Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 23:11
    Eesveen
    14,3°C
    Lichte regen
  • 20:57
    Sluis
    18,6°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: W
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 19:54
    Clinge
    19,1°C
    (4/8) Half bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 3 = Matige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Lichtende nachtwolken

De naam lichtende nachtwolken is gebaseerd op de omstandigheden waaronder deze speciale wolken zijn te zien. Het zijn zonbeschenen wolken die vanwege hun grote hoogte boven de aarde gezien kunnen worden vanuit gebieden waar het al of nog vrijwel donker is. Deze wolken geven dus niet uit zichzelf licht. Zij zijn zó ijl dat ze in de lichtere schemering niet te zien zijn, laat staan bij daglicht. Deze wolken tonen qua structuur en vorm gelijkenis met Cirrus of Cirrocumulus.

Lichtende nachtwolken
Afbeelding 1
Lichtende nachtwolken verschijnen alleen in de zomer, en worden het meest waargenomen in het gebied tussen 55 en 61 graden noorderbreedte. Zij komen evengoed op het zuidelijk halfrond voor, maar omdat daar vrijwel geen bewoning in genoemde breedtegordel is komen daar maar heel weinig waarnemingen vandaan.


Meteorietenstof
De herkomst van deze wolken moet gezocht worden in fijne kosmische stofdeeltjes, die in de bovenste lagen van de dampkring aanwezig zijn als restant van meteorieten. Die stofdeeltjes zijn op zichzelf te klein om zichtbaar te zijn. Zij fungeren evenwel als condensatiekernen waarop zich onder bepaalde omstandigheden ijskristalletjes afzetten. Dan worden ze zichtbaar in de vorm van heel ijle wolken. Die liggen op een hoogte van 80 à 85 kilometer. Dat is juist de hoogte waarop de meeste meteorieten in de dampkring zijn verbrand en waar zich de laag meteorietenstof bevindt. De condensatie vindt alleen plaats op de hogere en gematigde breedten. Lichtende nachtwolken vormen zich niet meer onder een breedte van circa 50 graden. Ofschoon lichtende nachtwolken uit ijskristalletjes bestaan zijn er nooit haloverschijnselen in gezien.


Lichtende nachtwolken in Nederland
Deze ijle wolken kunnen maar in een bepaalde breedtegordel worden gezien. Kom je te noordelijk dan blijft het te licht, kom je te zuidelijk dan zakt de zon te diep onder de horizon én raak je buiten het gebied waar ze worden gevormd. De hoogste waarnemingsfrequentie ligt in het gebied tussen 55 en 61 graden noorderbreedte. Ons land ligt in de zuidelijke rand van deze zone. Er worden dan ook vrijwel elk jaar in Nederland wel lichtende nachtwolken gezien. Soms zijn er nog meldingen tot in zuid-Europa, maar dat gaat dan om lichtende nachtwolken die in de schemering nog ver weg nabij de horizon te zien zijn.
Er treden vrij grote jaarlijkse verschillen in waarnemingsfrequentie op. Die worden niet alleen in Nederland maar ook in andere landen opgemerkt. Mogelijk bestaat er een verband tussen de mate van ijsafzetting op kosmische stofdeeltjes en de zonneactiviteit.
Waarnemingsfrequenties lichtende nachtwolken 1986 - 2009
Afbeelding 2
Verloop van het aantal waarnemingsdagen (0000-2400 UT) van lichtende nachtwolken per jaar in Nederland en (in rood) in Europa (*tot 60° NB en tot 25° OL), uitgezet naast het verloop van het gemiddelde maandelijkse zonnevlekkengetal (PPHV 2009).


