Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 08:12
    Clinge het Zeegat
    11,8°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 06:40
    Sluis
    11,3°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 23:34
    Eesveen
    14°C
    Matige regen
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Lichtende nachtwolken

De naam lichtende nachtwolken is gebaseerd op de omstandigheden waaronder deze speciale wolken zijn te zien. Het zijn zonbeschenen wolken die vanwege hun grote hoogte boven de aarde gezien kunnen worden vanuit gebieden waar het al of nog vrijwel donker is. Deze wolken geven dus niet uit zichzelf licht. Zij zijn zó ijl dat ze in de lichtere schemering niet te zien zijn, laat staan bij daglicht. Deze wolken tonen qua structuur en vorm gelijkenis met Cirrus of Cirrocumulus.

Lichtende nachtwolken
Afbeelding 1
Lichtende nachtwolken verschijnen alleen in de zomer, en worden het meest waargenomen in het gebied tussen 55 en 61 graden noorderbreedte. Zij komen evengoed op het zuidelijk halfrond voor, maar omdat daar vrijwel geen bewoning in genoemde breedtegordel is komen daar maar heel weinig waarnemingen vandaan.


Meteorietenstof
De herkomst van deze wolken moet gezocht worden in fijne kosmische stofdeeltjes, die in de bovenste lagen van de dampkring aanwezig zijn als restant van meteorieten. Die stofdeeltjes zijn op zichzelf te klein om zichtbaar te zijn. Zij fungeren evenwel als condensatiekernen waarop zich onder bepaalde omstandigheden ijskristalletjes afzetten. Dan worden ze zichtbaar in de vorm van heel ijle wolken. Die liggen op een hoogte van 80 à 85 kilometer. Dat is juist de hoogte waarop de meeste meteorieten in de dampkring zijn verbrand en waar zich de laag meteorietenstof bevindt. De condensatie vindt alleen plaats op de hogere en gematigde breedten. Lichtende nachtwolken vormen zich niet meer onder een breedte van circa 50 graden. Ofschoon lichtende nachtwolken uit ijskristalletjes bestaan zijn er nooit haloverschijnselen in gezien.


Lichtende nachtwolken in Nederland
Deze ijle wolken kunnen maar in een bepaalde breedtegordel worden gezien. Kom je te noordelijk dan blijft het te licht, kom je te zuidelijk dan zakt de zon te diep onder de horizon én raak je buiten het gebied waar ze worden gevormd. De hoogste waarnemingsfrequentie ligt in het gebied tussen 55 en 61 graden noorderbreedte. Ons land ligt in de zuidelijke rand van deze zone. Er worden dan ook vrijwel elk jaar in Nederland wel lichtende nachtwolken gezien. Soms zijn er nog meldingen tot in zuid-Europa, maar dat gaat dan om lichtende nachtwolken die in de schemering nog ver weg nabij de horizon te zien zijn.
Er treden vrij grote jaarlijkse verschillen in waarnemingsfrequentie op. Die worden niet alleen in Nederland maar ook in andere landen opgemerkt. Mogelijk bestaat er een verband tussen de mate van ijsafzetting op kosmische stofdeeltjes en de zonneactiviteit.
Waarnemingsfrequenties lichtende nachtwolken 1986 - 2009
Afbeelding 2
Verloop van het aantal waarnemingsdagen (0000-2400 UT) van lichtende nachtwolken per jaar in Nederland en (in rood) in Europa (*tot 60° NB en tot 25° OL), uitgezet naast het verloop van het gemiddelde maandelijkse zonnevlekkengetal (PPHV 2009).


Het waarnemen van lichtende nachtwolken
Lichtende nachtwolken komen het meest frequent voor tussen begin juni en eind juli. Dat is dus de periode waarin waarnemers alert dienen te zijn. Er zijn evenwel waarnemingen bekend uit eind mei tot en met half augustus. Om lichtende nachtwolken waar te kunnen nemen moet aan de volgende omstandigheden zijn voldaan:

  • periode van eind mei tot half augustus;
  • liefst onbewolkte hemel maar in ieder geval niet zwaarbewolkt in noordelijke richting;
  • heldere lucht met goed zicht;
  • vrij uitzicht op in ieder geval de noordelijke hemelhelft;
  • diepe schemering, vanaf een uur tot tweeënhalf uur na zonsondergang resp. voor zonsopkomst; de zon moet tenminste 6 graden onder de horizon staan;
  • geen storende lichtbronnen

Het waarnemen van lichtende nachtwolken is dus nachtwerk in de kleine uurtjes. In een waarnemingsverslag dienen naast de standaardgegevens van locatie, datum en tijdstippen, ook de waargeniomen typen, de helderheid, de maximaal waargenomen hoogte aan de hemel, en de horizontale uitgebreidheid (in kompasgraden) vermeld te zijn.


