Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 23:56
    Eesveen
    15,4°C
    Lichte regen
  • 23:39
    Schoorl
    18,1°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: ONO
    Windkracht: 0 = Windstil
  • 20:48
    Sluis
    19,2°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ONO
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 20:10
    Clinge het Zeegat
    19°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ONO
    Windkracht: 3 = Matige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Optische verschijnselen

Inleiding

Peter Paul Hattinga VerschureLichtstralen van de zon en de maan komen niet ongehinderd door onze dampkring heen. Zij ontmoeten in onze luchtlaag allerlei deeltjes, zoals waterdruppeltjes, stofdeeltjes en ijskristalletjes, en niet in de laatste plaats de luchtmoleculen zelf. Deze soorten deeltjes hebben alle een specifieke uitwerking op lichtstralen en leiden zo tot bepaalde verschijnselen aan de hemel. Regelmatig gevormde deeltjes, zoals waterdruppels en ijskristallen, hebben spiegelende en lichtbrekende eigenschappen waardoor zij in staat zijn invallende lichtstralen volgens een karakteristiek patroon aan de hemel of in het landschap te bundelen. Als dat gebeurt zie je lichtvlekken of -bogen verschijnen. Deze lichtbundeling gaat in veel gevallen gepaard met kleurschifting, en gebeurt ten opzichte van bepaalde vaste punten aan de hemel, zoals de lichtbron of het zenit. Daarom hebben deze lichtverschijnselen vaak de gedaante van een boog of cirkel(deel) met spectrale kleuren. Omdat de verschijnselen te verklaren zijn middels de leer van het licht, de optica, worden zij aangeduid als optische verschijnselen.

Strikt genomen zijn deze optische verschijnselen geen meteorologische, maar natuurkundige verschijnselen.

De aanwezigheid van een bepaald optisch verschijnsel aan de hemel geeft evenwel informatie over de aard van de op dat ogenblik aanwezige deeltjes in de dampkring, en heeft dus meteorologische betekenis.

Men spreekt daarom ook wel van meteorologische optica.

 

Waarnemen

Optische verschijnselen worden vooral teweeggebracht door de lichtstralen van de zon en de maan. Hierna zal verder alleen over ‘de zon’ worden gesproken, maar daarmee wordt evengoed de maan als lichtbron bedoeld. Veel verschijnselen doen zich voor in het gebied aan de hemel nabij de zon (soms tot vlákbij de zon), en kunnen dus alleen worden gezien door in de richting van de zon te kijken. Daarom wordt eerst hier de waarschuwing gegeven: kijk nooit zondermeer recht in de zon ! Om verschijnselen in de buurt van de zon te zien moet je ervoor zorgen dat de zon voor de ogen is afgedekt, door de hand vóór de zon te houden, danwel zó te gaan staan dat de zon precies achter een dakrand, paal, schoorsteen of de kop van een straatlantaren staat. Verder is voor een goede waarneming van de hemel nabij de zon een donkere zonnebril onmisbaar. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor waarnemingen bij de maan. Onder bepaalde omstandigheden kunnen optische verschijnselen ook worden gezien in het schijnsel van kunstmatige lichtbronnen, zoals straatlantarens. Zie ook de foto's!

 

Halos aan de hemelkoepelOptische verschijnselen schematisch afgebeeld.

Haloverschijnselen aan de hemel.

Boven: plaats aan de hemelkoepel,

Onder: projectietekening van dezelfde figuur in het platte vlak.

