Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 06:39
    Sluis
    9,5°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Klimaathistorie

Tijdschalen en mondiaal versus regionaal
Weeramateurs kijken vaak naar het klimaat op een korte tijdschaal, d.w.z. geologisch gezien, over (een paar) honderd jaar. Toch kende het mondiale klimaat in het verre verleden veel interessante veranderingen. Vaak duurden die duizenden jaren, soms nog veel langer. Belangrijk in het klimaat op zeer lange tijdschalen, is de samenstelling van de atmosfeer. Deze is niet altijd geweest zoals die nu is.

Nu zijn de belangrijkste gassen 78% stikstof, 21% zuurstof, 1% argon en 0.04% koolstofdioxide; aangevuld met waterdamp dat het weer bepaalt. De waterdamp bevindt zich vooral nabij de evenaar op geringe hoogte boven zeeniveau. Weeramateurs kijken ook graag naar regionale verschillen in klimaat. Men moet beseffen dat over de regionale verschillen op zo'n tijdschaal niet heel veel bekend is. We kijken al gauw naar het mondiale klimaat.

De geschiedenis van de atmosfeer, zon en Aarde
Zo'n 4.600 miljoen jaar begon het verhaal van ons zonnestelsel. Ruimtemateriaal (gassen) kwam samen door de eigen zwaartekracht en door de vrijkomende zwaarte-energie werd onze zon gevormd zoals die nu ongeveer is, alsmede planeten. Dat duurde wel nog even, want pas enkele honderden miljoenen jaren later was de maan bijvoorbeeld ook present.

Leven
Zo'n ruime drie tot krappe vier miljard jaar geleden (zo denkt de wetenschap op dit moment) startte het leven op aarde. Een belangrijk probleem was dat er nog geen zuurstof was. Het leven van toen putte energie uit andere chemische reacties dan de fotosynthese van koolstofdioxide naar zuurstof die we nu kennen (door planten). Er werd toen koolstofdioxide en waterstof gebruikt om methaan te vormen. Daarmee is het niet vreemd dat de concentraties methaan en koolstofdioxide in die tijd (drie miljard jaar geleden) veel hoger lagen, dan nu. Dit betekent dat het broeikaseffect zoals we dat nu kennen ook veel sterker was. Niet zo gek, want de energieproductie op de zon door de processen die daar plaatsvinden was nog lager. Als we dit tegen elkaar weg zetten, een nog sterker broeikaseffect, maar een zwakkere zon, is het ook niet vreemd dat er toen een enigszins vergelijkbaar klimaat met nu heerst, met als belangrijkste kenmerk vloeibaar water. Voor het bestaan van vloeibaar water op Aarde in die tijd is bewijs. Hoe het er is gekomen, is nog niet duidelijk. Eén van de hypotheses is dat het vloeibare water door kometen (die bestaan ten dele uit ijs) hier werd gebracht. Dat is geen vreemd idee, want in die tijd waren er veel meer inslagen van kometen, dan nu op Aarde.

Zuurstof
Zo'n 2.200 tot 2.400 miljoen jaar geleden kwam er zuurstof in de aardatmosfeer. Voor sommige organismen was zuurstof giftig en voor deze organismen was de zuurstoftoename een regelrechte ramp. Die moesten zich terugtrekken tot milieus zonder directe connectie met de atmosfeer. Andere organismen profiteerden juist en versterkten de zuurstofproductie. Met die sterke zuurstofproductie ging de aardatmosfeer lijken op de huidige.
Zuurstof komt in de atmosfeer
Zuurstoftoename in de atmosfeer van 0 tot circa 5% ruim 2000 miljoen jaar geleden.

Een volgend probleem in deze periode was de afname van concentraties koolstofdioxide en methaan (methaan en zuurstof gaan slecht samen, zuurstof zorgt voor een afname van methaanconcentraties door betrokken chemische reacties). Het broeikaseffect werd veel minder. De zonne-energie was tevens minder dan nu (zo'n 15% zwakker) en er werd een afkoeling ingezet. De aarde werd een sneeuwbal met temperaturen van tientallen graden onder nul (welke winterliefhebber wil daar niet eens beelden van zien?!). Geleidelijk werd de koolstofdioxideconcentratie weer wat opgebouwd (op een sneeuwbal heb je nauwelijks verliezen van koolstofdioxide) en werd het broeikaseffect weer sterker. Zo ontsnapte de aarde na honderdduizenden jaren weer aan sneeuw en ijs. Nu kon de koolstofdioxide weer wat afnemen tot een meer stabiele waarde en er was een veel stabieler klimaat. Soms was het wat warmer, soms wat kouder. Maar over het algemeen was de temperatuur gemiddeld over de aardbol boven het vriespunt van water en onder de circa 35 graden Celsius (nu 14-15 graden Celsius). De precieze temperatuur hangt vooral af van de concentratie van koolstofdioxide af.

