Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 23:29
    Eesveen
    12°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
  • 20:45
    Sluis
    15,1°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 20:38
    BOOM
    15°C
    (6/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 19:47
    Clinge het Zeegat
    16,2°C
    (7/8) Zwaar bewolkt
    Windrichting: WZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Uitleg van onweer

Inleiding
Onweer is geweldig voor een weer- of natuurliefhebber. Met ontzag kijken we naar de ontladingen, genieten van de dreunen, de imposante wolkenpartijen en bijkomende verschijnselen als hagel, windstoten en windhozen zorgen voor onrustige momenten waarin 'we' alles willen registreren. Een aankondiging van 'kans op onweer' in het weerbericht is altijd hoopvol, jammer dat de meeste onweersbuien altijd voorbij trekken…..

Mocht er toch onweer komen, dan biedt de hier geboden informatie enig houvast om nog beter naar het spektakel te kijken. De oplettende waarnemer ziet, en geniet, immers meer.

Waarschuwing


Onweer blijft altijd een zeer gevaarlijk verschijnsel. Hou er rekening mee dat niet iedereen het zo fantastisch vindt, maar zorg ook voor je eigen veiligheid! Waar MOET je op letten. Ga nooit open en bloot in het vrije veld staan kijken of fotograferen, een inslag van de bliksem is maar zo gebeurd ; Als je overvallen wordt in het open veld zorg dat je dekking zoekt in een nabijgelegen woning. Is die er niet maak je zo klein mogelijk door op je knieën te gaan zitten, hoofd voorover gebogen, evt. in een 'droogliggende' greppel.

Ga nooit geheel plat liggen, daarmee is het spanningsverschil van voet tot hoofd te groot en dat kan fataal zijn bij een inslag ergens in de buurt! Zoek GEEN dekking onder een alleenstaande boom (of klein groepje bomen), daar kan de bliksem ook inslaan. Een waarnemingsplek thuis, achter glas, is toch ook veel meer comfortabel? Dan kan je ook goed eventuele waarnemingsapparatuur en meetinstrumenten in de gaten houden.

Ontstaan
Onweer is een ingewikkeld fenomeen. Onweer ontstaat in zijn algemeenheid wanneer lucht met grote snelheid omhoog wordt getransporteerd, door een front of door sterke opwarming van de lucht. Daarbij ontstaat statische eletriciteit, ondermeer doordat in de wolk ijs en waterdeeltjes ontstaan. Deze deeltjes zijn negatief, danwel positief geladen. De ijs- en waterdeeltjes zitten allen min of meer bij elkaar in de totale bui. Als de spanning tussen deze twee gedeelten van de wolk, of de spanning tussen de wolk of aarde,te groot word, zal deze spanning vereffend moeten worden, je ziet dat in de vorm van een bliksem. De bliksem is zeer heet, en de lucht op deze plaats zal hierdoor zeer snel uitzetten. Er ontstaat daardoor een drukgolf, die hoorbaar is: de donder.  


Frontaal onweer
De grote geforceerde optilling van lucht die nodig is voor het ontstaan van grote cumulonimbuswolken komt regelmatig voor bij een front. Een front is de scheiding tussen twee verschillende luchtsoorten, in de regel een koude en een warme luchtsoort. Met name de koufronten kunnen onweer veroorzaken.

Als koude lucht warme lucht ontmoet zal deze lucht, die nu eenmaal iets zwaarder is vanwege de lagere temperatuur, als een wig onder de warme lucht schuiven. De warme lucht wordt snel omhoog getransporteerd, kan condenseren en er ontstaan in sommige gevallen stevige buienwolken. Deze buien zijn dan gegroepeerd langs de totale frontlijn, die vele honderden kilometers lang kan zijn. Het is daarentegen vaak een relatief smalle lijn van ca. 50 km. breed die soms erg snel kan passeren. Soms wel met snelheden van 70 km/uur. In een uurtje tijd kan dus het gehele koufront, met heftige regen, en onweer, passeren.

