Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 07:30
    Sluis
    6,3°C
    (0/8) Onbewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 5 = Vrij krachtige wind
  • 22:59
    Eesveen
    8,7°C
    (8/8) Geheel bewolkt
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje Zenit

26-01-2013 Het koude winterweer komt van ...boven

Koud weer komt meestal uit het Oosten, maar moet eerst worden geïnitieerd door de "hogere macht" in de atmosfeer, de stratosfeer. Het is vaak erg koud in de stratosfeer tijdens de winter op noordelijke breedtegraden. Van tijd tot tijd echter, zien we een snelle en krachtige opwarming - een zogenaamde 'plotselinge stratosferische opwarming' (Sudden Stratospheric Warming, SSW). De stratosfeer is het gedeelte van de atmosfeer die tussen ongeveer 10 en 50 km boven het aard-oppervlak ligt.

 

Temperatuur in de stratosfeer

De temperatuur in de stratosfeer boven het noordpoolgebied - de rode curve - is sterk gestegen in januari. De blauwe stippellijn geeft de normale of emiddelde temperatuur aan voor de periode 1991-2004, terwijl het grijze gebied de variaties om het gemiddelde voor dezelfde periode bevat. De Y-as is in graden Kelvin (Celsius = de waarde + 273). Afbeelding van de Universiteit van Reading.

"Een mooi voorbeeld van een plotselinge stratosferische opwarming heeft kortgeleden plaatsgevonden," aldus senior onderzoeker bij DMI, Bo Christiansen.

Snelle verandering in stratosfeer
"De temperatuur in de stratosfeer is in het begin van januari in een paar dagen tijd zeer sterk gestegen. Dat is op zich interessant, maar het kan ook meer down-to-Earth gevolgen hebben. Het blijkt uit eerdere observaties dat er een verband tussen de gebeurtenissen hoog in de stratosfeer en het weer nabij het aardoppervlak is. Het verband is dat de variaties in de stratosfeer vaak langzaam naar beneden bewegen, naar het oppervlak van de aarde over een periode van 10-60 dagen. De verbinding tussen hogere en lagere atmosfeer is vooral sterk in de winter en gekoppeld aan een stromingspatroon en drukverdeling die we de Noord-Atlantische oscillatie noemen: NAO. NAO bepaalt de temperatuur en neerslag over grote delen van Europa.

De verbinding tussen de stratosfeer en het weer op het oppervlak van de aarde is het duidelijkst zichtbaar op onze breedtegraad.

Rimtåge på Djursland tirsdag den 15. januar. Foto Kurt Winkler.
IJskoud weer met poolmist in Djursland op dinsdag
15 januari. Foto Kurt Winkler.

Windwijziging
Opwarming van de aarde in de stratosfeer op hoge noordelijke breedtegraden betekent dat het temperatuurverschil tussen het noorden en het zuiden kleiner wordt dan anders.
Het verzwakt de westelijke luchtstroming in de stratosfeer. Wanneer dit effect zich tot op grondniveau doorzet, betekent dit dat de kans op westelijke wind op grondniveau vermindert en tegelijkertijd de kans op wind vanuit het oosten toeneemt. "Wat er nu in de stratosfeer gebeurd is , is een sterke indicator dat we in de komende periode de wind voornamelijk uit het oosten kunnen verwachten en dat betekent koude continentale lucht en dus vriezend weer, aldus Bo Christiansen.

Zo ondersteunt het signaal in de stratosfeer, de trend die aangegeven wordt in zowel de maandelijkse als seizoensgebonden weersverwachting van het DMI: koud winterweer.
Ook kan het tevens droger weer dan normaal betekenen, omdat lucht uit het oosten gemiddeld genomen weinig vocht bevat.

