Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 20:48
    Sluis
    9,8°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 4 = Matige wind
  • 19:02
    Clinge
    11,4°C
    (5/8) Half bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Klimaathistorie

Tijdschalen en mondiaal versus regionaal
Weeramateurs kijken vaak naar het klimaat op een korte tijdschaal, d.w.z. geologisch gezien, over (een paar) honderd jaar. Toch kende het mondiale klimaat in het verre verleden veel interessante veranderingen. Vaak duurden die duizenden jaren, soms nog veel langer. Belangrijk in het klimaat op zeer lange tijdschalen, is de samenstelling van de atmosfeer. Deze is niet altijd geweest zoals die nu is.

Nu zijn de belangrijkste gassen 78% stikstof, 21% zuurstof, 1% argon en 0.04% koolstofdioxide; aangevuld met waterdamp dat het weer bepaalt. De waterdamp bevindt zich vooral nabij de evenaar op geringe hoogte boven zeeniveau. Weeramateurs kijken ook graag naar regionale verschillen in klimaat. Men moet beseffen dat over de regionale verschillen op zo'n tijdschaal niet heel veel bekend is. We kijken al gauw naar het mondiale klimaat.

De geschiedenis van de atmosfeer, zon en Aarde
Zo'n 4.600 miljoen jaar begon het verhaal van ons zonnestelsel. Ruimtemateriaal (gassen) kwam samen door de eigen zwaartekracht en door de vrijkomende zwaarte-energie werd onze zon gevormd zoals die nu ongeveer is, alsmede planeten. Dat duurde wel nog even, want pas enkele honderden miljoenen jaren later was de maan bijvoorbeeld ook present.

Leven
Zo'n ruime drie tot krappe vier miljard jaar geleden (zo denkt de wetenschap op dit moment) startte het leven op aarde. Een belangrijk probleem was dat er nog geen zuurstof was. Het leven van toen putte energie uit andere chemische reacties dan de fotosynthese van koolstofdioxide naar zuurstof die we nu kennen (door planten). Er werd toen koolstofdioxide en waterstof gebruikt om methaan te vormen. Daarmee is het niet vreemd dat de concentraties methaan en koolstofdioxide in die tijd (drie miljard jaar geleden) veel hoger lagen, dan nu. Dit betekent dat het broeikaseffect zoals we dat nu kennen ook veel sterker was. Niet zo gek, want de energieproductie op de zon door de processen die daar plaatsvinden was nog lager. Als we dit tegen elkaar weg zetten, een nog sterker broeikaseffect, maar een zwakkere zon, is het ook niet vreemd dat er toen een enigszins vergelijkbaar klimaat met nu heerst, met als belangrijkste kenmerk vloeibaar water. Voor het bestaan van vloeibaar water op Aarde in die tijd is bewijs. Hoe het er is gekomen, is nog niet duidelijk. Eén van de hypotheses is dat het vloeibare water door kometen (die bestaan ten dele uit ijs) hier werd gebracht. Dat is geen vreemd idee, want in die tijd waren er veel meer inslagen van kometen, dan nu op Aarde.

Zuurstof
Zo'n 2.200 tot 2.400 miljoen jaar geleden kwam er zuurstof in de aardatmosfeer. Voor sommige organismen was zuurstof giftig en voor deze organismen was de zuurstoftoename een regelrechte ramp. Die moesten zich terugtrekken tot milieus zonder directe connectie met de atmosfeer. Andere organismen profiteerden juist en versterkten de zuurstofproductie. Met die sterke zuurstofproductie ging de aardatmosfeer lijken op de huidige.
Zuurstof komt in de atmosfeer
Zuurstoftoename in de atmosfeer van 0 tot circa 5% ruim 2000 miljoen jaar geleden.