Basisvormen en helderheidsclassificatie (afbeelding 3)
Internationaal zijn lichtende nachtwolken (dikwijls kortweg aangeduid als NLC, van het Engelse NoctiLucent Clouds) gecategoriseerd in een aantal hoofdtypen. Deze indeling is gebaseerd op de structuren die in de wolken waargenomen worden:

Type I Sluier. Eenvoudige structuurloze laag, soms als achtergrond van andere vormen.
Type II Banden. Min of meer evenwijdige lijn- of strookvormige slierten.
IIa -- Banden met diffuse, vage randen.
Type III Golven of ribbels. Visgraatstructuur of structuur als van zandribbels op het strand bij laag water. Veelvoorkomende en kenmerkende vorm van lichtende nachtwolken.
IIIa -- Ribbeltjes bestaande uit korte, rechte en smalle streepjes.
IIIb -- Golfvormige structuur met undulatusvormen.
Type IV Wervels. Lusvormige of gedraaide structuren.
IVa -- Kleine wervels met een straal van minder dan 0,5 graad (middellijn van de maan).
IVb -- Wervels of bochten met een straal tot 5 graden.
IVc -- Grootschalige wervels.

Basistypen lichtende nachtwolken
Afbeeldingen 3
Voorbeelden van de vier basistypen van lichtende nachtwolken


Complexe structuren (subvormen, afbeelding 4):
Type S Heldere 'knopen'
Type P Golven die een band kruisen
Type V Net-achtige structuur
Type O Niet te classificeren in bovenstaande indeling

Subtypen lichtende nachtwolken
Afbeeldingen 4
Voorbeelden van de vier subtypen van lichtende nachtwolken.


Helderheid nachtwolken
Voor het benoemen van de helderheid van lichtende nachtwolken wordt internationaal een vijfdelige schaal toegepast:
1 -- Zeer zwak; nauwelijks zichtbaar in de schemering
2 -- Duidelijk te bespeuren, maar van geringe helderheid
3 -- Duidelijk zichtbaar en goed afgetekend in de schemering
4 -- Helder en opvallend, ook voor mensen die onvoorbereid kijken
5 -- Extreem helder, zodat objecten in het landschap merkbaar verlicht zijn


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Noctilucent Cloud Observing Network (NLCNET)


