Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 10:02
    Clinge
    9,2°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 4 = Matige wind
    Lichte regen
  • 09:01
    IJsselmuiden
    8,1°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 3 = Matige wind
    Lichte regen
  • 08:45
    Enschede-W
    8,7°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 4 = Matige wind
    Matige regen
  • 06:47
    Sluis
    9,1°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 6 = Krachtige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
Nu lid worden
  • 23/2 14:23 Gert:
    Zowaar een hagelbuitje in IJsselmuiden en een ontlading boven Groningen
  • 23/2 14:10 Roland:
    Korrelhagel op het koufront momenteel!
  • 23/2 13:53 Pieter:
    Op de satelietbeelden van buienradar is goed te zien hoe de stormdepressie van oost Engeland de Noordzee op draait , Hier in Purmerend schijn nu de zon .
  • 23/2 13:47 Gert:
    Bomen omgewaaid op de a22 ( teletekst 730)
  • 23/2 12:09 Ko:
    Een vrijwel droge ochtend. Gaat het net als gister, alle regen in middag en avond?
  • 23/2 10:01 Gert:
    Iets te snel was al gemeld. Windveld komt zuidelijker dan 36 uur geleden werd verwacht. Past mooi bij de verschrijving die gistermiddag zichtbaar werd in de modellen
  • 23/2 10:00 Gert:
    Code oranje in West en Zuid Nederland
  • 23/2 09:48 Pieter:
    Opvallend dat open gebieden als de Wadden en het Ijsselmeergebied niet bij code oranje zijn opgenomen
  • 23/2 09:40 Edward:
    Code oranje wordt nu voor Z-H, N-H, Ut, Zld en N-B afgegeven.
  • 23/2 09:17 Pieter:
    In 2 dagen tijd al 35 mm opgevangen in Purmerend, net 5 km tegen wind gefietst, een flinke trap benieuwd hoe het vanmiddag los gaat !!
  • 23/2 08:58 Gert:
    We naderen de 30 over de laatste 36 uur
  • 23/2 08:47 Hans:
    REGEN! Volop! Viel er gisteren over het etmaal 14.4 mm, nu is er ook al weer ruim 9 mm gevallen. Wind nu ZW 4 Bft en de temp. is 8.7 graden
  • 22/2 23:38 Gerard:
    Uiteindelijk kwam de regen wat zuidelijker terecht dan de modellen aangaven. 100 km opschuiven is snel gebeurd. 8.5 mm in Schoorl tegen een verwachte hoeveelheid van 15 mm
  • 22/2 21:48 Jaap:
    Was van ca. 11:30 tot 16:00 in Zwolle. Daar steeds regen. In de trein erheen, begon het op de Veluwe te regenen, zag ik. Hier in De Bilt is het wat later begonnen. En hier tot nu toe steeds lange regenperioden. Tot nu toe hier ong. 15 mm. Weer zonloos, maar zacht: 10 gr.
  • 22/2 21:05 John:
    Overigens is de opbrengst vandaag tot nu toe, gekeken vanaf middernacht, 21 mm.
  • 22/2 20:35 John:
    10 mm gevallen tot 18 uur vanavond. Te Rijen. Daarna is het blijven regenen.
  • 22/2 19:29 Ko:
    Toch wederom de meeste regen in de donkere uren. De afgelopen twee uur al bijna meer gevallen dan vanmiddag.
  • 22/2 17:18 Bart:
    Mn hele postloop vandaag in de regen gelopen, moet zeggen dat dat wel lang geleden is.. Morgen weer maar dan wat heftiger(Haarlem), kan nog spannend worden...
  • 22/2 16:06 John:
    Ja Ko. zo kan dat gaan. Aanmaak van regen langs frontale zone. Grauw, winderig, zacht en aanhouden regen de laatste uren in het midden van Brabant.
  • 22/2 14:52 Gert:
    Hier nu 19mm
  • 22/2 14:10 Ko:
    Toch wel? Al een tijdje aardig wat regen ineens. Vanuit het niets op de radar.
  • 22/2 13:58 Frank:
    In zaandam/Westzaan aanvankelijk droog, maar tegen de middag inzettende regen, wind wzw 6 bf., sinds gisteravond 8 mm. neerslag.
  • 22/2 11:46 Ko:
    Van die verregende woensdag waar ze het over hadden komt hier niks terecht. Groot deel van de ochtend droog! Tot nu toe nog wel bewolkt.
  • 22/2 10:58 Gert:
    dauwpunten op het wad dalen wat ( zie Project Sylphide op de vWK-site) koufront blijkbaar gepasseerd
  • 22/2 08:31 Gert:
    11mm volgens de vantage pro
  • 22/2 07:53 Hans:
    Gisteren een mooie dag met 11 graden in de middag bij wat zon!
  • 22/2 07:52 Hans:
    Het (depressie)hek is van de dam. Ronduit herfstachtig weer hier in Enschede-W met regen en wind. Ruim 3 mm gevallen tot nu toe. Afgelopen nacht om 4.00 uur 11 graden, nu 9.7
  • 21/2 22:20 Jaap:
    in de avond weer wat regen. En de vooruitzichten zijn zeer nat.