Een volgend probleem in deze periode was de afname van concentraties koolstofdioxide en methaan (methaan en zuurstof gaan slecht samen, zuurstof zorgt voor een afname van methaanconcentraties door betrokken chemische reacties). Het broeikaseffect werd veel minder. De zonne-energie was tevens minder dan nu (zo'n 15% zwakker) en er werd een afkoeling ingezet. De aarde werd een sneeuwbal met temperaturen van tientallen graden onder nul (welke winterliefhebber wil daar niet eens beelden van zien?!). Geleidelijk werd de koolstofdioxideconcentratie weer wat opgebouwd (op een sneeuwbal heb je nauwelijks verliezen van koolstofdioxide) en werd het broeikaseffect weer sterker. Zo ontsnapte de aarde na honderdduizenden jaren weer aan sneeuw en ijs. Nu kon de koolstofdioxide weer wat afnemen tot een meer stabiele waarde en er was een veel stabieler klimaat. Soms was het wat warmer, soms wat kouder. Maar over het algemeen was de temperatuur gemiddeld over de aardbol boven het vriespunt van water en onder de circa 35 graden Celsius (nu 14-15 graden Celsius). De precieze temperatuur hangt vooral af van de concentratie van koolstofdioxide af.

IJstijden
De laatste twee miljoen jaren werd het klimaat op Aarde vooral gekenmerkt door een afwisseling van ijstijden en tussen-ijstijden. In een ijstijd was de gemiddelde temperatuur over de hele aardbol weinig boven het vriespunt, in de buurt van 0-10 graden. Tussen de ijstijden in was de gemiddelde temperatuur op Aarde boven de 10 graden, maar niet boven de 20 graden Celsius. De afwisseling tussen ijstijden vond plaats door de zogenaamde Milankovisch Cycli. Dit zijn drie cycli die totale instraling en verschillen tussen regio's van onze Aarde bepalen. Ze ontstaan door de baan van de Aarde om de zon.
De belangrijkste oorzaak van een ijstijd is de afname van de hoeveelheid instraling op de hoge geografische breedtegraden in de zomer. Deze bepalen namelijk hoe ver het ijs in de zomer smelt. IJs op zijn beurt heeft weer invloed op de straling. Dit komt doordat ijs veel straling terugkaast (wat aangeduid wordt met de term Albedo). Daardoor is het bij de aanwezigheid van ijs in de zomer kouder dan bij de afwezigheid van ijs. Dit heeft weer invloed op het smelten van ijs. Zo'n zichzelf versterkend mechanisme wordt ook wel positieve terugkoppeling genoemd en is een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van ijstijden.
Zo'n tienduizend jaar geleden kwam onze Aarde uit een ijstijd. In ijstijden is het met name op hoge breedtegraden kouder door het ijs dat daar aanwezig is. De laatste tienduizend jaar zitten we dus in een warme periode.
Milankovisch
Stralingscycli: de drie cycli eerst apart. Daarna de som van deze cycli,
van toepassing op 65 noorderbreedte. Daaronder de temperaturen die
erbij horen.

Klimaatverandering
Het is zeer waarschijnlijk dat we door de huidige klimaatverandering, de uitstoot van koolstofdioxide de laatste honderdvijftig jaar, ontsnappen aan het komen van een nieuwe ijstijd. De koolstofdioxide concentratie in de atmosfeer is gedurende de cycli van ijstijden zo'n 50 tot 70% van de huidige geweest, waarmee we met de uitstoot van koolstofdioxide relatief onbekend terrein zullen verkennen. Dit betekent dat andere gevoelige onderdelen van het klimaatsysteem zouden kunnen gaan wankelen. Daarom zijn modellen een belangrijk onderdeel van klimaatverwachtingen. Hierin worden zoveel mogelijk van de door het verleden bekende onderdelen van het systeem Aarde met haar klimaat verwerkt om een verwachting van de toekomst te maken. Om te controleren of die verwachting voldoet, worden zulke modellen ook vaak met metingen uit verleden vergeleken. Tevens worden allerlei metingen gebruikt om de Aarde te monitoren.