Grafisk præsentation af de to ekstremer i NAO-indekset. Grafik Carsten Kersø.
De afbeelding toont de twee fasen van de zogenaamde Noord-Atlantische Oscillatie (kortweg NAO), die gevolgen heeft voor de stroming in de atmosfeer, en dus, voor het weer bij ons.
NAO wordt gedefinieerd op basis van het verschil in luchtdruk tussen de Azoren-archipel, waar de druk over het algemeen hoog is, en een weerstation in IJsland, waar de druk over het algemeen laag is. Wanneer het drukverschil klein is - omdat hoge en lage druk zwakker ontwikkeld zijn - spreken we over de zogenaamde 'negatieve NAO phase'. Hierdoor krijgen (over het algemeen (*)) het noordoosten van de Verenigde Staten en Noordwest-Europa een koudere winter met relatief bescheiden regenhoeveelheden. Aan de andere kant, als de neerslag als sneeuw valt, accumuleert dat in het landschap. Dit gebeurde in zowel de winter van 2009-2010 en 2010-2011 toen NAO extreem negatief was.
Anderzijds, als het drukverschil tussen de Azoren en IJsland groot is - omdat lagedruk in het noorden en hogedruk in het zuiden sterk ontwikkeld zijn en dus de NAO in de 'positieve fase' is, kunnen we rekenen op een een zachte en vochtige winter. (Figuren Carsten Kersø
).

Te zien is ook in de figuren, dat het meest dichtbewoonde gebied in Groenland langs de zuidwestkust consequent in tegenfase is met onze omgeving, wat dus koud bij ons mild op Groenland betekent en vice versa.


Bron: DMI. Vertaling en bewerking, Gerard Kos VWK.


(*) Dit stromingspatroon gaat niet altijd op. In de huidige (begin)situatie van het koude winterweer (tot 26 januari 2013) lag de jetstroom wat anders over Noord-Amerika waardoor de oostkust eerst met recordwarmte te maken kreeg, alvorens met een uitstroom van koude lucht te maken te krijgen. De warmte kwam nu meer terecht bij het noordwesten van Groenland en - wat ook vaker gebeurt in winterse situaties bij ons - Lapland. Zie ook in menu van satellietbeelden voor de stroming van warmte naar Lapland of:
hier

