Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 09:21
    Clinge het Zeegat
    14,7°C
    (5/8) Half bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 06:43
    Sluis
    14,3°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 3 = Matige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Halo’s: ontstaan

Alle haloverschijnselen hebben gemeen dat zij ontstaan door werking van lichtstralen in ijskristalletjes. Net zoals de lampjes in een kroonluchter de geslepen glaasjes doen fonkelen, laten ijskristalletjes in de hogere luchtlagen het zonlicht fonkelen en in kleuren schitteren. Omdat die ijskristalletjes in enorme zwermen (lees: wolkensluiers) zweven en door hun vorm bepaalde zweefstanden aannemen, kunnen ze het zonlicht op zekere plekken aan de hemel samenbundelen. Op die plekken zien we dan bogen, vlekken of strepen van licht verschijnen. En als het zonlicht in de ijskristalletjes prismatisch gebroken is verschijnen ook kleuren.

IJskristallen
Het kristal van water in vaste vorm heeft de regelmatige zeshoek, het hexagon, als basisvorm. Die vorm is te herkennen in alle kristalvormen van ijs. In de atmosfeer komen ijskristallen veelvuldig voor, als bevroren eindprodukt van eerder tot kleine druppeltjes gecondenseerde waterdamp. Deze kristalletjes zijn over het algemeen kleiner dan een tiende millimeter en eenvoudig van vorm. In beginsel zijn twee hoofdvormen te onderscheiden: zuiltjes en plaatjes. Zuiltjes hebben de vorm van een potlood zonder punt: ze zijn langwerpig met een zeskantige doorsnede en rechte uiteinden. Plaatjes hebben een platte zeskantige vorm met rechte zijkanten. Door hun vorm neigen de ijskristallen in de lucht naar een zweefstand waarbij de meeste luchtweerstand wordt ondervonden. Dat is een horizontale voorkeursoriëntatie. De vlakken van de zeskanten liggen bij de zuiltjeskristallen dan horizontaal en bij de plaatjes verticaal.

IJskristallen en lichtbreking
Afbeelding 1 -- IJskristallen en lichtbreking.
a

b
c

Zuiltjes en plaatjes; de basisvormen van ijskristallen hebben alle brekende hoeken van 60 en van 90 graden. De reguliere vormen en daaronder hun varianten met extra kristalvlakken onder afwijkende hoeken.
Links een aantal ijskristallen die werden verzameld tijdens een halo in ijsmist op Antarctica.
Breking en kleurschifting van een straal wit licht die door een prisma valt.


60 en 90 graden maken 22 en 46 graden
De zeskantvlakken van de ijskristalletjes noemen we prismavlakken en de vlakke uiteinden worden basisvlakken genoemd. In de kristalletjes staan de prismavlakken onder een hoek van 120 graden ten opzichte van elkaar. Dat levert brekende hoeken van 60 graden op. Die zijn de belangrijkste voor het ontstaan van de algemene halovormen op ongeveer 22 graden van de zon. Prismavlakken staan onder een hoek van 90 graden ten opzichte van basisvlakken. Deze brekende hoeken van 90 graden leveren andere halovormen op die wat verder van de zon af staan, op circa 46 graden afstand.
In zeldzame gevallen hebben de ijskristalletjes geen rechte uiteinden, maar zijn er schuine facetten aan de prismavlakken verbonden waardoor de kristaluiteinden een piramide-achtige vorm krijgen. Die schuine facetten kunnen onder diverse hoeken staan. Als ijskristaklletjes deze bijzondere bouw hebben komen ook andere brekende hoeken in het spel dan alleen die van 60 en 90 graden. Dat komt tot uiting in afwijkende afmetingen van de halo's die erdoor worden veroorzaakt.
Piramidevormig ijskristal
Afbeelding 2
Lichtdoorgang door de schuine vlakken van een ijskristal met afwijkende brekingshoeken. Door zijn vorm blijft dit kristal vanzelf in horizontale positie zweven.


