Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 09:56
    Enschede-W
    12,9°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: W
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 08:12
    IJsselmuiden
    12,1°C
    (2/8) Licht bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 07:30
    Clinge het Zeegat
    13,2°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 06:47
    Sluis
    13,3°C
    (5/8) Half bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 23:28
    Eesveen
    12°C
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
Nu lid worden
  • 21/8 09:58 Hans:
    Gisteren hier maar 19.3 graden bij nog enkele buien (1.6 mm). Nu mooi weer met vanmorgen een heldere (ietwat heiÔge) lucht. Temp. nu 12.9 In het WZW is wat hele dunne cirrostratus te zien..Vandaar 2/8 bewolkt.
  • 21/8 09:37 Dick:
    Woudenberg nog geheel bewolkt en somber.
  • 21/8 08:13 Gert:
    Cirrostratus zorgt voor een mooie zonsopkomst
  • 20/8 11:40 Joost:
    Hier in Woensdrecht geweldige cumuli met daar tussendoor de zon. geen regen gevallen. Temperatuur 18,7 C. zwakke zuidwesten wind.
  • 20/8 10:13 John:
    Ik niet. Ik vond het prima meerde buien die samen 3,5 mm opleverden. En brede opklaringen, die horen erbij in een polaire luchtsoort, met vooral cumuluswolken.
  • 20/8 00:01 Ko:
    Had stiekem op meer buien gehoopt vandaag maar het bleef bij die 3 mm. Zelfs nog veel zon in middag en avond. Het aug gevoel was er weer, met een temp niet eens zover onder normaal.
  • 19/8 23:48 Edward:
    Hier in Rotterdam nu regen en onweer.
  • 19/8 22:06 Jaap:
    Ik heb de hele week een beetje een september-beleving. Vroeger donker in de avond, veel regen af en toe en niet echt lekker qua temp. Vandaag halen we hier (weer thuis in De Bilt) de 20 gr. niet.
  • 19/8 20:58 Pieter:
    Na een zo goed als droge dag, met regelmatig zon en max.19 C valt er nu weer een stevige bui, daarbij ook veel wind Het geeft een beetje een herfstgevoel.!!.
  • 19/8 19:06 Gerard:
    In Sjealland (noordwesten) na 1 bui in de ochtend een diepblauwe hemel met af en toe een cumulus. Gedurende het avondmaal een lichte bui, waarna weer zon, Beter dan in het NW van NL kijkend naar de neerslagsom.
  • 19/8 13:39 Ko:
    Hier liet een klein regenstraatje daarstraks 3,5 mm achter.
  • 19/8 13:04 Herman:
    Wouw , Om 13:00 was de neerslag dagsom 11,5mm. Nu is het droog bij 15 į c
  • 19/8 11:03 John:
    Heerlijke transparante polaire cumlusluchten, waarin de eerste bui gevormd is en 1 mm achterliet te Rijen.
  • 19/8 09:38 Ko:
    Een droge nacht voor Breda. Momenteel lekker fris weer, bewolkt en winderig bij 14 graden. Toch weer 20 graden vanmiddag volgens de app.
  • 19/8 08:51 Pieter:
    Vannacht om ca 5.15 uur wakker getrommeld door een stevig onweer en plensregen., in totaal is er 16 mm gevallen.
  • 19/8 08:36 Gert:
    vanmorgen stevige bui 6.1mm
  • 19/8 07:55 Hans:
    Afgelopen nacht hier in Enschede-W gewoon droog weer. Zo-even geheel bewolkt en een enkele druppel. Het grote buiengebied bleef ten noorden van ons. Het voelt nu wel fris met 12.4 bij geheel bewolkt weer..
  • 18/8 23:58 Edward:
    Vanuit Rotterdam alleen weerlicht gezien van de buien op afstand, vanavond.
  • 18/8 22:20 Pieter:
    Pikdonkere wolken,enkele onweersontladingen, zware windstoten en vreemd genoeg vrijwel geen regen hier in Purmerend
  • 18/8 21:34 Hans:
    Ook vanmiddag al een stevige bui gehad!
  • 18/8 21:33 Hans:
    BuiÔge regen nu in Enschede-W bij een dalende temp. Zo-even 16.5 graden. Bij Haaksbergen onderweg ook nog een bliksemontlading waargenomen. Koudere lucht komt binnen na nog een dagmaximum van 21.7 Neerslag tot nu toe 3.6 mm.
  • 18/8 19:27 Pieter:
    Een droge dag in Purmerend met pas later vanmiddag de zon er bij bij een stevige zw wind, die een beetje fris aanvoelde. max 21 C. De Bilt stokte bij 19.9 C net als gisteren op het randje geen zomers dag daar.