Het verloop van frontaal onweer gaat ongeveer als volgt:

De wat vlagerige zuidenwind trekt aan, de luchtdruk zakt verder weg, en zeker in de zomer kan de temperatuur vlak voor het front -door de zuidenwind- nog flink stijgen. Het kan dan ook wat benauwd of broeierig aanvoelen. Soms zijn er eerder op de dag al wat kleine stapelwolkjes met 'kanteelachtige uitstulpingen' verschenen, de zogenaamde 'altocumulus castelanus', of wat warrige schapenwolken 'altocumulus floccus'. Vrij snel nadert ineens vanuit het zuidwesten een donkere lucht, soms met een imposante rolwolk.

Precies achter de rolwolk, of de eerste donkere wolkenband, kan het gaan plenzen. Zomers kan het zeer intensief bliksemen. In de winter blijft het vaak beperkt tot een enkele spontane klap. De regen valt met bakken uit de lucht, zware windstoten kunnen voorkomen alsook hagel. De luchtdruk kan raar schommelen, naar boven en naar beneden. Op een barogram (verloop van de luchtdruk in de tijd) wordt dat zichtbaar als een lijn met een hobbel erin. Men noemt dat een 'onweersneus'.

Vrij snel, na een uur, is de temperatuur gedaald, de lucht is wat droger geworden en het kan zelfs opklaren, als zachtjes de donder nog naroffelt in het oosten. We tappen de neerslag af en gaan aan het werk om deze situatie weer eens haarfijn op te tekenen in onze waarnemingsformulieren. Altijd een mooi moment.

Zomers onweer
Deze benaming is wat onvolledig. Bedoeld wordt een meer geïsoleerde bui die ontstaat door plaatselijke verwarming van de -wat onstabiele- lucht. Dat komt vaak voor in de zomer omdat dan de opwarming van de aarde het sterkst is. Boven zee (en aan de kustlijn) kan dit type onweersbui juist in de herfst optreden als het zeewater nog warm is en de lucht al aan het afkoelen is.

Er is dus geen sprake van een frontale zone, hoewel sommige buien van dit kaliber kunnen uitgroeien tot zulke geweldige complexen dat de luchtdruk fors daalt en er een minidepressie ontstaat waarin frontale elementen zijn terug te vinden. Van belang is dat er onstabiele lucht is, lucht snel afkoelt met toenemende hoogte (bijvoorbeeld meer dan 1 graad per 100 meter). Als het aardoppervlak wordt verwarmd zal de lucht erboven opstijgen en afkoelen.

Als de lucht onstabiel is zal de bel warme lucht echter kilometers hoop kunnen opstijgen en zo een buienwolk kunnen vormen. Vaak is de lucht'voorwaardelijk' onstabiel. Het gaat goed tot een bepaalde temperatuur, als de lucht een bepaalde temperatuur behaald zal die ineens ver gaan opstijgen. Dat is zomers vaak het geval. Zeker als de lucht dan veel vocht bevat. De omvang van dergelijke buien is zeer divers, soms maar 5 kilometer in doorsnede, soms complexen van 100 kilometer…

De verwachting waar deze dan vallen en wanneer is dan ook erg moeilijk. Hoewel de volgende gebieden wel de meeste kans maken op dergelijke buien:

In de zomer:
Limburg, Brabant, Zuidelijke en oostelijke Veluwe, De achterhoek en de Betuwe
In de herfst
:
Kust vanaf Den Haag tot en met de Waddeneilanden, Noordzee, waddenzee, IJsselmeer en IJsselmeer'kust'

Verloop van een zomerse onweersbui, een voorbeeld.

Een warme zomerweek. De afgelopen dagen liep de temperatuur steeds verder op. Eerst 22, daarna 25 en nu al bijna 30 graden. De wind is wat zuidelijk, soms zuidoost. Het is wat vochtiger geworden en de luchtdruk kan soms ronduit laag zijn (1010 of minder). Ook deze dag lijkt erg mooi te worden, de zon schijnt en de temperatuur loopt snel op.
Maar dan, het is 1500 uur in de middag en langzaam smeert de lucht dicht met hoge bewolking waarin de zon waziger wordt. De lucht is wat gelig/grijs. De wind laat de grote onweersbuien die boven Frankrijk zijn ontstaan onze kant opkomen en we zien als eerste de top van de bui deze kant opdrijven. Na een uur hoor je het rommelen, dat langzaam dichterbij komt.

