Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 07:56
    Clinge
    17,1°C
    Vliegtuigcirrus
    Windrichting: OZO
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 07:27
    Sluis
    13,8°C
    (1/8) Licht bewolkt
    Windrichting: O
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Halo’s: ontstaan

Alle haloverschijnselen hebben gemeen dat zij ontstaan door werking van lichtstralen in ijskristalletjes. Net zoals de lampjes in een kroonluchter de geslepen glaasjes doen fonkelen, laten ijskristalletjes in de hogere luchtlagen het zonlicht fonkelen en in kleuren schitteren. Omdat die ijskristalletjes in enorme zwermen (lees: wolkensluiers) zweven en door hun vorm bepaalde zweefstanden aannemen, kunnen ze het zonlicht op zekere plekken aan de hemel samenbundelen. Op die plekken zien we dan bogen, vlekken of strepen van licht verschijnen. En als het zonlicht in de ijskristalletjes prismatisch gebroken is verschijnen ook kleuren.

IJskristallen
Het kristal van water in vaste vorm heeft de regelmatige zeshoek, het hexagon, als basisvorm. Die vorm is te herkennen in alle kristalvormen van ijs. In de atmosfeer komen ijskristallen veelvuldig voor, als bevroren eindprodukt van eerder tot kleine druppeltjes gecondenseerde waterdamp. Deze kristalletjes zijn over het algemeen kleiner dan een tiende millimeter en eenvoudig van vorm. In beginsel zijn twee hoofdvormen te onderscheiden: zuiltjes en plaatjes. Zuiltjes hebben de vorm van een potlood zonder punt: ze zijn langwerpig met een zeskantige doorsnede en rechte uiteinden. Plaatjes hebben een platte zeskantige vorm met rechte zijkanten. Door hun vorm neigen de ijskristallen in de lucht naar een zweefstand waarbij de meeste luchtweerstand wordt ondervonden. Dat is een horizontale voorkeursoriëntatie. De vlakken van de zeskanten liggen bij de zuiltjeskristallen dan horizontaal en bij de plaatjes verticaal.

IJskristallen en lichtbreking
Afbeelding 1 -- IJskristallen en lichtbreking.
a

b
c

Zuiltjes en plaatjes; de basisvormen van ijskristallen hebben alle brekende hoeken van 60 en van 90 graden. De reguliere vormen en daaronder hun varianten met extra kristalvlakken onder afwijkende hoeken.
Links een aantal ijskristallen die werden verzameld tijdens een halo in ijsmist op Antarctica.
Breking en kleurschifting van een straal wit licht die door een prisma valt.


60 en 90 graden maken 22 en 46 graden
De zeskantvlakken van de ijskristalletjes noemen we prismavlakken en de vlakke uiteinden worden basisvlakken genoemd. In de kristalletjes staan de prismavlakken onder een hoek van 120 graden ten opzichte van elkaar. Dat levert brekende hoeken van 60 graden op. Die zijn de belangrijkste voor het ontstaan van de algemene halovormen op ongeveer 22 graden van de zon. Prismavlakken staan onder een hoek van 90 graden ten opzichte van basisvlakken. Deze brekende hoeken van 90 graden leveren andere halovormen op die wat verder van de zon af staan, op circa 46 graden afstand.
In zeldzame gevallen hebben de ijskristalletjes geen rechte uiteinden, maar zijn er schuine facetten aan de prismavlakken verbonden waardoor de kristaluiteinden een piramide-achtige vorm krijgen. Die schuine facetten kunnen onder diverse hoeken staan. Als ijskristaklletjes deze bijzondere bouw hebben komen ook andere brekende hoeken in het spel dan alleen die van 60 en 90 graden. Dat komt tot uiting in afwijkende afmetingen van de halo's die erdoor worden veroorzaakt.
Piramidevormig ijskristal
Afbeelding 2
Lichtdoorgang door de schuine vlakken van een ijskristal met afwijkende brekingshoeken. Door zijn vorm blijft dit kristal vanzelf in horizontale positie zweven.