Tientallen halovormen
Lichtstralen van de zon ondervinden allerlei effecten van spiegeling en lichtbreking in en op de ijskristalletjes. Zij worden uitwendig en inwendig weerkaatst, en de lichtstralen worden gebroken en in kleuren geschift als zij door het kristal heen gaan. Bij de doorgang in het kristal kunnen ook aanvullende interne weerkaatsingen plaatsvinden voordat de gebroken lichtstraal weer uit het kristal treedt. Deze effecten leiden bij zuiltjes- en plaatjeskristallen tot kristalspecifieke groepen halovormen. Een ander onderscheid in halogroepen wordt bepaald door het al of niet in beweging zijn van de ijskristalletjes. Dat hangt samen met hun aërodynamische eigenschappen. Zij kunnen in ruststand zweven, maar ook schommelen, wat leidt tot bepaalde andere halovormen.
Al deze interacties werken zowel voor de brekende hoeken van 60 graden als die van 90 graden, en, in de voorkomende gevallen, voor die afwijkende brekingshoeken. Er zijn dan ook vele tientallen halovormen mogelijk en ook gezien. Een aantal vormen zijn wel berekend maar voor zover bekend nog nooit waargenomen. Ongeveer tien halovormen zijn min of meer regelmatig te zien (zie onder Halo's), de overige zijn zelden tot vrijwel nooit gezien. Ook in ons land zijn veel van al die halovormen wel eens waargenomen, zij het in de meeste gevallen fragmentarisch.

Enkele groepen haloverschijnselen
Afbeelding 3 -- Enkele groepen haloverschijnselen.
a
b

c

d

e

f
Kring van 22 graden in ongeoriënteerde kristallen met brekingshoek van 60 graden;
Kring van 22 graden met bijzonnen en bovenraakboog; een halo in zowel georiënteerde als ongeoriënteerde kristallen met brekingshoek van 60 graden;
Bovenraakboog van 22 graden, bovenzijdelingse raakboog van 46 graden en circumzenitale boog; halo in georiënteerde kristallen met brekingshoeken van zowel 60 als 90 graden;    
Kringen van 22 graden, 9 graden en 18 graden; halo's met ongewone straal in ongeoriënteerde kristallen met brekingshoeken van 60 graden en een aantal andere hoeken die afwijken van 60 of 90 graden;
Bijzon en bovenraakboog van 22 graden en de parhelische ring; een halo in georiënteerde kristallen met brekingshoek van 60 graden, en met reflectie van lichtstralen in verticaal staande kristalvlakken;
Zuil boven en onder de zon; halo door spiegeling van lichtstralen in horizontaal georiënteerde kristalvlakken.



auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Halo's
Halo's, fotografie
Kringen en kransen om de zon en maan
Website: Atmospheric Optics
Richtlijnen