Het wordt aardedonker, overdag, en het gaat plenzen…., de wind valt meestal mee, maar er kunnen wel zeer grote hagelstenen tot 5 cm doorsnede vallen. De temperatuur gaat langzaam wat naar beneden, maar echt koud wordt het niet direct. Het kan uren achtereen fel bliksemen, soms wat minder, soms wat meer. Vaak zijn er in de bui echte 'onweershaarden' waar veel bliksems uit komen, en die langzaam met de wind verder trekken. Tot in de nacht rommelt het, de bui regent langzaam uit, er zijn vele tientallen milimeters regen gevallen en de volgende morgen start wat nevelig, maar de dag kan weer net zo warm worden. En er kan weer onweer voorkomen in de middag of avond. In sommige gevallen kan een dergelijk verloop zich wel gedurende tien dagen achtereen herhalen! Spektakel natuurlijk, en veel werk voor de weeramateur. Maar ook wel vervelend omdat hierbij veel schade kan optreden ten gevolge van de hevige regenval, modderstromen, hagel, misoogsten etc.

Waar moet je op letten?

Soorten bliksem
Het onweert; met andere woorden, we zien een bliksem en horen de donder. De bliksem kan echter zeer veel vormen aannemen. Hieronder een overzichtje van wat bekend is, en zo mogelijk geïllustreerd met een foto of tekening.

Weerlicht
Je ziet geen bliksem, hoog in de wolken, of in de verte onweert het en je ziet alleen de lucht 'oplichten'. Pas als je de donder ervan hoort mag je het ook daadwerkelijk op jouw waarnemingsplaats noteren als 'onweer'. Sommige onweerswolken produceren vrijwel alleen maar weerlicht, meestal in de zomer. In de winter daarentegen zijn de ontladingen vaak sterk wolk-aarde gericht, en vaak ook zeer krachtig.

Lijnbliksem

De bekende vorm, die ieder kind kan uittekenen; een lange straal van wolk naar de aarde (vaak naar een uitstekende boom, kerktoren of gebouw), soms gevorkt. Vaak licht de bliksem een paar keer op, meerdere ontladingen gaan door het zogenaamde ontladingskanaal -dat je dus ziet- van aarde naar wolk of vice versa. Deze bliksems komen ook voor tussen wolken onderling.

 Ontladingen

De kleur van deze ontladingen zegt vaak veel over de plaatselijke samenstelling van de lucht; Wit: droge lucht, weinig regen Gelig/groenig; zware regen en/of hagel nabij Rood/roze: veel stof en vocht in de atmosfeer, wees beducht op eventuele windstoten, ook vaak veel regen nabij. Vuurpijlbliksem Vanaf de aarde gaat relatief heel langzaam een bliksem naar de wolk omhoog, dat duurt soms wel een seconde of meer. Het lijkt alsof een vuurpijl wordt afgeschoten. Wordt erg weinig waargenomen of gemeld.

Parelsnoerbliksem

Een 'gewone' gevorkte lijnbliksem die in stukjes uiteenvalt. Soms is het gewoon een optisch bedrog als een heel sterke bliksem nagloeit in onze ogen en je 'vlekjes ziet'. Ze bestaan echter zeker. Als de stukjes uiteenvallen lijkt het op een parelsnoer. Een parelsnoerbliksem wordt vaak gevolgd door meerdere parelsnoerbliksems, soms via het zelfde 'kanaal', en de vorm van de bliksems lijkt soms zeer sterk op elkaar. Deze bliksems komen voor bij zware onweerscomplexen. Opmerkelijk is dat de donder ook wat 'gebrokkeld' door komt.

 Parelsnoerbliksem
Tekening van een parelsnoerbliksem, zoals gezien op 9 mei 1988 te Wolfheze.
Tekening: Stefan Jak

 

Bolbliksem
Het grote mysterie van de weerkunde. Vaak waargenomen, geschilderd en getekend. Goede foto's zijn er echter niet. Een bolbliksem ziet er uit als een gloeiende bol ter grote van een flinke voetbal die op telefoondraden, electricteits-masten en daken kan 'dansen' en soms spontaan door een raam of muur, of schoorsteen een huis kan binnen dringen en uiteen kan ploffen. Met veel schade.