Tientallen halovormen
Lichtstralen van de zon ondervinden allerlei effecten van spiegeling en lichtbreking in en op de ijskristalletjes. Zij worden uitwendig en inwendig weerkaatst, en de lichtstralen worden gebroken en in kleuren geschift als zij door het kristal heen gaan. Bij de doorgang in het kristal kunnen ook aanvullende interne weerkaatsingen plaatsvinden voordat de gebroken lichtstraal weer uit het kristal treedt. Deze effecten leiden bij zuiltjes- en plaatjeskristallen tot kristalspecifieke groepen halovormen. Een ander onderscheid in halogroepen wordt bepaald door het al of niet in beweging zijn van de ijskristalletjes. Dat hangt samen met hun aërodynamische eigenschappen. Zij kunnen in ruststand zweven, maar ook schommelen, wat leidt tot bepaalde andere halovormen.
Al deze interacties werken zowel voor de brekende hoeken van 60 graden als die van 90 graden, en, in de voorkomende gevallen, voor die afwijkende brekingshoeken. Er zijn dan ook vele tientallen halovormen mogelijk en ook gezien. Een aantal vormen zijn wel berekend maar voor zover bekend nog nooit waargenomen. Ongeveer tien halovormen zijn min of meer regelmatig te zien (zie onder Halo's), de overige zijn zelden tot vrijwel nooit gezien. Ook in ons land zijn veel van al die halovormen wel eens waargenomen, zij het in de meeste gevallen fragmentarisch.

Enkele groepen haloverschijnselen
Afbeelding 3 -- Enkele groepen haloverschijnselen.
a
b

c

d

e

f
Kring van 22 graden in ongeoriënteerde kristallen met brekingshoek van 60 graden;
Kring van 22 graden met bijzonnen en bovenraakboog; een halo in zowel georiënteerde als ongeoriënteerde kristallen met brekingshoek van 60 graden;
Bovenraakboog van 22 graden, bovenzijdelingse raakboog van 46 graden en circumzenitale boog; halo in georiënteerde kristallen met brekingshoeken van zowel 60 als 90 graden;    
Kringen van 22 graden, 9 graden en 18 graden; halo's met ongewone straal in ongeoriënteerde kristallen met brekingshoeken van 60 graden en een aantal andere hoeken die afwijken van 60 of 90 graden;
Bijzon en bovenraakboog van 22 graden en de parhelische ring; een halo in georiënteerde kristallen met brekingshoek van 60 graden, en met reflectie van lichtstralen in verticaal staande kristalvlakken;
Zuil boven en onder de zon; halo door spiegeling van lichtstralen in horizontaal georiënteerde kristalvlakken.



auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Halo's
Halo's, fotografie
Kringen en kransen om de zon en maan
Website: Atmospheric Optics
Richtlijnen

