Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 07:23
    Sluis
    1,5°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: Z
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 22:53
    Eesveen
    0,3°C
    (0/8) Onbewolkt
  • 20:55
    Sluis
    9,0°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: W
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 20:17
    Clinge
    8,4°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windkracht: 0 = Windstil
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

Halo’s: ontstaan

Alle haloverschijnselen hebben gemeen dat zij ontstaan door werking van lichtstralen in ijskristalletjes. Net zoals de lampjes in een kroonluchter de geslepen glaasjes doen fonkelen, laten ijskristalletjes in de hogere luchtlagen het zonlicht fonkelen en in kleuren schitteren. Omdat die ijskristalletjes in enorme zwermen (lees: wolkensluiers) zweven en door hun vorm bepaalde zweefstanden aannemen, kunnen ze het zonlicht op zekere plekken aan de hemel samenbundelen. Op die plekken zien we dan bogen, vlekken of strepen van licht verschijnen. En als het zonlicht in de ijskristalletjes prismatisch gebroken is verschijnen ook kleuren.

IJskristallen
Het kristal van water in vaste vorm heeft de regelmatige zeshoek, het hexagon, als basisvorm. Die vorm is te herkennen in alle kristalvormen van ijs. In de atmosfeer komen ijskristallen veelvuldig voor, als bevroren eindprodukt van eerder tot kleine druppeltjes gecondenseerde waterdamp. Deze kristalletjes zijn over het algemeen kleiner dan een tiende millimeter en eenvoudig van vorm. In beginsel zijn twee hoofdvormen te onderscheiden: zuiltjes en plaatjes. Zuiltjes hebben de vorm van een potlood zonder punt: ze zijn langwerpig met een zeskantige doorsnede en rechte uiteinden. Plaatjes hebben een platte zeskantige vorm met rechte zijkanten. Door hun vorm neigen de ijskristallen in de lucht naar een zweefstand waarbij de meeste luchtweerstand wordt ondervonden. Dat is een horizontale voorkeursoriëntatie. De vlakken van de zeskanten liggen bij de zuiltjeskristallen dan horizontaal en bij de plaatjes verticaal.

IJskristallen en lichtbreking
Afbeelding 1 -- IJskristallen en lichtbreking.
a

b
c

Zuiltjes en plaatjes; de basisvormen van ijskristallen hebben alle brekende hoeken van 60 en van 90 graden. De reguliere vormen en daaronder hun varianten met extra kristalvlakken onder afwijkende hoeken.
Links een aantal ijskristallen die werden verzameld tijdens een halo in ijsmist op Antarctica.
Breking en kleurschifting van een straal wit licht die door een prisma valt.


60 en 90 graden maken 22 en 46 graden
De zeskantvlakken van de ijskristalletjes noemen we prismavlakken en de vlakke uiteinden worden basisvlakken genoemd. In de kristalletjes staan de prismavlakken onder een hoek van 120 graden ten opzichte van elkaar. Dat levert brekende hoeken van 60 graden op. Die zijn de belangrijkste voor het ontstaan van de algemene halovormen op ongeveer 22 graden van de zon. Prismavlakken staan onder een hoek van 90 graden ten opzichte van basisvlakken. Deze brekende hoeken van 90 graden leveren andere halovormen op die wat verder van de zon af staan, op circa 46 graden afstand.
In zeldzame gevallen hebben de ijskristalletjes geen rechte uiteinden, maar zijn er schuine facetten aan de prismavlakken verbonden waardoor de kristaluiteinden een piramide-achtige vorm krijgen. Die schuine facetten kunnen onder diverse hoeken staan. Als ijskristaklletjes deze bijzondere bouw hebben komen ook andere brekende hoeken in het spel dan alleen die van 60 en 90 graden. Dat komt tot uiting in afwijkende afmetingen van de halo's die erdoor worden veroorzaakt.
Piramidevormig ijskristal
Afbeelding 2
Lichtdoorgang door de schuine vlakken van een ijskristal met afwijkende brekingshoeken. Door zijn vorm blijft dit kristal vanzelf in horizontale positie zweven.


