graden geworden!
  • 7/6 09:38 Hans:
    Enschede-W: na 2 sombere bewolkte weekenddagen breekt nu de Sc-bewolking en ziet het er gelijk wat vrolijker uit. Actuele temp is 15.8
Bekijk het archief
Ma 14 juni 2021
Bezoekers online
Er zijn 2 gasten en 1 lid aanwezig: Douwe
Inloggen