12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1507
  • 29/6 06:07 Hans:
    Enschede-W: actueel helder weer bij 14.4 graden (minimum 14.2) Gisteren ultiem zomerweer bij 25.6 graden.
  • 28/6 19:33 Pia:
    De perfecte zomerdag (voor mij dan 😉) na een frisse nacht was de natuur euforisch mooi door al dat water wat hier gisteren viel (27mm) De lucht stralend blauw met van tijd tot tijd prachtige stapelwolken. Uiteindelijk werd het in de namiddag 24 graden.
  • 28/6 06:53 Hans:
    Enschede-W: gisteren maar 2.8 mm dus de droge situatie hier houdt volop aan. Actueel strak helder bij 12.2 graden (minimum 11.4)
  • 27/6 19:32 Ted:
    De bui van vanmiddag leverde precies 30,0mm op. Junisom ging van 110,0 naar 140,0mm.
  • 27/6 18:22 Pieter:
    Purmerend ca 1,5 uur rstevige regen en onweer 10 mm junitotaal nu 119 mm
  • 27/6 15:52 Gerard:
    Helaas is door een windhoos minstens 1 persoon overleden in Zierikzee, meerdere gewonden. Heftig en gevaarlijk weer dus.
  • 27/6 15:21 Michael:
    Regen en onweersbuien trekken over deze maand al meer dan 160mm aan neerslag drie keer flinke zware langdurige buien gehad een hele natte maand hier in het rivierengebied.
  • 27/6 05:53 Hans:
    Enschede-W: loodgrijze lucht na 1.3 mm in de nacht. Actueel 16 graden.
  • 26/6 21:13 Edward:
    Vanmorgen overigens veel minder bewolking
  • 26/6 21:12 Edward:
    Hier in Mainz ook zomerse omstandigheden, met middagtemperaturen rondom de 25 graden. Veel bewolking (hoog en midlevels). Aan de zuidelijke horizon was omstreeks half zeven een flinke onweersbui te zien, die boven het centrale Zwarte Woud bleek te hangen (170 km). Nu ten westen ook wat buien actief geworden, maar die zijn (iets) minder diep.
  • 26/6 16:47 Ted:
    Die benauwdheid is opmerkelijk. Keek het dauwpunt na. Deze zou met 12 graden nog aangenaam moeten zijn.
  • 26/6 16:31 Ted:
    Half tot zwaar bewolkt en super benauwd. Het voelt als bijna 30 graden terwijl het maar 21 graden is. Was het maar september of oktober.
  • 26/6 11:53 Pieter:
    Gisteravond/vannacht 9 mm regen, maandhoeveelheid nu 109 mm in Purmerend
  • 26/6 06:00 Hans:
    Enschede-W: op de zaterdag zomers met 27 graden! Afgelopen nacht maar liefst 0.8 mm. Actueel half tot zwaar bewolkt bij 16.7 graden.
  • 25/6 17:35 Gerben:
    Stevige regen maar ook zon.
  • 25/6 16:45 Ted:
    Klopt dat er geen neerslag op de radar was. STORING 8.25 t/m 10.05 uur. Ook op buitenlandse sites. Verder werd het vrij zonnig, maar toch enigzins benauwd.
  • 25/6 11:46 Pieter:
    Hier in Purmerend afwisselend zonnetje, buitje maar nog nauwelijks meetbare neerslag, niet koud
  • 25/6 10:06 Ted:
    Flinke bui 9.45 - 9.55 uur. 1.6mm. Europese radar ligt eruit en Nederlandse radar geeft de buien niet weer. Normaal kloppen de buien op Buienradar. Nu even niet. Trouwens nu een vieze lauwe 20 graden door hoge vochtigheid. Ook nu (10.05 uur) ik dit typ klettert het flink tegen de ramen
  • 24/6 23:06 Jaap:
    In de afgelopen nacht tussen 3.00 en 4.00 onweer. Geen heftige verschijnselen. Niet heel veel neerslag. Ook in de late middag een onweersbui, maar ook nu niet zo zwaar. Lekkere temperatuur met 23 graden
  • 24/6 19:27 Marcel:
    In Nunspeet vol verwachting over drie fases met onweersbuien. Maar helaas.... de eerste fase gistermiddag verliep zonder buien. Fase 2 zou in de nacht veel onweer en regen geven. Maar zowel het onweer als de regen waren niet echt actief. Wel enkele uren regelmatig ontlading richting ZW. Fase 3 vanmiddag flinke buien. Maar.... er gebeurde weer niets. 9 mm voor de tuin.
  • 24/6 17:01 Kees:
    Berkhout (NH) vanacht een onweersbui met 21.2 mm.
  • 24/6 14:40 Hans:
    Dit in Ede-Zuid
  • 24/6 14:39 Hans:
    Na een nacht met elk ogenblik agressief onweer met diverse inslagen op korte afstand zojuist nog een stevige bui, als afsluiter?
  • 24/6 12:45 Gerben:
    Wolkbreuk
  • 24/6 12:09 Ted:
    Smerig vochtig. Neerslag 23,0 mm. Er komt een zonnige dampstrook aan boven Zuid Holland en westelijk Noord Brabant. Hopelijk ontploffen de buien over Zeeland.
  • 24/6 10:27 Hans:
    Enschede-W: hier wil het niet zo met de regen. 1.8 mm tot nu toe en de temp gezakt naar 18.1 graden...
  • 24/6 09:35 John:
    In Rijen kon ik 26 mm aftappen.
  • 24/6 08:32 John:
    Oss gisteravond licht onweer en 0,2 mm, vannacht zwaar onweer en 29 mm.
  • 24/6 08:06 Pieter:
    Na een stevig nachtelijk onweer zat er vanmorgen 28 mm n de regenmeter , Junitotaal precies 100 mm (Purmerend)
  • 24/6 07:39 Hans:
    Enschede-W: gisteren maar liefst 33.8 als maxtemp! Actueel grijze luchten en zwoel bij 19.8 Het is tot nu toe bij wat gedruppel gebleven..
  • 23/6 22:56 Johan:
    Het dondert in Ede Veldhuizen
  • 23/6 22:18 Bert:
    In Eerbeek al enige tijd onweer en lichte regen uit een afnemende bui lijkt het.
  • 23/6 19:44 Adwin:
    Zware regen in Gemert
  • 23/6 19:14 Ted:
    Nu is de 30 graden dreiging wel geweken. We kunnen nog een jaar krijgen in De Bilt zonder 30 graden. In Assendelft is er toch nog een tiende bijgekomen om 18.18 uur. Nu is het 28,0 graden om 19.00 uur.
  • 23/6 18:35 Ted:
    Nog niet te vroeg juichen met De Bilt. Wacht nog even een uurtje af. De 30 graden dreiging is nog niet definitief geweken. Assendelft heeft ook 29,8 graden en die was en is om 18.15 uur.
  • 23/6 18:29 Pieter:
    Op het nippertje heeft De Bilt geen tropische dag gehaald, max 29,8 C
  • 23/6 17:54 Ted:
    Vore Arcen De Bilt Alkmaar. Klein laagje ontwikkelt over zuidelijk Noord Holland. Glazen front opgeheven Arcen De Bilt. Glazen front De Bilt Leeuwarden. Duidelijk zichtbaar in temperatuur. Het kleine laagje Noord Holland. Schiphol wind west. IJmuiden NNW. Den Helder wind oost. Berkhout ZZO. Situatie rond 17.30 uur. Omgeving Purmerend ZZW. Dit is micrometeorologie.
  • 23/6 17:49 Kees:
    In Eindhoven-Welschap rond 17.00 u. een korte onweersbui.
  • 23/6 17:40 John:
    De buien laten zich vanuit Rijen prachtig zien aan de oostelijke en zuidoostelijke hemel. Beetje gerangschikt. In Rijen volop zon.
  • 23/6 16:54 Pieter:
    Boven noord limburg (Arcen) nog een bui
  • 23/6 16:16 Gerben:
    Zuid van Eindhoven ontstaat de 1e onweersbui
  • 23/6 15:11 Gert:
    Ook de 1ste tropische dag in IJsselmuiden.
  • 23/6 15:06 Erik:
    Eerste tropische dag van 2022 in Bennekom. Momenteel 30,7°C. Ik hoop op een mooi onweer vanavond of misschien zelfs al wat vanmiddag.
  • 23/6 15:02 Johan:
    In Ede Veldhuizen was het een uur geleden al een tropische dag
  • 23/6 15:00 John:
    Tropische dag in Oss, actuele bewolking 1/8.
  • 23/6 13:52 Ted:
    Het echte warmtefront wordt genoemd. Ligt nu over het uiterste zuiden van ons land. Front loopt oost-west. Het glazen front wordt niet genoemd. In Nederland gebeurt dat nooit.
  • 23/6 13:47 Ted:
    De beloofde buien komen slecht op gang. Zelfs bijna geen wolkenvorming. Wel een glazen warmtefront van ZO-Drent(h)e. midden Overijssel, midden Gelderland, Oost Noord-Brabant en Noord Limburg. Ten oosten is het 2 graden warmer.
  • 23/6 00:46 Jaap:
    Inderdaad een zomerse dag in De Bilt. Geen wolkje aan de hemel. Zelfs Den Helder kreeg een warme dag. Ver in het zuiden vanavond hoge bewolking zichtbaar.
  • 22/6 16:47 Pieter:
    De Bilt 25,2 C , Een zomerse dag dus
  • 22/6 13:12 Ted:
    De Bilt doet het weer.
Bekijk het archief
Wo 29 juni 2022
Bezoekers online
Er zijn 4 gasten en 1 lid aanwezig: Theo
Inloggen