Tientallen halovormen
Lichtstralen van de zon ondervinden allerlei effecten van spiegeling en lichtbreking in en op de ijskristalletjes. Zij worden uitwendig en inwendig weerkaatst, en de lichtstralen worden gebroken en in kleuren geschift als zij door het kristal heen gaan. Bij de doorgang in het kristal kunnen ook aanvullende interne weerkaatsingen plaatsvinden voordat de gebroken lichtstraal weer uit het kristal treedt. Deze effecten leiden bij zuiltjes- en plaatjeskristallen tot kristalspecifieke groepen halovormen. Een ander onderscheid in halogroepen wordt bepaald door het al of niet in beweging zijn van de ijskristalletjes. Dat hangt samen met hun aërodynamische eigenschappen. Zij kunnen in ruststand zweven, maar ook schommelen, wat leidt tot bepaalde andere halovormen.
Al deze interacties werken zowel voor de brekende hoeken van 60 graden als die van 90 graden, en, in de voorkomende gevallen, voor die afwijkende brekingshoeken. Er zijn dan ook vele tientallen halovormen mogelijk en ook gezien. Een aantal vormen zijn wel berekend maar voor zover bekend nog nooit waargenomen. Ongeveer tien halovormen zijn min of meer regelmatig te zien (zie onder Halo's), de overige zijn zelden tot vrijwel nooit gezien. Ook in ons land zijn veel van al die halovormen wel eens waargenomen, zij het in de meeste gevallen fragmentarisch.

Enkele groepen haloverschijnselen
Afbeelding 3 -- Enkele groepen haloverschijnselen.
a
b

c

d

e

f
Kring van 22 graden in ongeoriënteerde kristallen met brekingshoek van 60 graden;
Kring van 22 graden met bijzonnen en bovenraakboog; een halo in zowel georiënteerde als ongeoriënteerde kristallen met brekingshoek van 60 graden;
Bovenraakboog van 22 graden, bovenzijdelingse raakboog van 46 graden en circumzenitale boog; halo in georiënteerde kristallen met brekingshoeken van zowel 60 als 90 graden;    
Kringen van 22 graden, 9 graden en 18 graden; halo's met ongewone straal in ongeoriënteerde kristallen met brekingshoeken van 60 graden en een aantal andere hoeken die afwijken van 60 of 90 graden;
Bijzon en bovenraakboog van 22 graden en de parhelische ring; een halo in georiënteerde kristallen met brekingshoek van 60 graden, en met reflectie van lichtstralen in verticaal staande kristalvlakken;
Zuil boven en onder de zon; halo door spiegeling van lichtstralen in horizontaal georiënteerde kristalvlakken.



auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Halo's
Halo's, fotografie
Kringen en kransen om de zon en maan
Website: Atmospheric Optics
Richtlijnen