Een dergelijke bliksem kan seconden lang in stand blijven en hoe het wordt veroorzaakt is onduidelijk. Bolbliksems plegen voor te komen bij zware onweerscomplexen. Aan de andere kant, de kans op een dergelijke bliksem is 'per ontlading' klein, dus in een zware bui is die kans' gewoon' wat groter. Dus ook een minder zwaar complex kan wellicht een bolbliksem produceren. Als u denkt dit te hebben waargenomen meldt ons dat! Een geslaagde foto is voor veel wetenschappers een grote prijs waard. Men denkt een goede energiebron te kunnen aanboren als men weet hoe dit werkt. Foto's en beschrijvingen helpen daarbij natuurlijk.

Geluid
Een beetje bliksem zorgt voor veel lawaai. De enorme plotselinge verhitting van de lucht doet deze uiteenzetten, er ontstaat een 'drukgolf' , dat horen wij als de donder. Raar is dat er zoveel soorten geluid zijn. Onweer ver weg is natuurlijk dof en 'traag', een zeer nabij onweer is scherp en soms zelfs angstaanjagend. Maar vele bliksems produceren een apart geluid (zoals de parelsnoerbliksem) We weten niet precies wat het betekent, maar de volgende beschrijvingen zijn treffend:

Knallend Scheurend Als bakstenen die op elkaar slaan
Krakend Rommelend Knetterend

 

 