12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1507
  • 23/9 11:01 John:
    Sinds gisteravond tot vanochtend is er 4,5 mm gevallen in Rijen.
  • 23/9 09:32 Erik:
    Een grijze rustige ochtend in Bennekom. Afgelopen nacht is er ruim 1mm regen gevallen. Valt wat tegen en ik hoop morgen op meer, want het was hier de afgelopen week al weer aardig opgedroogd.
  • 23/9 07:15 Hans:
    Druilerig weer in Enschede W bij 15.9 graden en tot nu toe ruim 3 mm gevallen.
  • 22/9 20:34 Jaap:
    Zomers in De Bilt. 26 graden werd het. In het oosten en zuiden nog iets hoger. Nu in het zuiden dreigende luchten. Het zal vanavond niet droog blijven. Onweer lijkt er niet in te zitten.
  • 22/9 18:14 Hans:
    Na een zonnige dag met wel veel sluierbewolking is het geleidelijk aan dicht getrokken in het enschedese. Een volop zomerse dag die later zelfs wat drukkend aan voelde. Maxtemp 26.8 graden en nu nog ruim 25 graden.
  • 22/9 17:39 Ted:
    Fraaie zondag. Meest licht bewolkt. Na 16 uur meest half bewolkt. Nu (17.35 uur) neemt het verder toe naar zwaar bewolkt. Max. temp. 26,7 graden bereikt om 16.05 uur. Nu (17.25 uur) 25,5 graden. Wind was meest ZO-4.
  • 22/9 15:14 Pieter:
    De Bilt nu 25,7 C dus nog een landelijke zomers dag op deze laatste astronomische zomerdag
  • 22/9 14:43 Pieter:
    Nog hogere temperaturen dan verwacht werd nl 27,3 in Eindhoven en 27,8 C in Volkel De bilt bijna zomers met24 9 C (gemeten tot 14.30 uur )
  • 21/9 23:59 Edward:
    Diepenbeek in BelgiŽ (automatisch KMI-station) zelfs van 1,6 naar 26,6.
  • 21/9 23:27 Bert:
    Vandaag een flinke amplitude in Eerbeek: 2,1 naar 23,8 C
  • 21/9 21:27 Jaap:
    Zomerse dag alleen in het zuiden. Hier werd het 23 gr. bij een wolkenloze hemel en een straffe oosten tot zuidoosten wind. Mooi!
  • 21/9 19:14 Hans:
    Fraaie helder zonnige dag in Enschede-W in droge lucht bij wel flink dalende barometer! Maxtemp. vandaag 23.3 graden.
  • 21/9 17:38 Ted:
    Zeer zonnig en wolkenloos. Max.temp. 23,2 graden. Nu 17.05 uur 23,0 graden. Laagste vochtigheid was 36%. Nu 39%. De wind is OZO-4.
  • 21/9 17:17 Ted:
    Zeer zonnig en wolkenloos. Max.temp. 23,2 graden. Nu 17.05 uur 23,0 graden. Laagste vochtigheid was 36%. Nu 39%. De wind is OZO-4.
  • 21/9 16:59 Pieter:
    Vandaag een strakblauwe lucht ,zelfs geen vliegtuigstrepen de wind vooral in de ochtend fris maar de zon is aangenaam warm ca 21 C
  • 20/9 23:11 Jaap:
    Vanavond weer naar De Bilt. Overdag in Diepenheim een prachtige dag. Wolkenloos en vrijwel geen wind. Toch haalden we de 20 graden niet. Het werd 19 graden na een koude nacht met ongeveer 3 graden en vorst aan de grond. Urenlang buiten kunnen zitten.
  • 19/9 21:44 Jaap:
    Koude nacht achter de rug. Hier in Diepenheim op de zandgrond werd het minder dan 5 graden en vorst aan de grond. Contrast met de kust, daar kwam het niet lager dan 10 graden. Overdag werd het 17 graden bij veel zon en weinig wind. Met een trui aan een tijdje buiten gezeten.
  • 19/9 08:39 Hans:
    Heerlijk koude herfstnacht en vrij helder. Minimum hier in de bebouwde kom van Enschede W 3.9 graden. Airport Twente heeft dikke grondvorst (-2?) gemeten.
  • 19/9 07:02 Frank:
    Blijkens de Synop van 00 uur U.T. / 02 uur onze tijd / 21 uur lokale tijd meldde Bermuda een W-wind 63 knopen (op de grens van windkracht 11 en 12 Bf) en een luchtdruk van 981 hPa. Gemelde weersomstandigheden: lichte regenbui.