12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1507
  • 4/4 06:24 Frank:
    Tropische Orkaan Harold bedreigt de eilanden-staat Vanuatu in de westelijke Stille Oceaan, ten oosten van Queensland, Australie. GDACS kent Code Rood toe. De JTWC te Honolulu verwacht Harold maandag iets ten westen van Vanuatu met gem. max. windsnelheden van ong. 120 knopen; dinsdag 7 april zou de Orkaan met gemiddeld 105 knopen van WNW naar OZO over Vanuatu trekken.
  • 3/4 19:10 Hans:
    Vandaag in Enschede-W een dag met bewolking, ook nog wat zon en een maxtemp van 10.8 graden. Afgelopen nacht een buitje (0.1 mm) Later in de middag vond ik de wind wat koud aanvoelen bij meest bewolkt weer..
  • 3/4 17:29 Pieter:
    Een grotendeels bewolkte dag, later ook zon, en een frisse wind max 9 C
  • 3/4 11:39 Frank:
    Een slordige twee weken geleden in en rond Delft nog een doorweekte modderige grond-toestand, inmiddels, als door een toverstokje, veranderd in uitgesproken droog met de eerste barsten zichtbaar.
  • 3/4 10:39 Gert:
    Net een regenbuitje 1 mm met korrelhagel.
  • 2/4 11:34 Frank:
    De Amerikaanse NWS zeeniveau analyse-kaart van 06.00 uur U.T. vandaag toont een bijzonder krachtig hogedrukgebied met een kerndruk van 1070 hPa (!) boven het eilandengebied van Noordoost-Canada, met een uitloper van 1056 hPa naar West-Groenland.
  • 1/4 22:04 Jaap:
    Gisternacht slechts -1, de nacht daarvˇˇr -3 en de afgelopen nacht weer rond -3. Overdag volgens de officiŰle opgave 10 gr. rond, maar zoals vaker hier, is dat wat aan de hoge kant. Volgens mij (intu´tie en ervaring) was het met 9 gr. wel bekeken.
  • 1/4 18:56 Pieter:
    Weer vorst in de vroege morgen --,2 C Overdag wolken en beetje zonneschijn max 9 C niet veel wind.
  • 1/4 15:05 Frank:
    Door de koudste nachten van de winterperiode 2019/2020 en de iets hogere vochtigheid was er vanochtend rond 08.00 uur aan de rand van Delft op een vrij witte berijpte grasweide een duidelijk onderste gedeelte van de 22 graden halo-kring zichtbaar, in de vorm van een vrij sterke concentratie van fonkelende rijpkristallen in diverse mooie kleuren.
  • 1/4 11:45 Edward:
    In Rotterdam ook de koudste nacht van de winter met Tn -2,8, vandaag op 1 april. In Mainz was de Tn -4,3 (niet de koudste nacht van de winter, overigens op 5 cm geloof ik wel met daar -10!).
  • 1/4 09:16 Erik:
    Alweer de koudste nacht van de afgelopen 12 maanden: -4,4 ░C maar liefst. Ik zie vanuit huis in de tuin al diverse tekenen van ernstige vorstschade (bijv. aan het blad van de Japanse kwee-appel).
  • 1/4 07:12 Gert:
    Gisteren een waardige afsluiting van maart. Prachtig zonnig weer. Actueel wat sc velden op het warmtefront
  • 31/3 22:37 Erik:
    Nu maar hopen dat het minder koud wordt dan eergisterennacht. De voortekenen zijn niet goed.
  • 31/3 21:40 Pieter:
    Er staat ons opnieuw een koude nacht te wachten, in Twenthe nu al -2,5 C aan de grond.
  • 31/3 10:51 Hans:
    Fraai zonnig weer in Enschede-W na een lichte vorstnacht van -1.3 Actueel 3.6 graden
  • 30/3 21:34 Jaap:
    De eerste uren van de dag waren zonnig. Minimum ca.-3. Maximaal rond +9. Dat kon door veel minder wind.. Aan het eind van de middag en het begin van de avond een paar kleine buien. Geen winterse neerslag waargenomen.
  • 30/3 20:39 Pieter:
    De dag begon helder en koud met -1 C overdag zon en wolken, max 9 C een paar buitjes, rond 18.30 een flinke hagelbui, nu helder en dalende temperaturen 4 C Vannacht kans op gladheid !!
  • 30/3 19:01 John:
    Een paar piep kleine buitjes te Rijen. Stoepen net nat. Er zat soms wat korrelhagel bij.
  • 30/3 17:12 Ted:
    Half tot zwaar bewolkt en af en toe een bui. Afgelopen nacht de laagste temperatuur van gehele winter. -2,0 graden! Was tot nu toe -1,9. Record sinds 1930.