Auteur: Edward Groot

16-12-2015 | Klimaat_Historie | 1652
  • 26/10 22:06 Ted:
    Noordzeebuien hebben er zin in. Vanavond tot 21.55 uur 20mm Maandsom nu 222,2 mm.
  • 26/10 17:30 Pieter:
    De Noordzee buien lijken nu het land op te trekken
  • 26/10 15:32 Gerard:
    De buien gaan steeds voor de kust langs naar het noordoosten. Tot nu toe slechts wat spetters gehad. Flink koeler dan gisteren, met nu 10 graden op schoorsteenhoogte.
  • 25/10 18:13 Hans:
    Ja, trog met weerlicht zichtbaar in Ede
  • 25/10 16:43 Sjoerd:
    Pittige buienlijn momenteel over west Nederland met hagel en onweer.
  • 25/10 15:22 Jaap:
    In de afgelopen nacht heeft het geregend op een koufront. Rond middernacht was het nog erg zacht, vanmorgen niet meer. Helaas slapen wij aan de galerijkant. Die galerij is geheel dicht met schuiframen op het noorden.. Van nachtelijk onweer of hevige regen verneem je zodoende weinig, dwz je wordt er niet wakker van. Overdag tot nu toe droog, zeer somber en rond de 12 graden. Mogelijk, dat er later op de dag nog enig buiengeweld te beleven valt.
  • 25/10 12:56 Ted:
    Grijze deprimuis. Zwaar tot geheel bewolkt. Oktoberneerslag 198,9mm. Westzaan 189,9mm. Vannacht nog 15,5 graden om 3.20 Wintertijd. Om 4.20 uur scherp koufront. Temp. dalend naar 11,5 om 4.40 uur. Nu steeds rond 12 graden.
  • 25/10 12:41 Pieter:
    In Purmerend vannacht weer 6 mm regen, oktober 146 mm
  • 25/10 10:35 Frank:
    Zaandam-West, vannacht opmerkelijk themperatuurverloop om 1.00 uur nog 16,1 oC en enige tijd later 11,4 oC, neerslag 5 mm.
  • 25/10 09:07 Gert:
    Rond de klok van 6.00
  • 25/10 09:06 Gert:
    Stevig buienlijntje 8 mm
  • 25/10 08:54 Hans:
    Regenachtig in het enschedese maar met 0.1 mm tot nu toe nog maar weinig voorstellend. Afgelopen nacht om ongeveer 3.00 de hoogste temperatuur tot nu toe met 15.5 graden.
  • 24/10 15:35 John:
    Vlagen met motregen in Rijen.
  • 24/10 15:20 Hans:
    Veel bewolking, toenemende wind en vanmorgen en vanmiddag af en toe lichte (mot)regen. Tijdelijk even de zon. Temp nu 13.6 graden.
  • 24/10 11:48 Adwin:
    Al 2 uur regen in Gemert. Niks te zien op de radar.
  • 24/10 10:35 Pieter:
    Grijs met lichte motregen 12 C
  • 24/10 09:28 Ko:
    Motregen.
  • 24/10 08:25 Hans:
    Enschede-W: een lucht vol stratus (meest geheel bewolkt) bij 11.7 graden.
  • 23/10 17:18 Jurgen:
    Vanmorgen lange tijd mistig. Vanmiddag flinke perioden met zon en lekker zacht met 16 graden in Dordt. De herfstkleuren kwamen heel mooi uit en snel ervan genieten, want volgende week waait er flink wat van af...
  • 23/10 12:48 Rob:
    Na een mistige start begint het nu wat op te klaren. Windstil en 13,3 įC. Heerlijk weer om in de tuin te werken.
  • 23/10 12:13 Pieter:
    Na een mistige start is het nu een heerlijke zonnige herfstdag met weinig wind en temp ca 14 C Gewoon buitenzit weer !1
  • 23/10 11:47 John:
    Wat heerlijk om ter afwisseling eens een ochtend met mist en stratus in Rijen te hebben.
  • 23/10 10:07 Ko:
    Breda ook weer eens mistig! Zeker een half jaar geleden voor het laatst. De mist kwam wel laat, pas nadat het licht werd.
  • 23/10 08:34 Hans:
    Mist, vanmorgen vrij dicht trekt nu op bij 10.3 graden. Bovenlucht goed zichtbaar (Enschede-W)
  • 22/10 23:10 Gerben:
    Het is mistig. Trekt goed dicht
  • 22/10 18:05 Hans:
    Vandaag toch nog 18.5 graden bereikt. Mooie dag met veel zon, later in de middag een licht buitje (<0.1 mm).
  • 22/10 17:35 Gert:
    afwisseling van wolkenvelden en wat zon. Meest droog. Een prima dag