De letters duiden de volgende halovormen aan:

a   -- kring van 22 graden ('kleine kring')

bb -- bijzonnen van 22 graden

cc -- bovenraakboog en benedenraakboog van 22 graden

d   -- circumzenitale boog

e   -- bovenzijdelingse raakboog van 46 graden

ff   -- parhelische ring

kk -- benedenzijdelingse raakbogen van 46 graden

r    -- zoncave boog van Parry

ss -- onderste bogen van Lowitz

 

Het opmerken van optische verschijnselen is een zaak van ervaring. Je moet de omstandigheden herkennen waaronder de verschijnselen zich kunnen voordoen, en weten waarnaar je moet uitkijken. Ervaring begint met het zien van een regenboog of een heldere kring om de maan. Dat zijn dingen die snel de aandacht trekken. Wie kijkt niet naar die donkere regenbui, of naar die heldere volle maan? Daarom vallen deze verschijnselen aan veel ongeoefende mensen al op. Al veel minder mensen zien de bijregenboog ('dubbele regenboog'), laat staan een halo bij de zon, met raakbogen of de zuil. Er staan vele boeken en websites ter beschikking voor nadere informatie. En de rubriek Optische verschijnselen van Weerspiegel biedt door de jaren heen talloze voorbeelden van de meest uiteenlopende optische verschijnselen, gewoon met het ongewapende oog waargenomen in Nederland.

 

Pollenkrans

'kleine kring' in Cirrostratus

Pollenkrans vlakbij de zon.

De zon zelf is nét afgedekt door de straatlantaren. Deze krans ontstaat in stuifmeelkorrels en is alleen bij helder, onbewolkt weer te zien. Veel mensen hebben dan last van pollenallergie.

Halo: de kring van 22 graden of 'kleine kring' in Cirrostratus. De zon staat achter het gebladerte.

 

 

 

Halo Circumzenitale boog en bovenraakboog Halo bijzon en bovenraakboog in Cirrostratus
Halo: heldere circumzenitale boog (1) en zwakke bovenraakboog van 22 graden (2), in dunne Cirrostratus.

Halo: bijzon van 22 graden (1) en de bovenraakboog van 22 graden (2).

 

Halo bijzonnen Halozuilen bij de maan en bij lichtmasten

Halo: bijzonnen van 22 graden, links en rechts van de zon. De bijzonnen ontstaan in Cirrus en Cirrostratusbewolking.

De zon is afgedekt door een donker glaasje.

Halo: lichtzuilen boven lantaarns én door de maan, tijdens uitsneeuwende mist bij een temperatuur van min 7 graden. Links van de maan is ook een bijmaan van 22 graden te zien.

 

Zuil

Ring van Bishop

Halo: zuil boven de zon. De zon zelf is te zien door het donkere glaasje.

 

Ring van Bishop, tengevolgde van fijn vulkanisch stof in de stratosfeer. Deze ring is daarom alleen bij wolkenloze hemel te zien.

 

Het waarnemen houdt ook het documenteren in van wat men heeft gezien. Daarvoor worden bij de VWK twee soorten meldingsformulieren gebruikt. Formulier A is bestemd voor het overzicht van gedurende een maand waargenomen verschijnselen, terwijl formulier B ruimte biedt om bijzondere waarnemingen uitvoerig te beschrijven. Let wel: dat kan een verschijnsel zijn dat je kent en waarvan je weet dat het maar zeldzaam voorkomt, maar ook iets dat je niet kunt thuisbrengen. Ook dan maak je een uitvoerige beschrijving.

Irisatie in Altocumulus lenticularis Krans in Altocumulus.jpg
Iriserende wolk. Let op de kleuren langs de rand van de Altocumulus lenticularis.

Krans om de zon in Altocumuluswolken. De zon is afgedekt door een donker glaasje.

 

Conclusie

Het zal duidelijk zijn: die eenvoudige noemer optische verschijnselen omvat een zeer breed en gevarieerd scala van verschijnselen. Het gaat in deze inleiding te ver om die te bespreken. Wij verwijzen hier naar enkele websites en boeken waarin u zich op aangename wijze in deze materie kunt verdiepen. De foto's op onze VWK-site geven een indruk van enkele optische verschijnselen zoals we die in Nederland regelmatig kunnen zien. Daarom heb ik met opzet geen foto's van buitengewone of superheldere verschijnselen geplaatst.

 

Meer weten?

