Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 08:00
    Clinge
    9,6°C
    (3/8) Half bewolkt
    Windkracht: 0 = Windstil
  • 06:33
    Sluis
    9,4°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: WNW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

26-01-2013 Het koude winterweer komt van ...boven

Koud weer komt meestal uit het Oosten, maar moet eerst worden geïnitieerd door de "hogere macht" in de atmosfeer, de stratosfeer. Het is vaak erg koud in de stratosfeer tijdens de winter op noordelijke breedtegraden. Van tijd tot tijd echter, zien we een snelle en krachtige opwarming - een zogenaamde 'plotselinge stratosferische opwarming' (Sudden Stratospheric Warming, SSW). De stratosfeer is het gedeelte van de atmosfeer die tussen ongeveer 10 en 50 km boven het aard-oppervlak ligt.

 

Temperatuur in de stratosfeer

De temperatuur in de stratosfeer boven het noordpoolgebied - de rode curve - is sterk gestegen in januari. De blauwe stippellijn geeft de normale of emiddelde temperatuur aan voor de periode 1991-2004, terwijl het grijze gebied de variaties om het gemiddelde voor dezelfde periode bevat. De Y-as is in graden Kelvin (Celsius = de waarde + 273). Afbeelding van de Universiteit van Reading.

"Een mooi voorbeeld van een plotselinge stratosferische opwarming heeft kortgeleden plaatsgevonden," aldus senior onderzoeker bij DMI, Bo Christiansen.

Snelle verandering in stratosfeer
"De temperatuur in de stratosfeer is in het begin van januari in een paar dagen tijd zeer sterk gestegen. Dat is op zich interessant, maar het kan ook meer down-to-Earth gevolgen hebben. Het blijkt uit eerdere observaties dat er een verband tussen de gebeurtenissen hoog in de stratosfeer en het weer nabij het aardoppervlak is. Het verband is dat de variaties in de stratosfeer vaak langzaam naar beneden bewegen, naar het oppervlak van de aarde over een periode van 10-60 dagen. De verbinding tussen hogere en lagere atmosfeer is vooral sterk in de winter en gekoppeld aan een stromingspatroon en drukverdeling die we de Noord-Atlantische oscillatie noemen: NAO. NAO bepaalt de temperatuur en neerslag over grote delen van Europa.

De verbinding tussen de stratosfeer en het weer op het oppervlak van de aarde is het duidelijkst zichtbaar op onze breedtegraad.

Rimtåge på Djursland tirsdag den 15. januar. Foto Kurt Winkler.
IJskoud weer met poolmist in Djursland op dinsdag
15 januari. Foto Kurt Winkler.

Windwijziging
Opwarming van de aarde in de stratosfeer op hoge noordelijke breedtegraden betekent dat het temperatuurverschil tussen het noorden en het zuiden kleiner wordt dan anders.
Het verzwakt de westelijke luchtstroming in de stratosfeer. Wanneer dit effect zich tot op grondniveau doorzet, betekent dit dat de kans op westelijke wind op grondniveau vermindert en tegelijkertijd de kans op wind vanuit het oosten toeneemt. "Wat er nu in de stratosfeer gebeurd is , is een sterke indicator dat we in de komende periode de wind voornamelijk uit het oosten kunnen verwachten en dat betekent koude continentale lucht en dus vriezend weer, aldus Bo Christiansen.

Zo ondersteunt het signaal in de stratosfeer, de trend die aangegeven wordt in zowel de maandelijkse als seizoensgebonden weersverwachting van het DMI: koud winterweer.
Ook kan het tevens droger weer dan normaal betekenen, omdat lucht uit het oosten gemiddeld genomen weinig vocht bevat.

Grafisk præsentation af de to ekstremer i NAO-indekset. Grafik Carsten Kersø.
De afbeelding toont de twee fasen van de zogenaamde Noord-Atlantische Oscillatie (kortweg NAO), die gevolgen heeft voor de stroming in de atmosfeer, en dus, voor het weer bij ons.
NAO wordt gedefinieerd op basis van het verschil in luchtdruk tussen de Azoren-archipel, waar de druk over het algemeen hoog is, en een weerstation in IJsland, waar de druk over het algemeen laag is. Wanneer het drukverschil klein is - omdat hoge en lage druk zwakker ontwikkeld zijn - spreken we over de zogenaamde 'negatieve NAO phase'. Hierdoor krijgen (over het algemeen (*)) het noordoosten van de Verenigde Staten en Noordwest-Europa een koudere winter met relatief bescheiden regenhoeveelheden. Aan de andere kant, als de neerslag als sneeuw valt, accumuleert dat in het landschap. Dit gebeurde in zowel de winter van 2009-2010 en 2010-2011 toen NAO extreem negatief was.
Anderzijds, als het drukverschil tussen de Azoren en IJsland groot is - omdat lagedruk in het noorden en hogedruk in het zuiden sterk ontwikkeld zijn en dus de NAO in de 'positieve fase' is, kunnen we rekenen op een een zachte en vochtige winter. (Figuren Carsten Kersø
).