Wereld_Nieuws_2013
  • 17/2 08:59 Frank:
    Op Ambon, na een droge en vrij zonnige week met dagelijks maxima rond 34 gr.C, dauwpunten rond 23 gr. en minima van circa 24 gr., wordt het eiland thans getracteerd op een (gratis!) stortbui-douche. Tussen 09.00 uur en 15.00 uur plaatselijke tijd viel er vandaag op de luchthaven een welkome 44 liter per vierkante meter. Dat was hard nodig, zeker als je bedenkt dat de 12 uur-zon daar bijna in het zenit staat.
  • 17/2 08:24 Gert:
    zonnige start in de polaire lucht
  • 17/2 07:29 Hans:
    Ierse winter, ja klopt...Vanmorgen hier een vrij koude, matige ZW wind en vrij weinig bewolking bij 6.4 graden. We zitten weer in iets frissere lucht. (Enschede-W).
  • 17/2 01:25 Jurgen:
    Ik hoopte dat na het koufront de wind zou gaan afnemen, maar nu buldert het weer om het huis heen en houdt me uit de slaap. We beleven een Ierse winter...
  • 16/2 23:21 Hans:
    Lente-achtig qua temperatuur (Maxtemp 17.1 in Enschede-W), verder veeeel wind en de passage van een koufront rond 19.00. Neerslag over het etmaal 9.9 mm. Interessante weerdag!
  • 16/2 22:55 Ted:
    Correctie: 18,1 was niet in Arcen, maar in Ell. Arcen had 18,3 graden als landelijk hoogste waarde.
  • 16/2 19:55 Pieter:
    Arcen bereikte 18,1 C,maar in minder dan een uur daalde de temp. van 18,1 C naar 8,9 C
  • 16/2 19:48 Klaas:
    Friesland de hele dag in de koelere lucht, geen extreme wind, maar des te meer regen: Workum 31,5 mm en Siegerswoude (Ad Vermaas) ruim 37 mm. Dat komt in de buurt van het Friese februarirecord (39,2 mm te Joure op 9-2-1966, ijzel!!).
  • 16/2 19:09 Pieter:
    Tijdens en na koufrontpassage intensieve regenval (dagtotaal 20 mm), afnemende wind en dalende temperatuur van 14 naar 8 C
  • 16/2 18:24 Gert:
    Maar een keer eerder voorgekomen dat ik zo vroeg in het seizoen de 16C binnenhaalde sinds begin van de metingen in 1988. En wel op 14 feb 1998 ook 16C
  • 16/2 18:18 Erik:
    Afgaand op de grafieken van De Veenkampen waren de windstoten de afgelopen twee uren heftiger dan vorige week tijdens Ciara: toen kwam de max. snelheid op 10m hoogte niet boven de 25m/s, nu waren er twee windstoten boven de 25m/s, de sterkste iets van 28m/s.
  • 16/2 18:11 Erik:
    Excuses voor dubbele post. Snap nog steeds niet precies hoe het gebeurt, maar heeft te maken met page reload. Intussen vlagerige regen hier... Heftigste wind lijkt voorbij: die zat kennelijk voor de buienlijn uit.
  • 16/2 18:07 Marcel:
    Met zware windstoten liep de temperatuur in nunspeet op tot 16 g. Het viel lange tijd mee met de regen.... tot de rode streep arriveerde. Het werd heel donker en kort daarna gutste de regen door de straten. Dat was rond 17.45 uur. Temperatuur klapte omlaag naar 9,6 gr.
  • 16/2 18:05 Erik:
    Op station De Veenkampen bij Wageningen nu 17,1░C! Ik wacht nog steeds op het overtrekken van de buienlijn in Bennekom. Lucht wordt nu heel donker naar het zuidwesten toe...
  • 16/2 18:01 Erik:
    Op station De Veenkampen bij Wageningen nu 17,1░C! Ik wacht nog steeds op het overtrekken van de buienlijn in Bennekom. Lucht wordt nu heel donker naar het zuidwesten toe...
  • 16/2 17:50 John:
    Hier in Oss net voor het koufront een onwerkelijke 18 graden!
  • 16/2 17:44 Gert:
    Buienlijn gepasseerd . Kort maar heftig 6mm
  • 16/2 17:42 Johan:
    Ook in de Bilt 16.7 c als max
  • 16/2 17:19 John:
    Kijk eens aan, intussen in Brabant gewoon gelijke windstoten als vorige week zondag. Net als Ko is het totaalplaatje aan wind heftiger dan vorige week.
  • 16/2 17:17 Gert:
    16c binnen koufront kan elk moment door komen
  • 16/2 17:13 Erik:
    De wind trekt hier in Bennekom op nadering van het koufront flink aan. Nog steeds extreem zacht: 16,7░C!
  • 16/2 17:12 Ko:
    Genieten van de stormachtige en beukende windvlagen. Op hoogte voelen we het zelfs ook, in tegenstelling tot vorige week. Het is dus nog iets heftiger.
  • 16/2 17:09 Dirk:
    Groot deel va het land 16/17 graden, in Sumar (Frl) ... 9 graden en regen.