Auteur: Stefan Jak

14-02-2013 | Achtergrond_A_Z | 317
Nu lid worden
  • 20/9 23:42 Gerard:
    Dirk Lamberts zegt: te Boom BelgiŽ net ten zuiden van Antwerpen was het waterpeil nog veel te laag in juli.Een voorzichtig te natte maand september: 51 mm.
  • 20/9 17:41 Pieter:
    Purmerend is tot 218 mm septemberneerslag gekomen in Purmerend , Waarschijnlijk komt er weinig of niets meer bij, maar er is toch al sprake van een zeer natte maand Nu maar genieten van het mooie nazomer weer !!
  • 20/9 07:28 Hans:
    Wolkenvelden trekken over maar de neerslag blijft waarschijnlijk ten oosten van ons. Temp. nu 10.3 in Enschede-W. Gisteren maxtemp. 15.8 en na de aanvankelijke grijsheid waren er in de middag nog flinke perioden met zon en 's avonds viel een buitje (<0.1 mm)
  • 20/9 06:28 Gert:
    MAria 908 hpa
  • 19/9 23:04 Gerard:
    De nieuwe weerfoto's geven het wisselvallige weerbeeld van augustus mooi weer.
  • 19/9 22:05 Jaap:
    Ook vanmiddag nog majestueuze stapelwolken gezien, vooral in westelijke richting. Er trokken ook nog wel buien over in de nabije omgeving, maar hier bleef het vrijwel droog. Weer weinig wind en de temp. haalde netaan de 17 gr.
  • 19/9 20:06 Ko:
    Ook toevallig, dat vorig jaar maart, oktober en november allen koud verliepen ;)
  • 19/9 18:41 John:
    Zeker. Maar als ik er een koude oktober,, november of maart mee kan krijgen vind ik dat ook aardig weer eens mee te maken.
  • 19/9 18:27 Ko:
    Scandinavische hogedruk in de winter zou fijner zijn.
  • 19/9 17:46 John:
    Ik volg met aandacht de berekeningen omtrent hogedruk boven ScandinaviŽ of noordoost Europa.
  • 19/9 17:45 John:
    Vandaag en overgangs dagje waarin de ontwikkeling van stapelwolken al minder in het oog springend was. Vermoedelijk gaan hoge stapelwolken en buienwolken voor langere tijd geen deel meer uitmaken van ons weerbeeld.
  • 19/9 08:41 Hans:
    Grijs en nevelig, het rustige herfstweer! Er komt nu rust in de atmosfeer. Temp. nu 10.9 graden. Gisteren 15 graden en 7.7 mm neerslag.
  • 19/9 06:57 Gert:
    Maria cat 5
  • 18/9 22:51 Edward:
    Uitzichten op de Cb waren ook helder af en toe.
  • 18/9 22:50 Edward:
    Hier iets verder op, een km of 7-8 ten W van Dick, slechts 3 mm over de laatste 24 uur en uit diezelfde richting een onweersklap t.h.v. de Hollandse IJssel kort voor 14 uur. Vanavond onweer hoorbaar en zichtbaar naar het N boven Zoetermeer rond 21 uur.
  • 18/9 21:27 Hans:
    Ook te Holsloot weer puik zicht op de grote gure kolossen, John. Hoewel ik liever wat warmer septemberweer zie, verveelt de lucht in elk geval geen seconde.
  • 18/9 20:43 Dick:
    Alweer 24 mm erbij vandaag, vooral 's nachts gevallen. Tussenstand september 162,5 mm hier in Capelle aan den IJssel.
  • 18/9 18:02 John:
    Fantastische polaire buienlouchten vandaag. Buienwolken in allerlei stadia te zien. Tussen 16.30 en 17.00 uur vormde zich een bui in eigen omgeving. Niet groot, wel intens en hopla in een handomdraai toch weer 6 mm.
  • 18/9 17:25 Gerard:
    Zowel aan de drukkaart als aan de beelden op buienradar is te zien dat de kern van het (hoogte)laag boven het IJsselmeer ligt.
  • 18/9 17:16 Gerard:
    In de vroege ochtend een continu gerommel van de donder in Schoorl, dat stopte abrupt rond 07:45 waarna de regen overging in zwaardere regenval tot ongeveer 08:20. overdag toenemend zonnig en ook felle zonneschijn, waardoor het buiten snel aangenaam werd. Nog steeds hoog optorende cumuli zichtbaar.
  • 18/9 16:59 Ko:
    Het is zelfs nog een hoosbui geworden.
  • 18/9 16:46 Pieter:
    Vannacht en vanochtend regen , vanmiddag een aangenaam zonnetje Het september neerslagtotaal hier in Purmerend is opgelopen tot maar liefst 216 mm.
  • 18/9 16:42 Ko:
    Op moment van plaatsen vorige bericht toch nog een klein buitje.
  • 18/9 16:29 Ko:
    Tot nu toe wordt Breda wederom overgeslagen. Er zou wat regen vallen over de hele dag, het is juist de zon die er regelmatig is bij droog weer.
  • 18/9 16:21 Kees:
    Na een alleszins redelijke zondag in het Eindhovense kregen we vandaag ook een portie regen te verwerken. Aan het begin van de middag twee flinke hoosbuien, waarvan de tweede ook met onweer.
  • 18/9 13:04 Rene:
    Vanmorgen gedurende enkele uren af en toe onweer, vooral richting zee. Met nog 10 mm van vannacht en vanmorgen staat september hier in Alkmaar voorlopig op 225mm.
  • 18/9 08:42 Hans:
    Vanmorgen heel vroeg en ook later nog viel er regen (6.2 mm) van betekenis. Nu droog en zwaar bewolkt in Enschede-W bij 10.3 graden. Gisteren slechts 0.2 mm uit enkele lichte buitjes en ook was wat onweer te horen. Maxtemp. zondag 17.3
  • 17/9 22:49 John:
    Toegenomen cyclonaliteit in de bovenlucht laat buien toe ook verder landinwaarts.
  • 17/9 17:05 Jaap:
    De dag begon met mist hier. Verder westwaarts is er minder mist geweest, want we waren al bijtijds onderweg naar Linschoten, bij Woerden.. Terug hier was het vrij zonnig, met stapelwolken. Die lossen nu weer wat op, zodat het misschien hi9er wel een droge dag wordt. De temp. haalde nog net de 17 gr.
  • 17/9 16:59 Ted:
    Correctie op zonnestand. Deze is nu rond 26 maart. Eindelijk een droge dag met zonnige perioden en 16 graden.
  • 17/9 14:44 Ko:
    Aan de zonnestand kun je goed zien dat we weerkundig al in de herfst zitten. Ongeveer net zo laag nu als half maart. Bewolking begint hier toe te nemen na een zonnige ochtend met kortstondig mist.
  • 17/9 13:26 Gerben:
    Het regent in Singapore 😀.
  • 17/9 11:41 Pieter:
    In de zon en uit de wind is weer voelbaar dat het eigenlijk nog zomer is. Geniet er van zolang het kan !!
  • 17/9 11:21 Kees:
    In Eindhoven een zonnig begin van de zondag. Inmiddels beginnen er stapelwolken te ontstaan. En nu maar afwachten, of ze uitgroeien tot een of meer buien. Gisteren is het hier vrijwel droog gebleven.
  • 17/9 10:17 John:
    Een heerlijk tintelend begin van de dag na een minimum van 4 graden te Rijen.
  • 17/9 09:52 Hans:
    Ik heb hier in de bebouwde kom geen mist gezien.
  • 17/9 09:52 Hans:
    Lekkere frisse nacht met 5.6 als minimum. Momenteel licht bewolkt bij 8.7 graden. Gisteren viel hier in Enschede-W de neerslag (0.1 mm) erg mee..Maxtemp. op zaterdag 15.5
  • 17/9 09:06 Gert:
    IJsselmuiden ook wat mist ondertussen weer opgelost
  • 17/9 08:32 Ko:
    Na vele maanden weer eens een keer vrij dichte mist te Breda. Jammer dat de zon het zo snel oplost.
  • 16/9 22:32 Ted:
    Nu 270,9. Overdag maar 0,8 mm erbij. Alleen koud met een max. van 13,6 graden.
  • 16/9 21:10 Pieter:
    Na de regen van vannacht is het hier droog gebleven Op de radar was te zien dat regen gebieden zowel ten noorden als ten zuiden van Purmerend lagen. maar die lagen vrijwel stil 199 mm septemberregen is wel even genoeg.
  • 16/9 19:50 Ko:
    Voor de moeite nog een klein buitje gehad van 1 mm. Ook net geen zonloze dag.
  • 16/9 16:09 Jaap:
    Vanaf de vroege morgen onafgebroken lichte regen bij vrijwel windstil weer Het lijkt nu in het westen wat lichter te worden.
  • 16/9 15:41 Hans:
    Een deel van de 800 parachutisten is geland op de Ginkelse heide in Ede. Zoals wel vaker gooide het weer roet in het eten met vanochtend veel te veel lage bewolking en later veel te veel regen. Jammer! Mogelijk landt straks nog een deel.
  • 16/9 12:47 Jaap:
    Vrijdagavond tegen middernacht begon het weer wat te regenen. Van de afgelopen nacht weet ik het niet zeker, maar vanaf vanmorgen vroeg gestaag lichte regen. Dit kun je geen buien meer noemen; het is een origineel regengebied. Zo zat het gisteren niet in de verwachting. Vanmorgen geen berichten beluisterd.
  • 16/9 12:21 Ko:
    Met de regen gaat het vandaag hier niks worden. Maar dat zat ook niet in de planning volgens de weerberichten. Het leek alleen zo mooi op de radar ;)
  • 16/9 12:09 Kees:
    Een opmerkelijk tafereel vandaag: een vrijwel stilliggende band met regen dwars van zuidwest naar noordoost over het land. Het zuidoosten lijkt het droog te houden.
  • 16/9 11:56 Dick:
    Hier in mijn achtertuin in Capelle aan den IJssel is de tussenstand 138,5 mm.
  • 16/9 11:33 Pieter:
    Sorrie, ik was een tussentijdse meting vergeten, het totaal komt nu op 199 mm regen in september in Purmerend.
  • 16/9 11:27 Ted:
    Nu 270,1 mm tot 16 sep. 11.15 uur in Assendelft Westzaan 256,5 mm. De metingen in Assenelft zijn met een 2e regenmeter gecontroleerd en de afwijking was maar 1,5%.
Bekijk het archief
Do 21 september 2017
Bezoekers online
Er zijn 83 gasten en 6 leden aanwezig: Dirk, Gerben, Hans, Richard, Theo
Inloggen