  • 22/10 15:55 Ko:
    Vanmiddag hier veel bewolking met beetje regen. Zuidoostelijk nog meer.
  • 22/10 12:27 Hans:
    HEERLIJKE Herfstdag!! Veel zon, lekkere wind en zo-even 16.2 graden.
  • 22/10 07:16 Hans:
    Half bewolkt in Enschede-W bij een zachte 13.9 graden
  • 21/10 20:22 Ted:
    Ik schreef 17.10 uur. Het maximum van 19,9 graden. Moet zijn om 16.10 uur. De sterkste wind was wel om 17.10 uur. De wind nam iets af naar de grens van kracht 7 tot 8. Na 19 uur nam deze weer toe tot een volle 8.
  • 21/10 19:15 Pieter:
    Ook in Purmerend de hele ochtend regen ( 12 mm ) vanmiddag opklarend ensnel toenemende wind en max 18 C
  • 21/10 19:03 Frank:
    In Zaandam-west na een regenachtige morgen een droge middag met wat opklaringen maar wel een 6/7 bf van zo naar zw ruimende wind en zeer mild 19,5 oC max. Regen vandaag 10 mm totaal deze maand 141 mm.
  • 21/10 18:51 Hans:
    Enschede-W: 19.7 graden nu en geheel bewolkt bij regulier 5 Bft. Heel bijzonder, vanmiddag in het middaguur nog 13 graden..Daarvoor doen we het.....toch?
  • 21/10 18:08 Ted:
    Max temp 19,9 graden om 17.10 uur> Om 17.10 een 10 minutengemiddelde kracht 9. Schiphol en Wijk aan Zee kwamen niet verder dan kracht 8. Op 21 oktober was het ook 19,9 graden. Dus evenaring voor de 21e.
  • 21/10 17:22 Jaap:
    In de ochtend regen. In de middag opklaringen, maar ze waren van korte duur. Er bleef veel bewolking overtrekken. Het werd wel lauwwarm. We haalden nipt de 20 graden. Zomaar ineens. De wind trok aan, maar niet tot storm.
  • 21/10 16:50 Johan:
    Vandaag weer een warmterecord
  • 21/10 15:34 John:
    Na 8 mm regen, klaarde het breed op rond het middaguur. Nu winderig en lauw buiten. Ruim 20 graden.
  • 21/10 15:30 Jurgen:
    Na tamelijk intensieve regen in de ochtend is het nu droog in Dordrecht. Bij een harde wind tipt de thermometer de 20 graden aan. Tůch nog een warme dag deze oktober...
  • 21/10 15:20 Rene:
    Regen gestopt, was weer de moeite vandaag, 11 mm, voorlopige maandsom Alkmaar al weer 141 mm.
  • 21/10 14:37 Hans:
    De blauwe lucht (opklaringen) komt er nu aan na ruim 8 mm regen. Temp nu 14.7 graden (stijgend) in Enschede-W. En nu komt de zon fel door en zal de temperatuurstijging sneller gaan.
  • 21/10 14:24 Gerben:
    20 graden ongeveer. Voelt heerlijk
  • 21/10 12:07 Hans:
    Nog steeds gestage druilregen in Enschede-W. Temp 12.9 graden. Nog geen spoor van enige verzachting. Sinds middernacht 8.1 mm.
  • 21/10 10:12 Kees:
    Het is inderdaad weer eens een kletsnat begin van de dag. Je kunt je nog haast niet voorstellen, dat het vanmiddag hier in de regio Eindhoven meer dan 20 gr. kan worden.
  • 21/10 08:37 Ko:
    De dag start met flink wat regen, echt lang geleden zo nat.
  • 21/10 07:27 Hans:
    Sinds middernacht hier in het enschedese 4 mm en met 12.4 graden zacht weer. Het regent nu nog..
  • 20/10 19:13 Gert:
    een bewolkte dag met een klein beetje regen . Zat ook in de modellen.
  • 20/10 18:30 Ko:
    Van de beloofde regen kwam weer weinig terecht. Nog geen halve mm aan druppels vanochtend.
  • 20/10 12:00 Hans:
    Enschede-W: geheel bewolkt na enkele druppels, 11 graden. De regen komt er aan..
  • 19/10 22:38 Jaap:
    Tot laat in de middag somber en donker. Daarna enkele opklaringen. Alweer een dag met vrijwel geen wind. Max. 13 gr. Nog steeds zomertijd, dus in de morgen extra donker als het somber weer is.
Bekijk het archief
Ma 26 oktober 2020
Bezoekers online
Er zijn 4 gasten en 1 lid aanwezig: Rene
Inloggen