  • 16/2 17:08 Gert:
    Buienlijn activeert
  • 16/2 16:54 Frank:
    Het koufront passeert nu Delft met een kortstondige striemende dichte regenvlaag (slecht zicht!) als in een tropische storm..
  • 16/2 16:19 Pieter:
    Het grootste windveld zit nu in het zuidwesten, Zeeland 6 tot 8 Bft In het noorden slechts 4 tot 5 Bft aanhoudeend regenachtig
  • 16/2 16:09 John:
    Op 4 februari 2004 was het met 17,6 graden nog warmer en eerder in de maand dan vandaag.
  • 16/2 15:57 Gert:
    Ik bedoel in de
  • 16/2 15:57 Gert:
    15c on de pocket
  • 16/2 15:29 Herman:
    Vandaag is extreem van 2007 verbroken door 16,6░ .
  • 16/2 15:17 John:
    Wild weer ook in Rijen. Niet veel minder dan vorige week zondag. Het is droog, boterzacht, knipoogje van de zon. Wind in vlagen toegenomen afgelopen uur, samenhangend met meer gradiŰnt door golfje op het koufront.
  • 16/2 15:15 Jurgen:
    Windveld verplaatst zich naar het zuiden. Nu in het zuidwesten de hoogste windkracht. Enorme stoten hier in Dordrecht. Echt ongezellig weer!
  • 16/2 14:37 Pieter:
    Zacht weer met veel wind en (mot) regen , 8 mm
  • 16/2 14:32 Klaas:
    In Workum zware regen rond 13 uur; de wind is afgenomen tot kracht 5 en het kwik gedaald neer 10 graden. Neerslag staat nu op 14 mm. Lekker binnen blijven.
  • 16/2 14:29 Hans:
    Enschede-W nu 15.5 graden met natuurlijk veel wind. Echter het lijkt wat mee te vallen, ook aan de kust. HÝer nog maar weinig regen, droog weer. De oude wijsheid "Veel wind, weinig regen" lijkt weer eens op te gaan.
  • 16/2 13:49 Gert:
    in Maarn nu 15,4 graden
  • 16/2 13:44 Gert:
    14.6 eens kijken of ik de 15c kan halen
  • 16/2 13:34 Ko:
    Het is hier helaas droog. Lekker fris buitenweer met wind. Heb zelfs meerdere joggers in korte broek gezien, zelfs dat kan gewoon met deze lente temp.
  • 16/2 12:40 Ted:
    Uitmuntend binnenzit weer. Bah! 12,6 graden met regen.
  • 16/2 09:38 Hans:
    Erg zacht (12.6) in het enschedese bij dikke 5 Bft met natuurlijk weer die uitschieters. In het zuiden al plaatselijk bijna 14 graden. En het gaat nog zachter worden...
  • 16/2 09:36 Hans:
    Met de regen is het nog mee gevallen (1.5 mm) tot nu toe. Zie je vaak bij zeer winderige, stormachtige omstandigheden. Regengebieden zijn verbrokkeld....
  • 16/2 08:08 Jurgen:
    Onwezelijk zacht de afgelopen nacht. Het kwik schommelde rond de 12 graden. Oftewel een zomernacht....Alleen de bulderende zuidwest passaat en lange nachten zijn anti-zomers.
  • 16/2 07:32 Gert:
    Op de maximale windstoten kaart van Weerplaza is te zien dat er in het Waddengebied al een zeer zware windstoot van 120 km /uur is gemeten. Al met al weer een onstuimige zondag hoewel het minder lijkt dan vorige week zondag. Anderzijds kwamen landinwaarts toen ook niet zeer zware windstoten voor.
  • 16/2 07:05 Gert:
    Boterzacht buiten met een stevige zuidwester. Neerslag 0.8mm
  • 16/2 05:29 John:
    Hier in Oss al uren lang regen en veel wind. Temperatuur momenteel 12,7, vannacht is het echter al 13,6 geweest.
  • 15/2 21:42 Hans:
    Het is al weer behoorlijk onstuimig buiten de deur en vandaag had ik 12.8 als maxtemp. Voorbode van het zeer zachte en stormachtige weer voor de zondag!
  • 15/2 21:06 Gert:
    Het zuiden van IJsland zit onder de 940. Druk in de kern 922 hPa
  • 15/2 18:38 Gert:
    De somberheid geeft in ieder geval het gevoel dat we in het winterhalfjaar zitten
  • 15/2 17:14 Jurgen:
    Even tegen het middaguur een paar opklaringen en boterzacht bij 12 graden. Maar voor de rest wederom een sombere dag. Deze winter valt niet alleen op door eindeloze zuidwesters, maar ˇˇk door gebrek aan zon. Jan+Febr zijn in jaren niet zˇ somber geweest...
  • 15/2 15:47 Ronald:
    Hier in Spijkenisse overwegend bewolkt vandaag, alleen begin de middag wat zonnige perioden. Flink aantrekkende wind nu, met Tact 11.6 C, en dan moet de lucht uit Madeira nog arriveren...
Bekijk het archief
Ma 17 februari 2020
Bezoekers online
Er zijn 4 gasten en 1 lid aanwezig: Wilfred
Inloggen