Het waarnemen van lichtende nachtwolken
Lichtende nachtwolken komen het meest frequent voor tussen begin juni en eind juli. Dat is dus de periode waarin waarnemers alert dienen te zijn. Er zijn evenwel waarnemingen bekend uit eind mei tot en met half augustus. Om lichtende nachtwolken waar te kunnen nemen moet aan de volgende omstandigheden zijn voldaan:

  • periode van eind mei tot half augustus;
  • liefst onbewolkte hemel maar in ieder geval niet zwaarbewolkt in noordelijke richting;
  • heldere lucht met goed zicht;
  • vrij uitzicht op in ieder geval de noordelijke hemelhelft;
  • diepe schemering, vanaf een uur tot tweeënhalf uur na zonsondergang resp. voor zonsopkomst; de zon moet tenminste 6 graden onder de horizon staan;
  • geen storende lichtbronnen

Het waarnemen van lichtende nachtwolken is dus nachtwerk in de kleine uurtjes. In een waarnemingsverslag dienen naast de standaardgegevens van locatie, datum en tijdstippen, ook de waargeniomen typen, de helderheid, de maximaal waargenomen hoogte aan de hemel, en de horizontale uitgebreidheid (in kompasgraden) vermeld te zijn.


Basisvormen en helderheidsclassificatie (afbeelding 3)
Internationaal zijn lichtende nachtwolken (dikwijls kortweg aangeduid als NLC, van het Engelse NoctiLucent Clouds) gecategoriseerd in een aantal hoofdtypen. Deze indeling is gebaseerd op de structuren die in de wolken waargenomen worden:

Type I Sluier. Eenvoudige structuurloze laag, soms als achtergrond van andere vormen.
Type II Banden. Min of meer evenwijdige lijn- of strookvormige slierten.
IIa -- Banden met diffuse, vage randen.
Type III Golven of ribbels. Visgraatstructuur of structuur als van zandribbels op het strand bij laag water. Veelvoorkomende en kenmerkende vorm van lichtende nachtwolken.
IIIa -- Ribbeltjes bestaande uit korte, rechte en smalle streepjes.
IIIb -- Golfvormige structuur met undulatusvormen.
Type IV Wervels. Lusvormige of gedraaide structuren.
IVa -- Kleine wervels met een straal van minder dan 0,5 graad (middellijn van de maan).
IVb -- Wervels of bochten met een straal tot 5 graden.
IVc -- Grootschalige wervels.

Basistypen lichtende nachtwolken
Afbeeldingen 3
Voorbeelden van de vier basistypen van lichtende nachtwolken


Complexe structuren (subvormen, afbeelding 4):
Type S Heldere 'knopen'
Type P Golven die een band kruisen
Type V Net-achtige structuur
Type O Niet te classificeren in bovenstaande indeling

Subtypen lichtende nachtwolken
Afbeeldingen 4
Voorbeelden van de vier subtypen van lichtende nachtwolken.


Helderheid nachtwolken
Voor het benoemen van de helderheid van lichtende nachtwolken wordt internationaal een vijfdelige schaal toegepast:
1 -- Zeer zwak; nauwelijks zichtbaar in de schemering
2 -- Duidelijk te bespeuren, maar van geringe helderheid
3 -- Duidelijk zichtbaar en goed afgetekend in de schemering
4 -- Helder en opvallend, ook voor mensen die onvoorbereid kijken
5 -- Extreem helder, zodat objecten in het landschap merkbaar verlicht zijn


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Noctilucent Cloud Observing Network (NLCNET)