IJstijden
De laatste twee miljoen jaren werd het klimaat op Aarde vooral gekenmerkt door een afwisseling van ijstijden en tussen-ijstijden. In een ijstijd was de gemiddelde temperatuur over de hele aardbol weinig boven het vriespunt, in de buurt van 0-10 graden. Tussen de ijstijden in was de gemiddelde temperatuur op Aarde boven de 10 graden, maar niet boven de 20 graden Celsius. De afwisseling tussen ijstijden vond plaats door de zogenaamde Milankovisch Cycli. Dit zijn drie cycli die totale instraling en verschillen tussen regio's van onze Aarde bepalen. Ze ontstaan door de baan van de Aarde om de zon.
De belangrijkste oorzaak van een ijstijd is de afname van de hoeveelheid instraling op de hoge geografische breedtegraden in de zomer. Deze bepalen namelijk hoe ver het ijs in de zomer smelt. IJs op zijn beurt heeft weer invloed op de straling. Dit komt doordat ijs veel straling terugkaast (wat aangeduid wordt met de term Albedo). Daardoor is het bij de aanwezigheid van ijs in de zomer kouder dan bij de afwezigheid van ijs. Dit heeft weer invloed op het smelten van ijs. Zo'n zichzelf versterkend mechanisme wordt ook wel positieve terugkoppeling genoemd en is een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van ijstijden.
Zo'n tienduizend jaar geleden kwam onze Aarde uit een ijstijd. In ijstijden is het met name op hoge breedtegraden kouder door het ijs dat daar aanwezig is. De laatste tienduizend jaar zitten we dus in een warme periode.
Milankovisch
Stralingscycli: de drie cycli eerst apart. Daarna de som van deze cycli,
van toepassing op 65 noorderbreedte. Daaronder de temperaturen die
erbij horen.

Klimaatverandering
Het is zeer waarschijnlijk dat we door de huidige klimaatverandering, de uitstoot van koolstofdioxide de laatste honderdvijftig jaar, ontsnappen aan het komen van een nieuwe ijstijd. De koolstofdioxide concentratie in de atmosfeer is gedurende de cycli van ijstijden zo'n 50 tot 70% van de huidige geweest, waarmee we met de uitstoot van koolstofdioxide relatief onbekend terrein zullen verkennen. Dit betekent dat andere gevoelige onderdelen van het klimaatsysteem zouden kunnen gaan wankelen. Daarom zijn modellen een belangrijk onderdeel van klimaatverwachtingen. Hierin worden zoveel mogelijk van de door het verleden bekende onderdelen van het systeem Aarde met haar klimaat verwerkt om een verwachting van de toekomst te maken. Om te controleren of die verwachting voldoet, worden zulke modellen ook vaak met metingen uit verleden vergeleken. Tevens worden allerlei metingen gebruikt om de Aarde te monitoren.