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1511
  • 17/10 09:50 John:
    Neerslagtotaal te Rijen afgelopen avond en nacht: 10 mm
  • 16/10 23:28 Hans:
    Intensieve regen in Enschede-W. Over het woensdagetmaal 8 mm. Maxtemp. 15.6 graden.
  • 16/10 22:00 Jaap:
    In de middag motregen, maar in de avond regent het steeds goed door. Er valt weer een hele bak water. En dat na een morgen met veel zon. De droogte lijkt wel voorbij nu, maar je hebt er nu niet zo veel meer aan. Max. 14 graden vandaag.
  • 16/10 21:05 Ted:
    Vergissing van de natuur. Om 10 uur stahl, ja stahl! Het was wonderwel even vrijwel onbewolkt! Hoe is het mogelijk! Daarna nam de bewolking toe en om 12.30 was het alweer geheel bewolkt. Vanaf 14 uur lichte motregen die steeds harder ging. Oktober had de smaak weer te pakken.
  • 16/10 20:53 Ko:
    In Breda regent het pijpenstelen. Al voorbij de 6 mm.
  • 16/10 19:55 Pieter:
    Vanaf ca 16 uur geruime tijd regen en motregen nu 3 mm, oktobe ris op de helft met 127 mm in Purmerend.
  • 16/10 17:21 Hans:
    Hier in het enschedese is het nu (vet) gaan motregenen en naar verwachting zal vanavond de regen sterker worden. Actuele temp is 14.2 na een maximum van 15.6 graden.
  • 16/10 16:04 Ko:
    Al voor het middaguur werd het bewolkt in Breda en inmiddels al enkele uren motregen.
  • 16/10 11:12 Pia:
    Hier in Lunteren ook prachtig weer. Beetje bewolking, een straffe zuidwester en 13 graden maar al met al prima wasdrogend weer na al die regen ;-)
  • 16/10 10:10 Pieter:
    Ipv de verwachte regenachtige dag nu een vrolijk zonnetje bij een bijna strak blauwe lucht.
  • 15/10 23:36 Hans:
    Volop regen in Enschede-W (tot nu toe ruim 6 mm maar er komt nog wel het een en ander bij verwacht ik). 18.3 graden was het maximum.
  • 15/10 21:59 Jaap:
    In relatief warme en vochtige lucht voelde het vandaag wat broeierig aan. Er was dus opnieuw weinig zon (af en toe even) en in de middag wat gespetter. Het werd 17 graden, maar het voelde iets hoger.
  • 15/10 17:30 Pieter:
    Vandaag veel bewolking en vrij zacht met max. 17 C , vanaf 17 uur lichte regen
  • 15/10 17:20 Hans:
    Wat gedruppel nu in Enschede-W bij 16.9 graden (maxtemp 18.3). De hele dag luchten die op naderende regen wijzen. Viel tot nu toe erg mee. Prima dagje..
  • 15/10 15:34 Marcel:
    Alweer een situatie dat een blik op de radar veel meer zegt dan de verwachting. Mensen in het oosten die zich vanwege de verwachte langdurige regen in schuilkelders hadden opgesloten. Kom eruit, je ziet de regen op de radar oplossen. Het is best lekker buiten.
  • 14/10 22:48 Jaap:
    Ook vandaag schaarse zonneschijn. Aan het begin van de middag een flinke bui. Alles met weinig wind, zodat het zacht aanvoelde. Met 17 gr. was het ook aan de warme kant voor deze tijd.
  • 14/10 17:36 John:
    Lauw weer, Rond het middaguur een 3 mm bui, daarna vrij zonnig, later toenemende sluierwolken.
  • 14/10 16:50 Gerard:
    Een fikse bui rond 16:15 met wat zware donderslagen na kortstondige periode ,et wat zon na passage warmtefront. Alweer 8 mm aan neerslag de laatste 24 uur.
  • 14/10 16:34 Ko:
    Breda vrij zonnige ochtend en ook deels vanmiddag. Met ruim 20 gr helaas al de tweede warme dag op rij. Voorlopig nog geen herfstgevoel, ook al valt er in de donkere avonduren soms regen.
  • 14/10 12:58 Gerard:
    Een dik wolkendek in Schoorl met wat lichte regen, met 13 graden en hoge vochtigheid doet het kil aan.
  • 14/10 10:59 Hans:
    Gisteren werd het hier 22.2 en in de avond 3.4 mm buiÔge regen.
  • 14/10 10:57 Hans:
    Mooie maandagochtend hier in het Enschedese. Fletse zon met ook wolkenvelden. Temp. nu 14.2
  • 14/10 06:39 Gert:
    Ik weet niet of het onverwachts was Jaap. Zat al dagen in de modellen
  • 13/10 23:18 Jaap:
    Een reeks van dagen achter de rug met weinig zon. Ook vandaag hield het niet over, maar dus wel een onverwacht warme dag. Hier kwamen we op 21 graden uit. In de late middag en avond opnieuw buiige regen.
  • 13/10 23:04 Edward:
    Vandaag 6 jaar geleden viel die hoeveelheid op een dag (72 mm, stationsrecord dagaftapping).
  • 13/10 23:01 Edward:
    Rotterdam heeft slechts 2 mm binnengehaald vandaag, maar de maandstand is inmiddels 75 mm (na 99 mm in september en 72 mm in augustus).
  • 13/10 22:26 Ko:
    Net na het donker worden 6 mm avondregen.
  • 13/10 13:46 Ko:
    Vorig jaar okt telde hier nog 8 dagen rond de 25 gr, t/m 16 okt. Actueel meer zon maar ook een windtoename.