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1511
  • 10/7 00:55 Gerard:
    Op weg naar de 25 mm voordat om 02:00 uur de teller weer op nul gaat. Hond en baas komen meer regen onderweg tegen dan de radar wil doen geloven.
  • 9/7 22:53 Klaas:
    Zonloze dag. Altijd prettig en zeker met maxima rond 14 graden. Schettens had voor het laatst in juli 1984 een lager julimaximum (toen 13,7). Voorlopig geen 'derde schroeihete zomer op rij'. Verheugt U!
  • 9/7 22:11 Ko:
    Maar 5 mm, afgelopen nacht en overdag.
  • 9/7 21:59 Gert:
    Ruim 20 mm vandaag
  • 9/7 21:49 Gerben:
    Blauwe luchten hier komen net te laat voor een zomerse dag
  • 9/7 21:18 Erik:
    Inderdaad heel bijzonder weer. En zeker niet onaangenaam.
  • 9/7 21:12 Pieter:
    Afgelopen zaterdag/zon 35 uur en dinsdag tot donderdag 48 uur aaneengesloten regen en motregen en het gaat nog door , Volgens mij worden hier records gebroken ,zelfs in herfgst en winter is dit niet normaal
  • 9/7 19:47 Jurgen:
    Zeer druilerig weer bij 18 graden in Dordt. Geen zon gezien vandaag en 5 mm regen totaal. Zeer groeizaam weer. Van de verwachte 3e hete schroeizomer op rij blijft niet veel meer van over...
  • 9/7 19:32 Gerard:
    Zonder onderbreking regen vandaag in Schoorl, variabel in intensiteit, maar nooit helemaal weg, de 20 mm binnen één dag is inzicht. Koud is het niet, er is weinig wind en voldoende zoninstraling om de 17 graden te bereiken.
  • 9/7 19:20 Ted:
    Continu lichte regen. Max. temp. 17,0 graden.
  • 9/7 19:19 Ted:
    Voorschoten (KNMI) heeft neerslaggegevens (waarschijnlijk) per 1 juli gestaakt. Er is daar deze maand nog geen druppel gevallen.
  • 9/7 19:11 Ko:
    Grijs grauw en zojuist pas de eerste motregen vandaag. Weerbeeld is super, regen hoeveelheid weinig afgelopen dagen.
  • 9/7 18:59 Gert:
    Klaas hier het zelfde verschijnsel alleen iets eerder op de ochtend
  • 9/7 18:03 Klaas:
    Interessant! In Workum draaide de wind rond 10 uur ineens van oost naar wzw en circa drie uur later werd de wind weer oost tot noordoost. Ruim 10 km noordelijker (Schettens) was geen westenwind waargenomen. Tx daar slechts 14,2 graden. Workum staat nu op 32 mm en dat zou tijd worden ook! Opnieuw hoorde deze regio tot de droogste streken van het land. Maar nu even niet meer dus.
  • 9/7 17:55 Gert:
    Hier ook Pieter. Gaat maar door en de duur maakt het meteorologisch interessant
  • 9/7 17:35 Pieter:
    Er lijkt geen einde te komen aan het grijze en druilerige weertype, Sinds dinsdagavond slechts een paar uurtjes droog geweest en geheel zonloos . 32 mm opgevangen.
  • 9/7 16:25 John:
    De wolken zijn talrijk, ook in het midden van Brabant. Van tijd tot tijd echt somber, beetje novembergevoel.
  • 9/7 16:13 Gert:
    Interessante dagen
  • 9/7 15:18 Edward:
    Terwijl het in Groningen (evenals Bremen/Hamburg overigens) met moeite 13-14 graden is, is het hier in Mainz gewoon flink warm geworden vanmiddag met voorlopige Tx 29,6 (gisteren ook hier koel met 16 graden rond dezze tijd).
  • 9/7 12:06 Pieter:
    Een scherpe windsprong in Nederland Texel west 5 BFt Terschelling en Vlieland oost 6 Bft
  • 9/7 11:32 Hans:
    Druilerig en grijs in het enschedese nog steeds....
  • 9/7 11:23 Ko:
    Geef maar wat aan ons dan, hier nog maar 3 mm.
  • 9/7 10:00 Pieter:
    Al weer 12 mm opgevangen, vanaf dinsdagavond 25 mm , wat een zomerdroefenis !!
  • 9/7 07:28 Gert:
    Opnieuw een regenachtige start.. We zitten aan de noordkant van het warmtefront Op grond van o.a dauwpunten en windsprong lijkt het grondfront zo beetje via de Achterhoek richting Noord - Holland te lopen .