Auteur: Edward Groot

16-12-2015 | Klimaat_Historie | 1652
  • 23/8 17:43 John:
    Ja Frank. Je mag nieuwe record noemen: Gilze- Rijen 40,7 graden!
  • 23/8 17:34 Frank:
    In Zaandam/West heerlijk weer, max 25,1 oC , mede door de droge continentale lucht wordt het net niet broeierig, en de langere, frisse nachten, doen de rest om het draaglijk te houden. Precies 75 jaar terug het onlangs gevallen record .van Warnsveld.
  • 23/8 16:06 Gert:
    Het landelijk hoofdkantoor staat op 25c
  • 23/8 00:08 Jaap:
    Op deze donderdag in Diepenheim de 25gr-grens gepasseerd. Maar de nachten zijn fris. Ze worden ook steeds langer. We zijn in de nazomer beland. (Bijna )tropisch blijft nog tot begin september mogelijk maar de dagelijkse gang wordt steeds groter.
  • 22/8 17:48 Erik:
    Heerlijke dag. In Bennekom zijn we juist beneden de 25įC gebleven. Net terug van een fietstochtje over de bloeiende Ginkelse Heide. Het is nog zomer, maar in de schaduw meen ik de herfst te voelen naderen. Een groot verschil met de warme dagen een maand geleden.
  • 22/8 16:59 Pieter:
    Aangenaam zomerweer, droog,zonnig matige zw wind en 22 C
  • 22/8 15:58 Gert:
    zomerse grens hier gepasseerd. Volop zon met een enkele mooiweer cumuli
  • 22/8 14:22 Gerard:
    Helder fris en zonnig weer in Schoorl! Mooi voor de kinderen die deze week nog vakantie hebben! Volop zon, alleen wat vliegtuigcirrus.
  • 21/8 20:14 Ko:
    Saaie periode, niet gedacht dat aug er ook nog aan mee zou doen. De maandneerslag lijkt al bepaald, 96 mm dus heb hier de 100 niet gehaald.
  • 21/8 20:11 Erik:
    Een aangename nazomerdag, maar ik mis de dynamiek en de mooie wolkenluchten van de afgelopen week. Zojuist de tuin maar weer water gegeven want de (zand)bodem droogt al weer aardig op en het gaat nog wel even duren voordat we weer regen krijgen.
  • 21/8 17:21 Gert:
    mooie dag vandaag. Flink wat zon, wat uitspreidende cumuli en tenslotte wat cirrus onder de begeleiding van niet al te veel wind
  • 21/8 09:54 John:
    In Rijen staan we op 548 mm tot en met gisteren. We hebben onder andere best meegedaan met plensbuien in juni. Maandtotaal 128 mm.
  • 21/8 07:44 John:
    Oss dit jaar slechts 367 mm tot op heden, enige te natte maand was maart met 93 mm. Augustus staat nu op ruim 40 mm slechts.
  • 20/8 23:08 Jaap:
    Diepenheim : gisteren en vandaag in de middag vorming van grote stapelwolken uitmondend in een bui in de late middag of vroege avond. Elders is meer gevallen, maar hier is de droogte een stuk minder geworden. Meer naar het zuiden nog steeds erg droog. De verschillen zijn dus groot. Zie Noord Holland. Temperatuur blijft nog gematigd : gisteren hier 20 vandaag 21.
  • 20/8 17:36 Pieter:
    Gisteravond laat enige tijd stortregen met totaal 20 mm (augustus al 128 mm) Vandaag een lekker dagje met veel zon een stevige wind en 21 C
  • 20/8 17:35 Ted:
    Augustus nu 190mm Zomer 415mm. Zomer staat nu al op de 4e plaats. Wat is droogte?
  • 20/8 17:32 Ted:
    Gisteravond laat maar liefst 36,0mm. Wat een wolkbreuk.
  • 20/8 13:33 Gert:
    Gfs 6 utc opgewarmd
  • 20/8 08:26 Hans:
    Heldere ochtend in Enschede W met nog mooi de afnemende maan zichtbaar. Actueel 12.3 graden.
  • 19/8 22:46 Ted:
    Complete wolkbreuk. Tussen 22.31 en 22.41 valt er 23mm
  • 19/8 16:57 John:
    Donkere wolken pakken zich samen boven Rijen. Met de inzet van lichte regen, zijn ook gelijk weer opklaringen zichtbaar. Het is kleinschalig.
  • 19/8 16:50 Pieter:
    Hier in het westen steeds meer zon , een stevige zw wind en 21 C.
  • 19/8 16:34 Herman:
    wouw tussen 16:21 en 1630 onweer (donder ) na regen bui.
  • 18/8 22:10 Jaap:
    Tot diep in de middag donkergrijs in Diepenheim met buiige regen. Daarna opklaringen met af en toe nog een buitje. We gaankwamen weer niet verder dan 19 graden. Een tegenvallende dag.
  • 18/8 16:53 Gert:
    ik heb mij aangemeld.
  • 18/8 14:59 Ronald:
    En ik vroeg 't me hier 5 dgn geleden ook af, zonder reactie overigens, of er van jullie nog naar de VWK/Weerwoord bijeenkomst in Wageningen gaan. Boeiend programma, dat moet toch interesse wekken?
  • 18/8 14:56 Ronald:
    Hier, Spijkenisse, een meest droge maar wel overwegend bewolkte zondag, Tact 18.8 C. Regen afgelopen nacht stelde met 1.5 mm ook niet veel voor. Een saaie (weer) dag noemen we dat toch?
  • 18/8 12:35 Pieter:
    Dit keer zijn de rollen omgedraaid, Veel regen in het zuidoosten van Nederland en slechts1.5 mm hier in Purmerend, wel grijs en druilerig
  • 18/8 10:37 John:
    In Rijen 4 mm regen. Regenstoring hier zo goed als voorbij.
  • 18/8 09:19 Ko:
    Het was lang geleden zo'n mooie buientrein, vier buien die tezamen 19 mm brachten gister. Vandaag start met (lichte) regen.
  • 17/8 21:40 John:
    Flink verschil met Breda vandaag. Tegen de avond 4 mm buiige regen. Dagtotaal inclusief afgelopen nacht: 5,5 mm te Rijen.
  • 17/8 21:07 Jaap:
    Donkere dag in Diepenheim. Soms motregen en vanavond stevige buien. Geen zon gezien behalve bij zonsondergang. Toen mooi oranje. We haalden ook de 20 graden niet. Wel 19. Weerbericht op radio 1 vanmorgen zat er flink naast qua neerslag en temperatuur. Droogte hier minder ernstig dan 20 km zuidelijker.
  • 17/8 18:50 Hans:
    Vanaf zondag tot zaterdagavond hier 46.5 mm. Een weldaad voor de natuur maar nog lang niet genoeg....
  • 17/8 18:48 Hans:
    Het ziet wel naar regen uit... Ik vond het vandaag herfstachtig.
  • 17/8 18:47 Hans:
    Een uitermate grijze stratusdag in het enschedese met in het middaguur even een vette motregen. Het leek wel scottish highlandweather. Alsof het al eind september/begin oktober was. 1.8 mm en zo-even werd net de 20 graden aangetipt.
  • 17/8 18:18 Jacques:
    Weer een veregende zaterdag in Utrecht. De zoveelste dit jaar. Wat verlang ik naar een paar dagen droog weer.
  • 17/8 18:10 Gert:
    12mm in totaal na een buienlijn
  • 17/8 17:51 Dick:
    De regen viel hier zonet met bakken uit de lucht. Totaal opbrengst vandaag 14 mm. Weekhoeveelheid is opgelopen 60 mm.
  • 17/8 17:50 Ko:
    Er volgde nog een rood puntje van een hoosbui, nog eens 11 mm erbij. Aug normaal is bijna bereikt.
  • 17/8 17:45 Erik:
    Het hoost hier nu. In een kwartier of zo 5mm erbij!
  • 17/8 17:03 Ko:
    Weer een klein buitje van 2,5 mm zojuist. Een groter gebied met regen trok noordwestelijk langs.
  • 17/8 16:52 Gert:
    Hier nu 4.5 mm sinds middernacht
  • 17/8 14:44 John:
    Het mooie buitje in Breda, spetterde in Rijen slechts 0,5 mm bij elkaar. De regen van afgelopen nacht kwam tot 1 mm. Het blijft allemaal zuinig.
  • 17/8 11:12 Pieter:
    Al weer 5 mm er bij. Augustusscore nu al 107 mm , en er is nog meer regen op komst.
  • 17/8 10:41 Ko:
    Mooi buitje in Breda van 4 mm. Altijd als je het niet verwacht ...
  • 16/8 20:37 Pieter:
    Lichte regen na een hele aardige dag met regelmatig zon , niet veel wind en een aangename 22 C
  • 16/8 19:22 Hans:
    Fijne dag hier in Enschede-W (maxtemp 22.8). Er was zon en bewolking, kortom aangenaam augustusweer.
  • 16/8 14:07 Peter:
    Vrouwenpolder, bij staat de teller nog maar op 23,7 mm
  • 16/8 09:30 Bert:
    In Eerbeek komen de neerslagtotalen ook wat dichter bij normaal: augustus 74 tegen normaal 77 mm. Zomer 194 normaal 229 mm.
Bekijk het archief
Vr 23 augustus 2019
Bezoekers online
Er zijn 3 gasten en 6 leden aanwezig: Adrie, Frank, John, Leen, Pieter, Sjoerd
Inloggen