  • 30/3 15:47 Gert:
    hier wat korrelhagel momenteel
  • 30/3 10:33 Theo:
    In Groesbeek ook afgelopen nacht de koudste met minimum -4,8 en grondvorst -8,2.
  • 30/3 10:08 Erik:
    In Bennekom ook de koudste nacht van de afgelopen winter met -3,8░C. Komende nacht weer koud: ik vrees voor flinke vorstschade.
  • 30/3 08:54 Frans:
    op 30 maart je eerste vorst meten...
  • 30/3 07:41 Jurgen:
    Hier in Dordrecht ook vorstig met -1.4 graden. Wat jammer dat het geen 2 maanden eerder was....
  • 30/3 07:14 Hans:
    Hier in het enschedese ook -4 graden momenteel, de laagste temperatuur van dit hele winterseizoen! Helder weer met weinig wind.
  • 30/3 06:49 Ko:
    Met -4 gr koudste nacht van hele winterseizoen. Toch nog gelukt op de valreep.
  • 29/3 19:58 Pieter:
    Een vrij zonnige dag met een harde koude NNO wind en max 8 C gevoelsmatig koud
  • 29/3 19:04 Gerard:
    Met de krachtige tot harde wind en iets meer dan 4 graden onaangenaam buiten in Schoorl en zo ook in de rest van NL. Perfect weer dus.
  • 29/3 18:28 Hans:
    Na wat gevlok in de ochtend en nog langdurig veel bewolking is het nu zonnig geworden met wat platte stapelwolken bij 6 graden. (Enschede W)
  • 29/3 18:17 Piet:
    Vanmorgen een beetje sneeuw en hagel, wel met een snerpende wind...
  • 29/3 14:18 Ted:
    Meest licht bewolkt. Wind NNO-7 met vlagen tot 9. Temperatuur is 7 graden.
  • 29/3 11:38 Hans:
    Zomertijd is ingegaan, meteen voor het eerst in het winter halfjaar sneeuw in Ede-Zuid
  • 29/3 11:31 Kees:
    Ook in Eindhoven een bui met korrelsneeuw.
  • 29/3 11:17 Erik:
    De eerste sneeuw van deze winter in Bennekom. Met een bizar bulderende noordoostenwind.
  • 29/3 10:59 Hans:
    Voortdurend lichte sneeuw. Temp gedaald tot 3.6 nu..
  • 29/3 09:59 Hans:
    Korrelsneeuw bij 4.2 graden in Enschede-W. Koud!
  • 29/3 08:29 Gert:
    Wat buien boven de Noordzee. De bovenlucht is zo koud dat een van de buien vanmorgen een ontlading liet zien ondanks de hoge luchtdruk
  • 28/3 18:53 Edward:
    Vandaag duidelijk warmer in Mainz dan in Nederland. Een graad of 17-19 vanmiddag om 16 uur en op open plateaus daarbij ook redelijk wat N/NO wind, al was er vorige week wel duidelijk nog wat meer wind.
  • 28/3 18:03 Jaap:
    Een ander hogedrukgebied neemt het over. Een soort glazen front. In de middag werd het licht tot half bewolkt. Een straffe no. tot n.wind deed het koud aanvoelen, maar het werd nog 11 graden. Het droogt snel uit. April wellicht weer erg droog?
  • 28/3 17:41 Gerard:
    In Schoorl overwegend half bewolkt en een gure noordenwind, door de windkoelte minder aangenaam dan gisteren, de 10 graden sowieso niet bereikt. De gieter als wapen tegen uitdroging van het gewas al gehanteerd.
  • 28/3 16:55 Ko:
    Zonnige weertype is hardnekkig, ook vandaag nog (tegen verwachting in) een volle dag zon. Bijna ongeloofwaardig dat het morgen winters is met max beneden de 10 gr. en een bui?
  • 28/3 12:40 Pieter:
    Waarschijnlijk heeft deze week een record aantal zonuren opgeleverd, voor het eerst vandaag een paar schapenwolkjes tegen de blauwe lucht,in de zon en uit de wind is het echt aangenaam lenteweer.
  • 28/3 12:26 Frank:
    Verstilde steden onder een paradoxaal strak blauwe lucht en helder beschenen door de welkome lentezon houden de adem in gespannen wachtend voor code groen. Terwijl de schrale noordooster door de vrolijk ogende voorjaarsbloesems in de kleuren als die van een krans blaast. Het onzichtbare in de dampkring - microscopisch klein laat weer eens zien wie de baas is.
Bekijk het archief
Za 04 april 2020
Bezoekers online
Er zijn 4 gasten en 1 lid aanwezig: Gert
Inloggen