  • 9/7 07:14 Hans:
    Volop regen! 6.4 mm tot nu toe sinds middernacht.
  • 8/7 23:46 Hans:
    Met 17 graden was het vandaag bekeken: grijs en kil dus met soms wat motregen en vanavond ook regen. Zojuist 2.4 mm afgetapt.
  • 8/7 21:07 Bert:
    In Eerbeek ook langdurig motregen, maar zojuist een flinke bui met 5 mm! Totaal 7 mm.
  • 8/7 21:02 Ko:
    Eindelijk ook weer eens een zonloze dag. Sinds maart maar weinig voorgekomen.
  • 8/7 20:49 Gert:
    Een ouderwetse “zomerdag”. Aan de ene kant leuk maar hoeft voor mij niet al te vaak voorkomen
  • 8/7 19:29 Pieter:
    Nergens in Nederland is vandaag de 20 C gehaald , Zelfs Arcen bleef steken op 17,6 C
  • 8/7 17:40 Gert:
    De hele middag in de lichte motregen
  • 8/7 17:23 Ted:
    Zachte tedere regen. Temperatuur nu (17.09uur) 14,4 graden. Is vandaag nog geen 15 graden geweest. Eindelijk ouderwets koel zomerweer. Neerslagduur wordt uitzonderlijk.
  • 8/7 16:06 Ko:
    Voor regendag begrippen had ik hier meer regen verwacht. Het is op een paar motspatten na al uren droog.
  • 8/7 15:16 Pieter:
    Voor de tweede keer in een week langdurige regen en motregen vanaf gisteravond 12 mm max temp 15 C Een koude dag voor midzomer
  • 8/7 14:42 Jurgen:
    We worden serieus herinnerd dat de zomer niet alleen maar zonnig en warm warm brengt. Vandaag is echt zo,n dag die keurig in de jaren 60-70-80 zomers zou thuishoren. Momenteel 16 graden hier in Dordrecht en dat is echt fris voor een julidag! Maar ik ben er niet rouwig om want de natuur heeft er in jaren niet zo fris bijgestaan...
  • 8/7 12:43 Gerben:
    Noord van Ierland zit een golf met wat serieuzere neerslag. Maar waar komt dat terecht!?
  • 8/7 11:57 Hans:
    Met die regen lukt het hier niet zo.....
  • 8/7 11:57 Hans:
    Kil met maar 14.1 graden en grijze lucht...Ouderwets "jaren '60 zomerweer"' in het Enschedese. Ik vind het prachtig (Sssssstt…)
  • 8/7 11:27 Gert:
    Geniet ervan Ko
  • 8/7 11:04 Ko:
    Mooie regenochtend! Hoeveelheid valt nog mee maar het is vooral de continuïteit.
  • 8/7 09:41 Jurgen:
    Donkergrijze luchten en gestage regen. Het weerbeeld van deze julimaand tot nu toe is ongekend in de trend van de laatste zomers...
  • 8/7 07:46 Hans:
    Meeste regen over het zuiden. Enschede-W sinds middernacht maar 0.6 mm en gisteren 1 mm.
  • 7/7 23:05 Edward:
    Vooral noord ten westen, via NW verder doorgaand
  • 7/7 23:04 Edward:
    *noord
  • 7/7 23:03 Edward:
    Weet niet precies hoeveel wolken er in NL zijn, maar hier in Mainz richting moors zwaar bewolkt met cirrostratus en altostratus en cirrus. Maar ertussen mooie NLC's, r fel.
  • 7/7 21:30 Hans:
    De regen heeft Enschede-W bereikt....
  • 7/7 20:36 John:
    Fijn, die afwisseling in wolkenluchten de laatste dagen. Vandaag de uitstervende cumuli terwijl de bovenlucht betrekt.
  • 7/7 19:52 Jurgen:
    Wederom een dag met mooie wolkenluchten hier in Dordrecht. Maar intussen is het geheel bewolkt geraakt en vallen de eerste regendruppels. De opmaat naar een paar kletsnatte dagen. Deze zomer is duidelijk anders dan z,n hete voorgangers '18 en '19.....
  • 7/7 18:10 Gerard:
    Regen sinds een kwartier in Schoorl en zo te zien krijgt de tuin weer een mooie sproeibuurt, na een redelijke dag met vooral vanmorgen zon en niet te veel wind.
  • 7/7 17:51 Pieter:
    Zon en bewolking , Westend wind 3 a 4 bBft Fris met maximaal 18 C
Bekijk het archief
Vr 10 juli 2020
Bezoekers online
Er zijn 1 gast en 5 leden aanwezig: Bert, Hans, Joost, Richard, Sjoerd
Inloggen