  • 18/8 18:50 Ko:
    De avondbui had in Breda weinig om het lijf. Slechts 1 mm. Desondanks wel een mooie dubbele regenboog gezien aan de oostkant.
  • 18/8 18:20 John:
    In de zwoele onstabiele lucht hebben zich boven en nabij Rijen weer fikse plensbuien ontwikkeld. Scherp begrensd en dikke druppen. Dus snel van droog naar plens en van plens ineens weer droog.
  • 18/8 14:00 Gert:
    Hier nu een regenbui en inderdaad voorafgaande aan de bui wat zwoel
  • 18/8 13:52 Hans:
    Met 21.2 graden en een geheel bewolkte lucht voelt het wat lauw aan buiten de deur. (Enschede-W). Van deze zomer kun je zeggen wat je wil, maar echt kil is het geen moment. De regen valt tot nu toe (paar druppels <0.1 mm) erg mee hier..
  • 18/8 13:24 Ko:
    De stortbui en daar achteraan de nog lange matige regenval heeft in Breda 17 mm gedumpt. Vandaag de grootste dagsom vande maand tot nu toe. Aug staat nu in totaal op 49 mm, nog een lange weg te gaan tot de normale 87 mm.
  • 18/8 13:04 John:
    Zojuist plensbui te Rijen. Rond 8 mm in circa 5 minuten.
  • 18/8 13:00 Herman:
    Wouw. Dagsom 13:00 5,5 mm na buien
  • 18/8 12:52 Ko:
    Breda een stortbui met een klein onweersdreuntje. Maar meeste regen ging al noordwestelijk en zuidoostelijk voorbij vanochtend.
  • 18/8 12:14 Gert:
    Sinds 10.30 schijnt af en toe de zon waardoor de 20c weer is gehaald
  • 17/8 22:12 John:
    In Rijen niet verder gekomen dan 3 mm. Nog flink opklarend in vroege avond.
  • 17/8 18:21 Hans:
    Een druilerige middag (4.2 mm) en in het begin van de middag kwam de temp. nog tot 21.5 graden. Momenteel grijs bij 19.2 graden en het is nu droog in Enschede-W
  • 17/8 16:20 Hans:
    In Ede-Zuid nu matige / zware regen...
  • 17/8 16:01 Gert:
    1.3mm augustus ruim onder normaal qua neerslag tot nu tor
  • 17/8 15:27 Dick:
    Woudenberg lichte regen. Totaal 4,2 mm.
  • 17/8 15:05 Ko:
    Breda tot nu toe 5 mm. Een volgende regen biedt zich nu aan.
  • 17/8 13:12 Joost:
    in Woensdrecht viel 3,2 mm regen. temp momenteel: 18 graden
  • 17/8 12:10 Herman:
    Wouw. Om 12:00 dagsom 5,6 mm neerslag na regen
  • 17/8 10:57 Kees:
    OP Op Texel regent het aardig door. Maar de temp valt best mee18 graden
  • 17/8 10:52 Hans:
    Er is 0.1 mm gevallen in Enschede-W. Regen stelt tot nu toe nog niet veel voor. Waarschijnlijk komt er nog wel een en ander bij vandaag. Afwachten maar....Temp. nu 18.8 graden.
  • 17/8 10:49 Ko:
    En het regent hier in Breda ook weer eens een keertje.
  • 17/8 10:30 Gert:
    De meting op Sylphide IJsselmuiden neerslag is een foutmelding is verholpen
  • 16/8 23:01 Ko:
    Vanochtend toen ik om 6:45 uur buiten kwam John.
  • 16/8 22:39 John:
    Ik ben benieuwd hoe laat Ko heeft gekeken naar eventuele mist. Hoewel de kans in zijn stad natuurlijk kleiner is dan in een dorp of open veld.
  • 16/8 11:26 Hans:
    Vanochtend eerst dichte mist in Ede-Zuid met zicht < 100 m, nu komt de zon er door.
  • 16/8 09:05 Ko:
    Hier helaas geen mist, ondanks de weerapp zegt van wel. Al meteen vrijwel helder vanaf vanochtend vroeg.
  • 16/8 08:09 Gert:
    Vanmorgen nevel en op afstand mistbanken. De nazomer is begonnen
  • 15/8 20:54 Gert:
    MAg er zijn Bert forse bui
  • 15/8 20:51 Bert:
    In Eerbeek wel een flinke onweersbui tussen 16:30 en 18:10 (zomertijd) met 22,2 mm volgens Hellmann (Davis 21,2 mm) en een hoogste rainrate van 195 mm.
Bekijk het archief
Ma 21 augustus 2017
Bezoekers online
Er zijn 45 gasten en 4 leden aanwezig: Ewald, Martijn, Theo
Inloggen