  • 13/10 13:01 Hans:
    Vorig jaar op deze datum een belachelijke temperatuur van 27.2 in Enschede-W. Vandaag zwoel met zon en enkele lichte buitjes. Momenteel 19.7 graden. Ook duidelijk te warm voor de tijd.
  • 13/10 12:59 John:
    Breed opgeklaard in Rijen. De zon overheerst nu en boterzacht gevoel buiten. Hoge dauwpunten.
  • 13/10 12:44 Kees:
    Na een paar buitjes in de ochtend is in Eindhoven de zon goed doorgebroken.
  • 13/10 12:22 Ted:
    Prachtige kleffe regenzondag. Het is 3 keer niks! Zon heeft rond 10 uur heel even geschenen. Nu alweer regen.
  • 13/10 12:14 Pieter:
    Ook hier in Purmerend heeft de zon eventjes geschenen( eerste zonnestraaltjes na donderdag ), maar al snel trok de lucht weer dicht en valt er weer wat lichte regen, zacht met 17 C
  • 13/10 11:14 Ko:
    Zon scheen uurtje geleden 2 minuutjes, sindsdien is ie weer achter een dik wolkendek gekropen. Voelde verrassend genoeg zelfs paar spatjes motregen.
  • 13/10 10:58 John:
    De zon hangt er tegen aan in Rijen. Het is zwoel buiten.
  • 13/10 07:22 Gert:
    Graag gedaan Frank
  • 13/10 07:22 Gert:
    Vandaag precies een jaar geleden was het zomers warm in Nederland met veel zon. Vandaag waarschijnlijk een warme dag in de boeken
  • 13/10 06:40 Frank:
    Dank voor de tip! Ik kon vanzelfsprekend niet alles alleen gaan doorspitten. Er zijn ook nog veel andere dingen te doen. De enorme neerslaghoeveelheden vertalen zich nu onvermijdelijk in het slechte nieuws dat nu doordringt. Op BBC radio 4 hoorde ik zojuist dat bij de berg Fuji in 48 uur 3 voet (= 900 mm) is gevallen. Er werd al vantevoren gespeculeerd op plaatselijk ongeveer een meter regen..
  • 12/10 16:10 Gert:
    Via WeatherLink.com kun je een aantal Japanse Davis stations volgen. Op sommige plekken 350mm over 24 uur
  • 12/10 15:57 Frank:
    Yokohama 12UT/21 lok.tijd is binnen: tussen 09 en 21 uur viel daar in 12 uur tijds 99 mm. Hagibis trekt nu verder in NO-lijke richting, weer de Stille Oceaan (what is in a name?) op, en transformeert in een 'gewone' diepe stormdepressie.
  • 12/10 15:22 Frank:
    Hagibis piekte om precies 12.00 uur UT / 21.00 uur lokale tijd op Tokio Haneda luchthaven met een gemiddelde Z-wind van 67 knopen / 12 Bf, en windstoten tot 85 knopen. In het afgelopen uur is de wind geleidelijk afgenomen naar WZW 28 knopen / 7 Bf. Van Yokohama is nog geen Synop (i.v.m. regenhoeveelheden in voorgaande 12 uur) binnengekomen..
  • 12/10 14:58 Klaas:
    Gisteren zonloos en vandaag tot nu toe ook. Schettens staat nu op 95 mm oktoberregen en gerekend vanaf 24 september zitten we rond 160 mm in 18 dagen. Geen Purmerend, maar toch niet slecht.
  • 12/10 14:36 Hans:
    Vette motregen in Enschede-W bij 15+ graden. Afgelopen nacht het maximum tot nu toe met 16.5 graden rond een uur of twee.
  • 12/10 14:17 Gerard:
    Graag geen prognoses in de roepdoos maar in het forum plaatsen en bespreken. Alvast dank.
  • 12/10 14:10 Frank:
    correctie: 2050 lokale tijd.
  • 12/10 14:08 Frank:
    Weerflits Japan - speciaal Metar-weerrapport Tokio Haneda luchthaven 1150UT/1950 lokale tijd: wind: Z 61 knopen / 11Bf, windstoten 84 knopen; zicht: 2 km; regenbui; temp: 23 gr.C / dauwpunt 23 gr.; luchtdruk: 967 hPa.
  • 12/10 13:21 Frank:
    Klam in de context van de weersverwachting voor morgen, hier in NL, heeft de betekenis van Warm en Vochtig. Blijkens de prognosekaarten wordt er morgen in een warme sector maritiem subtropische lucht over ons land aangevoerd.
  • 12/10 10:55 Ronald:
    Vies weer hier in Spijkenisse. Motregen, grijs en tact 12.5 C maken het een weerkundig gezien nare dag tot nu. Zag zojuist in de KNMI verwachting voor morgen dat een klamme dag wordt voorspeld, een term die in een weerbericht van die instantie niet vaker heb gezien. Belooft dus ook voor morgen niet veel, en dit terwijl eerder deze week nog zomers weer werd voorzien, een visie die alweer breed in de media door MG en Weerplaza werd gedeeld. Tweede misser in de korte tijd al, want van die koude maandagochtend eerder deze week is ook niks uitgekomen, de nacht naar maandag gaf geen eens grondvorst. Het lijkt of weerberichten onbetrouwbaarder worden in de strijd om het kwartiertje waarover Andy Warhol destijds sprak.
  • 12/10 10:53 Fred:
    Nu reeds op 120 mm, tegen normaal 99mm voor de maand
  • 12/10 10:49 Pieter:
    Purmerend nu op 120 mm oktoberneerslag.
Bekijk het archief
Do 17 oktober 2019
Bezoekers online
Er zijn 3 gasten en 1 lid aanwezig: Sebastiaan
Inloggen