  • 19/9 06:44 Gert:
    gisteren een paar kleine buitjes maar ook flink wat zon.
  • 18/9 23:51 Hans:
    Vandaag hier een maxtemp. van 16.9 en een droge dag. Hier en daar kwamen buitjes voor. Verder wisselend bewolkt met ook zon. Lekker fris..
  • 18/9 21:19 Pieter:
    Vandaag was een dag van jas aan, jas uit dan weer een warm zonnetje, dan weer dreigende wolken en een frisse NW wind , wel droog max 17 C
  • 18/9 08:59 Frank:
    Naar verwachting trekt Tropische Orkaan Humberto komende nacht vlak langs Bermuda (W-lijk deel N-lijke Atlantische Oceaan). Kerndruk Humberto momenteel 951 hPa; max.gem.wind nabij het Oog: 185 km/uur. Voor Bermuda geldt thans een Orkaan-waarschuwing. In de loop van komend weekeinde wordt Humberto in de West-circulatie opgenomen en transformeert dan naar een 'gewone' depressie..
  • 18/9 06:53 Ko:
    En weer een laag minimum: 3 graden! Sep is dankzij vele koude nachten een koele maand.
  • 17/9 23:25 Hans:
    Vandaag 16.3 als maximum in het enschedese bij wat zon en een enkel flutbuitje (<0.1 mm)
  • 17/9 20:48 Ted:
    Heerlijk verkwikkende dag. Meest half bewolkt bij een NW-5 bij een max van 17,5 graden. Dit is het heerlijkste weer wat er bestaat.
  • 17/9 18:25 Jaap:
    Koud! We kwamen in Diepenheim niet verder dan 15 graden. Ook nog een paar buien. Het leek eerst wel aardig te worden met weinig wind en veel zon, maar dat was snel voorbij. Een koude noordenwind stak op en dus ook nog die buien.
  • 17/9 08:45 Hans:
    Enschede-W: goed, fris weer met vrij veel sluierbewolking bij 10 graden.
  • 16/9 23:35 Hans:
    Vanochtend stevige regen bij 12+ graden, vanmiddag droger en uiteindelijk werd het in het enschedese 16.5 graden. Een koele septemberdag derhalve..Etmaalneerslag hier 12.1 mm.
  • 16/9 23:30 Jaap:
    In Diepenheim is vanaf de afgelopen nacht tot in de middag vrij veel regen gevallen. Het was een stuk killer dan gisteren. Nu slechts 14 graden tegen gisteren 22.Pas in de avond klaarde het op.
  • 16/9 18:59 Ko:
    Ook Breda zonloze dag. Vanochtend een aantal niet meetbare druppels. Sep heeft hier nog maar 12 mm opgeleverd ofwel zeer droog!
  • 16/9 16:52 John:
    In Rijen lichtgrijs zand, dus niet nat. Het is wel een bewolkte dag tot nu toe.
  • 16/9 16:45 Pieter:
    Een druilerige ochtend en een droge bewolkte middag Verrassend veel neerslag nl 12 mm. Septemberneerslag op de helft van de maand al 70 mm
  • 16/9 14:49 Kees:
    In Eindhoven toch nog een vervolg op het gedruppel van vanmorgen. Het motregent nu uit een loodgrijze lucht.
  • 16/9 13:44 Erik:
    Mooi: ruim 3mm in de regenmeter in mijn achtertuin (Bennekom).
  • 16/9 12:26 Kees:
    Ook in Eindhoven slechts een paar druppels gevallen; de droogte duurt hier onverminderd voort.
  • 16/9 11:13 Hans:
    Mooie regen vanmorgen in Enschede-W. Al 12 mm gevallen bij een actuele temp. van 12.6 graden. Kachelweer...
  • 16/9 09:19 John:
    In Rijen vanochtend een paar keer een handvol druppels. Dikke druppels dat wel, maar stoepen niet eens egaal nat.
  • 16/9 07:16 Hans:
    7.5 mm tot nu toe bij een actuele temperatuur van 13 graden. Het regent lekker door.
  • 16/9 06:36 Gert:
    Afgelopen nacht 5 mm
Bekijk het archief
Ma 23 september 2019
Bezoekers online
Er zijn 6 gasten en 7 leden aanwezig: Dick, Henk, Henk, Jan, John, Oebele, Rob
Inloggen