Te zien is ook in de figuren, dat het meest dichtbewoonde gebied in Groenland langs de zuidwestkust consequent in tegenfase is met onze omgeving, wat dus koud bij ons mild op Groenland betekent en vice versa.


Bron: DMI. Vertaling en bewerking, Gerard Kos VWK.


(*) Dit stromingspatroon gaat niet altijd op. In de huidige (begin)situatie van het koude winterweer (tot 26 januari 2013) lag de jetstroom wat anders over Noord-Amerika waardoor de oostkust eerst met recordwarmte te maken kreeg, alvorens met een uitstroom van koude lucht te maken te krijgen. De warmte kwam nu meer terecht bij het noordwesten van Groenland en - wat ook vaker gebeurt in winterse situaties bij ons - Lapland. Zie ook in menu van satellietbeelden voor de stroming van warmte naar Lapland of:
hier

Wereld_Nieuws_2013
  • 29/9 16:44 Pieter:
    In de ochtend veel bewoking met een beetje motregen, in de middag brak de zon door en voelde het meteen warm aan.
  • 29/9 16:20 Gerard:
    Mooi najaarsweer in Schoorl, zonnig en bijna 17 graden. De relatieve vochtigheid is in huis teruggelopen van rond 85 naar 68%. Het domein van slakken en andere weekdieren is weer ingekort.
  • 29/9 14:58 Hans:
    Dit in Ede-Zuid dus
  • 29/9 14:56 Hans:
    Na vandaag alweer een grauwe, donkere en natte start komt sinds een kwartier de zon er eindelijk weer eens door. Nu wachten op een fatsoenlijke temperatuur, lijkt goed te komen
  • 29/9 13:49 Ko:
    Breda droog en al urenlang zonnig. Leek het gister nog op nov, vandaag lijkt het wel april.
  • 29/9 09:58 Bert:
    In Eerbeek momenteel een paar flinke buien en meer dan 10 mm
  • 29/9 08:59 Hans:
    Vanmorgen grijs en wat lichte (mot)regen. Stelt tot nu toe niet zoveel voor..
  • 28/9 23:48 Jaap:
    Terug naar De Bilt. Overal somber en erg donker. Steeds motregen. De temperatuur hield ook niet over. 13 graden slechts. Je werd er niet vrolijk van. Wat een verschil met een paar weken geleden.
  • 28/9 23:03 Hans:
    Wat een grijze, kille dag vandaag (maxtemp 13.7) en soms viel wat motregen (0.6 mm) Het leek wel novemberrrrr...
  • 28/9 17:14 Gert:
    Vandaag kil en nevelig
  • 28/9 16:54 Ko:
    Hele interessante dag. Limburg 10 gr en noorden 17 gr, komt bijna nooit voor. Brabant 13 gr. Lijkt vierde zonloze dag te worden. 👍
  • 28/9 16:52 Pieter:
    Grijze en saaie dag met geen straaltje zon en bijna windstilte .niet koud aan voelend
  • 28/9 16:37 Theo:
    Vanmorgen tijdens het fietsen redelijk dichte mist op het IJsselmeer en in de polders. Nu klaart het wat op, maar het blijft somber. Wind staat er niet.
  • 28/9 13:54 Gerard:
    Somber en grijs in Schoorl, het kan erger, de temperatuur is nog wel op peil.
  • 28/9 13:24 Jurgen:
    In hetzelfde laken en pak..Grauw en miezerig weer en vanmorgen leek het wel op eind november. Het lijkt erop dat het eindeloze zonnige hogedrukregime nu écht afgelopen is...
  • 28/9 11:19 Ko:
    Zo ook hier. Gister derde zonloze dag deze sep. Het begint er langzaam op te lijken. Nu de droogte nog. Gevallen regen is nog lang niet genoeg.
  • 28/9 09:42 John:
    Novembergrijs in Rijen. Druilerig.
  • 28/9 09:30 Dick:
    Woudenberg donker en somber, daarbij valt ook lichte motregen.
  • 28/9 08:46 Hans:
    Vanmorgen grijs en rustig in het enschedese met wat verdwaalde spetters.
  • 27/9 21:46 Jaap:
    In Diepenheim is gisteravond en de afgelopen nacht ruim 20 mm regen gevallen. Overdag bewolkt en droog. Een zwakke NO-wind of zelfs windstil. Fris bij krap 15 graden. Morgen weer naar De Bilt en pas in april weer hier. De verschillen tussen De Bilt en Diepenheim zijn soms best groot qua temperatuur en neerslag.
  • 27/9 17:25 John:
    In Rijen afgelopen nacht 15,5 mm gevallen.
  • 27/9 16:48 Hans:
    Tussen de wolken door zelfs een kort knipoogje van de zon. 13.9 in Enschede-W
  • 27/9 16:19 Jurgen:
    Een overwegend bewolkte dag in het Dordtse. Bij 15 graden en een afgenomen wind voelt minder fris aan dan de voorgaande dagen. Het geeft een echt herfstgevoel, zeker met de voiruitzichten voor de komende dagen. Géén nazomer in zicht...
  • 27/9 13:57 Erik:
    Daar gaan we weer. Dubbele post. Excuses.
  • 27/9 13:56 Erik:
    Afgelopen nacht 19,5mm en sinds donderdag in totaal 28mm. Minder dan op andere plaatsen, maar voor Bennekom is het veel.
  • 27/9 13:55 Erik:
    Afgelopen nacht 19,5mm en sinds donderdag in totaal 28mm. Dat is veel minder dan op andere plaatsen, maar voor Bennekom is het veel.
  • 27/9 13:03 Gerard:
    Weer opklarend in Schoorl en de wind is sterk afgenomen, met een temperatuur van ruim 16 graden is het aangenaam in de zon. 25 mm over de afgelopen dagen.
  • 27/9 12:55 Herman:
    Wouw Afgelopen nacht 16.0 mm en vorige dag 21,4 mm met onweer
  • 27/9 11:33 Pieter:
    Purmerend sinds gisterochtend 13 mm
  • 27/9 10:17 Theo:
    In Groesbeek gisteren 24,1 mm en afgelopen nacht 11,4 mm.
  • 27/9 09:52 Hans:
    Afgelopen zondagnacht viel na de 16 mm van zaterdag nog eens 10 mm.
  • 27/9 09:04 Gert:
    Een winderige en natte nacht achter de rug. In totaal 9 mm
  • 27/9 00:54 Gerard:
    De GSM-mast giert en huilt of er een tempeest in schuilt, het is de wind gelukt, takjes van de abelen gerukt, ze zwermen over straat terwijl het ook nog regenen gaat. Kortom: echt herfstweer in Schoorl!
  • 26/9 23:52 Hans:
    16 mm zaterdagneerslag en het regent nog volop in Enschede-W. Verder een laag maximum van 14.6 graden vandaag.
  • 26/9 22:35 Jaap:
    Diepenheim op zaterdag:afgelopen nacht flink geregend en nu giet het vanaf het begin van de avond. Overdag droog met veel bewolking en soms even de zon bij een zwakke NO-wind. Een magere 14 graden als maximum.
  • 26/9 22:00 Hans:
    Volop regen uit het NO, dat zie je niet zo vaak uit die richting...
  • 26/9 17:44 John:
    De neerslaghoeveelheden in delen van Zeeland zijn van betekenis te noemen.
  • 26/9 17:39 John:
    Ik zag de lijn vanochtend ook, vanuit overigens goeddeels onbewolkt Rijen. Prachtig op welke afstand in schoner polaire lucht de toppen der buienwolken zijn te zien.
  • 26/9 15:54 Jurgen:
    Zeer fraai was het de buienlijn te zien hier in Dordrecht, die in het zuidwesten zoveel regen gaf. Redelijk wat zon hier en op een losse bui na, is het hier droog. Met 15 graden een frisse dag. De herfst is niet verkeerd begonnen. Genoeg te beleven!
  • 26/9 15:11 Pieter:
    In de fagelopen 24 uur heeft Wilhelminadorp al 88.2 mm opgevangen , een ruime maandhoeveelheid Maar dat is nog niet alles , want naar verwachting komt er tot morgen in Zeeland nog ca 25 mm regenwater bij , Echt een waterballet daar , Hopelijk zijn de aardappels al uit de grond
  • 26/9 14:12 Gerben:
    70,6 mm nu! Op naar de 100
  • 26/9 12:56 Gerben:
    Al steeds meer bewolking. Misschien dat de regen wat eerder komt. Wilhelmindorp inmiddels boven de 60 mm
  • 26/9 12:36 Ko:
    Saaie ochtend met veel zon en blauwe luchten, terwijl het 50 km westelijker de hele ochtend plensde.
  • 26/9 12:04 Gerben:
    Wilhelminadorp als 1e boven de 50 mm
  • 26/9 10:08 Frans:
    Hagel en onweer in Ouddorp ZH. Neerslagintensiteit 116 mm / hr
  • 26/9 10:08 John:
    In Rijen is er gisteravond en begin van de nacht totaal 11 mm gevallen.
  • 25/9 23:29 Gerben:
    Ook wat ontladingen boven de Moerdijk
  • 25/9 21:35 Jaap:
    Cyclonale wind uit Z tot ZW kan koud zijn: Diepenheim ruim 14 graden en De Bilt slechts 13.Wel droog gebleven in Diepenheim. Slechts nu en dan een opklaring. Kacheltje in de caravan wel nodig.
  • 25/9 21:30 Gerben:
    Ik denk dat HvH officieel een storm heeft
  • 25/9 21:11 Gerben:
    Windstoot van 114 km/u
Bekijk het archief
Di 29 september 2020
Bezoekers online
Er zijn 3 gasten en 4 leden aanwezig: Adwin, Kees, Marc, Piet
Inloggen