  • 21/2 22:19 Jaap:
    Lente-achtig vandaag, vooral in de middag. Er was geregeld zonneschijn en de temp. was vanmiddag ruim boven de 10 gr. In de tuin gewerkt met zingende koolmezen, roodborsten en heggemussen om me heen. Begin april-gevoel. Dat kan natuurlijk niet zo blijven.
  • 21/2 20:49 Willem:
    spijkenisse. min temp 8,6 gr max temp 11.0 gr .hoogste luchtdruk 1016.6 laagste luchtdruk 1011.2 hpa . neerslagsoort regen, hoeveelheid 3.2 mm
  • 21/2 19:15 Gert:
    Harmonie pakt wat betreft de regen flink uit. Zie knmi guidance
  • 21/2 17:44 John:
    Een deel van het land mag rekenen op een behoorlijk aanhoudend regenachtig regime de komende 24 uur. Klassieke situatie met een slepend polair front boven ons land. Deze winter niet veel voor gekomen.
  • 21/2 11:10 Kees:
    Het lijkt donderdag een spannend dagje te worden, wat de wind betreft ! Vooral het noorden kan er flink van langs krijgen.
  • 21/2 10:05 Gert:
    Hans ik denk het wel. Hier nu weer flinke opklaringen
  • 21/2 09:19 Hans:
    Het is hier in Enschede-W al weer helemaal dicht getrokken. Hopen dat het tijdelijk is....
  • 21/2 08:38 Hans:
    Jaap: 2 zonloze dagen hier (zondag/maandag) Gelukkig kijken we nu weer tegen fletse zonneschijn aan...
  • 21/2 08:36 Hans:
    Mooie opklaringen in Enschede-W bij 7.7 graden en vrij veel sluierbewolking + contrails. Gisteravond is er hier 6 mm gevallen uit het koufront en de maxtemp. van maandag viel tegen middernacht met 10.6 graden.
  • 20/2 22:08 Jaap:
    We hadden in de afgelopen winter een aantal dagen, waarin het onbewolkt was, maar geheel zonloze dagen ook. Vandaag weer zo'n zonloze dag, met nu en dan motregen en vanavond tijdelijk intensievere regen. Zacht: max. 10 gr. min. 7 gr.
  • 20/2 21:12 Willem:
    de minimum temperatuur in spijkenisse vandaag 6,9 gr, maximum 10.0 gr , op 10 cm bedroeg de temperatuur 5.4 gr.er viel 2.8 mm regen .
  • 20/2 19:23 John:
    Inderdaad een overtuigend dagje grijze druilerigheid. Zo een dag tussendoor kan ik nog wel waarderen, maar het moet geen gewoonte worden.
  • 20/2 16:30 Kees:
    Somberheid troef hier in Best. Hoewel de zon pas rond 18.00 u. ondergaat, begint het nu al te schemeren.
  • 20/2 07:40 Hans:
    Er is tot nu toe alleen wat lichte motregen gevallen (<0.1 mm) hier in het enschedese. Temp. 7.2 en het lijkt nog zachter te worden...
  • 19/2 21:33 Willem:
    de max temperatuur in spijkenisse vandaag 8,6 gr,minimum temperatuur 2,9 gr. afgelopen nacht vorst aan de grond temp -1.5 gr
  • 19/2 09:53 Hans:
    Even heeft het wat gesputterd (<0.1 mm) en vanmorgen was er mooi morgenrood te zien. Er naderen wat strokerige neerslaggebiedjes. Actuele temp. is 4.5
  • 18/2 21:59 Jaap:
    Hier in het midden des lands vanmorgen aanvankelijk dichte mist, daarna nevelig en bewolkt en in de middag flinke zonnige perioden. Zacht, met een maximum dat aan de 10 gr. tipte.
  • 18/2 20:01 Gerard:
    In Schoorl wel wat kortdurende doorschemering van de zon meegemaakt, maar geen echte opheldering, van mist naar nevel en de nevel en stratus bleef overheersen.
  • 18/2 17:58 Hans:
    Vandaag toch weer een hele redelijke februaridag met 9.4 graden als maximum Bewolking/opklaringen en nu, om 17.57 uur vrij helder bij 8.1 graden.
  • 18/2 14:02 Gert:
    Ongetwifeld subsidentie in het hogedrukgebied
  • 18/2 12:02 Ko:
    Wel snel gegaan hoe de zon de dichte mist heeft opgeruimd.
  • 18/2 10:24 Ko:
    Het is hier bevorderd naar dichte mist.
Bekijk het archief
Do 23 februari 2017
Bezoekers online
Er zijn 87 gasten en 13 leden aanwezig: Bert, BjŲrn, Ed, Edith, Evert, Ewald, Gerard, Gert, Jannes, Roland, Sjoerd, Tammo Jan, Walter
Inloggen