Boeken:

Minnaert, M. De natuurkunde van 't vrije veld (3 dln.), Zutphen, 1968/1970

Greenler, R., Rainbows, Halos, and Glories, Cambridge/New York/Sydney, 1980

Tape, W., Atmospheric Halos, Antarctic Research Series vol. 64, Washington D.C., 1994

Tape, W., en Jarmo Moilanen  Atmospheric Halos and the Search for Angle x, Washington D.C., 2006

 

Websites:

VWK ---> Achtergrond ---> Halo's

www.atoptics.co.uk (van Les Cowley, de absolute topper met zeer instructief beeldmateriaal én downloads over alle soorten optische verschijnselen, en verdere links)
HaloSIM simulatie programma

www.meteoros.de (uitgebreid beeldarchief)

 

 

 

 

22-01-2013 | WS_Rubriek_Optisch | 96
Nu lid worden
  • 28/6 00:44 Gerard:
    Na de tennis verscheen er rond 21:40 een langzaam groter wordende regenboog aan de oostelijke hemel. Het leek erop dat we regen zouden krijgen in Schoorl, maar de neerslag bleef beperkt tot enkele druppels, blijkbaar verdampte vrijwel alles onderweg van wolk naar aardoppervlak. De "bui" trok niet alleen langs, maar ook over de waarnemer heen.
  • 27/6 23:12 Ko:
    Boven BelgiŽ was het nog aardig wat, richting NL inderdaad verbrokkelend. Als het de komende dagen ook steeds zo gaat .... :(
  • 27/6 23:03 John:
    Kanshebber? Kijken we naar dezelfde radar? Ik zie een sterk verbrokkelend beeld nabij Brabant en weinig compacts. Wel aanmaak van buien boven Gelderland. Dat kan wel eens verder uitgroeien en ook verder noordwaarts komen.
  • 27/6 21:55 Ko:
    Momenteel vanuit BelgiŽ een volgende kanshebber onderweg. Vandaag wel vrijwel bewolkt aangenaam weer. Voorlopig geen zomerse dagen meer.
  • 27/6 21:48 John:
    Een paar liter. Ik denk aan bakken water, liefst in fases, maar totaal minstens 40 mm in 24 of 48 uur.
  • 27/6 21:47 Joost:
    Wat ben ik blij met de 1,4 mm die is gevallen hier in Woensdrecht waar we wat regen betreft over het algemeen minder bedeeld worden.
  • 27/6 21:17 Jaap:
    we kunnen wel een paar liter gebruiken
  • 27/6 18:27 Gert:
    Hirlam en GFS komen met aardig wat neerslag ( 12 uur run)
  • 27/6 18:06 John:
    Het wordt puur geluk hebben en hopelijk een paar fikse buien precies over krijgen. Eenmaal dieper ik koele lucht neemt de kans hierop alweer af.
  • 27/6 18:05 John:
    Het was van zo weinig betekenis dat ik het hier niet eens durfde te melden. Verschijnselen van droogte nemen verder toe.
  • 27/6 16:24 Ko:
    En na 85 druppels hield het al weer op. Het schiet echt niet op zo!
  • 27/6 15:02 Ko:
    Het is hier lichtjes gaan regenen.
  • 27/6 11:50 Ko:
    Hoofdzakelijk bewolkt vanochtend, wachtend op de regen vanuit BelgiŽ.
  • 27/6 08:42 Hans:
    Veel cirrostratus (half bewolkt) bij 14.4 graden. Maandag 's middags mooi weer met zon/stapelwolken en nog 22.7 als maximum. Heldere maandagavond!
  • 26/6 17:10 Kees:
    Het werd in de loop van de dag steeds zonniger hier in Eindhoven. Een prima zomerdag met een draaglijke temperatuur.
  • 26/6 11:39 Ko:
    In Breda is het in 2 weken hard achteruit gegaan. Gras en bermen fors geel bruin gekleurd, alles dor en stoffig. Even volhouden nog, al morgen later op de dag wat regen volgens de app. Vanaf woensdag het grotere werk.
  • 26/6 09:51 John:
    Fijn Hans, hier in Rijen nog geen beginnende aanpak van de droogte. De motregenbutjes kregen het zand amper nat.
  • 26/6 09:02 Hans:
    Gisteren 4.3 mm afgetapt en vanmorgen al weer 4 mm in de meter. Het begin van de droogtedoorbraak is er. Maar de natuur komt nog veel te kort, dat moge duidelijk zijn...
  • 26/6 09:01 Hans:
    Dikke pakken stratocumulus langs de hemel maken het geheel bewolkt bij 16.4 graden in het enschedese. Soms lijkt het wat op te klaren en dat zal vandaag ook nog wel gebeuren en dan wordt het een heel redelijke dag.
  • 25/6 22:04 Jaap:
    Gisteren en vandaag af en toe van die stofregenbuitjes. Niet echt een aanval op de droogte. Neerslagtekort ook hier zeker 100 mm. Als het al wordt ingelopen, dan pas in augustus. Winderig vandaag en weinig zon, minder dan ons was beloofd in de verwachtingen. Max. 19 gr.
  • 25/6 21:27 Pieter:
    Door de bewolking en de wind opvallend kleine temp. verschillen tussen dag en nacht, In Den Helder slechts 0,8 C en Wijk aan zee slechts 1,0 C
  • 25/6 21:25 Pieter:
    Een dag met een herfstachtige sfeer met veel bewolking, klein beetje motregen en stevige westen wind, max 19 C, Van mij mag de zon weer gaan schijnen !!
  • 25/6 20:58 Jan:
    Afgelopen nacht 13,8 mm. in Buitenpost. Dit is goed voor de natuur.
  • 25/6 19:13 Sebastiaan:
    Filmpje Jan Buisman nav prijsuitreiking te zien op het forum. Het weer is toch vrij koel. Dus alle tijd om even te kijken.
  • 25/6 11:14 John:
    In Rijen is er 1,5 mm gevallen aan pruttelregen. Het is nog niet echt de klapper waar de natuur op wacht. Verdamping is in elk geval minder,
  • 25/6 10:01 Ko:
    Het was hier gister de eerste zonloze dag sinds 18 mei. De motregen over heel de dag leverde maar 1,5 mm op. Als 't uit mag komen a.s. woe en do meer regen.
  • 25/6 09:55 Hans:
    Eindelijk regen van betekenis, ruim 4 mm nu gevallen in Enschede-W en het regent nog licht bij 16.3 graden.
  • 25/6 09:52 Gert:
    Rondje neerslag sinds zaterdagochtend. IJsselmuiden 2.6
  • 25/6 00:01 Richard:
    Eigenlijk best wel lekker zo'n dag "soepkippenweer". Grootste deel van de dag een motregen die al met al 6mm opleverde. Goed voor mens, dier en plant.
  • 24/6 22:34 Pieter:
    Het echte zomergevoel is (even} weg De hele dag veel wolken, beetje( mot)regen in de ochtend, een stevige wind en temp max. 20 C en lijkt vooriopig wisselvallig en koel te blijven
  • 24/6 20:44 Hans:
    Vandaag toch bij tijd en wijle wat druilerig met (soms vette) motregen. Het etmaalmaximum van 20 graden viel rond 1.00 uur afgelopen nacht. Overdag een lagere temperatuur. Neerslag zo-even gemeten 1.1 mm.
  • 24/6 20:10 Gert:
    Was inderdaad even bijkomen. Hoewel de luchtvochtigheid hier groot was
  • 24/6 19:06 Ko:
    Hele dag al grijs en regelmatig motregen. Heerlijk, even bijkomen van alle hitte de laatste tijd.
  • 24/6 15:30 John:
    Ik ben toch blij dat het kan.
  • 24/6 15:29 Kees:
    Het grilige Nederlandse weeer ten top. Donderdag 35 gr. in Eindhoven en nu nog geen 20 gr. Het kan verkeren !!
  • 24/6 12:47 John:
    Grijs en af en toe motregen is het beeld deze ochtend geweest te Rijen. De koelere polaire lucht, met dauwpunten richting 11 of 10 graden, moet ons nog bereiken en haalt wellicht het zuiden niet eens.
  • 24/6 11:43 John:
    Gisteren nog net 25 graden te Gilze- Rijen. Zeven dag hittegolf, waarvan vier tropische dagen, een dag 29 graden en twee 25+.
  • 24/6 11:16 Ko:
    Hier liep de hittegolf gister af. Duurde toch nog 7 dagen, van 17 - 23 juni.
  • 24/6 10:04 Ko:
    Ook Breda motregen.
  • 24/6 08:45 Gert:
    Station bestaat sinds 1988. Nu heeft juni al een top notering wat betreft het warmtegetal. Zegt iets over de warmteproductie van deze maand dacht ik zo . Actueel bewolkt met wat lichte motregen.
  • 23/6 21:48 Bart:
    geweldig, de verwachting zwabbert wel 8 keer heen en weer, lijkt het definitief frisser te worden en nou wordt het dinsdag toch opeens weer 27 graden...
  • 23/6 17:42 John:
    Nog tamelijk warm in Brabant hoor. Zomers in oostelijker delen. En weer beduidend koeler naar het noorden toe. Dat moet tot behoorlijke verschillen in de gemiddelde temperaturen leiden tussen het noorden en zuiden.
  • 23/6 08:36 Hans:
    Nu 18.5 graden en bewolkt weer, best aangenaam, mag van mij zo blijven...
  • 23/6 08:36 Hans:
    Gisteren hier in Enschede-W maar liefst 34.1 graden, echt onaangenaam "haarfŲhnweer". Later in de middag wat regen (1.1 mm) en wat onweer, maar stelde niet zo veel voor.' 's Avonds lekker afkoelend bij een stevige westenwind!
  • 23/6 07:31 Frans:
    Ouddorp 0,6 mm. Geen locale hittegolf, gisteren Tmax 26,5. Tijdens het naar huis rijden van de weg gespoeld 20 km verderop. Tijdens tanken een CC met geljik een enorme klap, zo dicht bij heb ik het nog niet meegemaakt terwijl ik buiten was
  • 22/6 19:03 Edward:
    Hier in de tuin in Rotterdam ook een hittegolf, Txen 25,6, 30,2, 31,9, 29,9, 30,8 en 30,7. Onweer van net was min of meer een gewone onweersbui. Wel mooie wolkenluchten daarbij. Vannacht was het overigens ook hier bijzonder warm met 22,8 minimaal en daardoor was het binnen enigszins hinderlijk warm tijdens het slapen bij 27-29 graden.
  • 22/6 19:00 Gerie:
    Veel koudere westen wind na onweerslijntje om 17.45 uur. Toen even veel regen, maar heft de droogte niet op. Tot 21 juni nog maar 10 mm! Temperatuur zakte van 29 graden naar 19 graden. Even dus ademhalen.
  • 22/6 18:18 Gert:
    Hier rond 1mm met veel cc en soms Cg ontladingen
  • 22/6 18:18 Jaap:
    Vandaag werd het netaan tropisch, gisteren net niet. Rond 17.30 een paar flinke ontladingen, maar de regen stelde weinig voor. Droogte gaat door.Temp. kelderde naar 19 gr. nu.
  • 22/6 18:07 Ko:
    Toch nog een flinke bui en ook onweer erbij. Zalige lucht, extra zuurstof en afkoeling.
Bekijk het archief
Wo 28 juni 2017
Bezoekers online
Er zijn 132 gasten en 14 leden aanwezig: Adrie, Bart, Bert, BjŲrn, Ed, Gerard, Gerben, Henk, Henk, Martijn, Niek, Pieter, Richard, Wilfred
Inloggen