Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 10:02
    Clinge
    9,2°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 4 = Matige wind
    Lichte regen
  • 09:01
    IJsselmuiden
    8,1°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 3 = Matige wind
    Lichte regen
  • 08:45
    Enschede-W
    8,7°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 4 = Matige wind
    Matige regen
  • 06:47
    Sluis
    9,1°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 6 = Krachtige wind
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Poollicht

Lichtverschijnselen in de hoogste lagen van de dampkring, de ionosfeer. De poollichtverschijnselen zijn geconcentreerd in de zogeheten poollichtgordels. Dat zijn ringvormige gebieden op hoge geografische breedten rond de magnetische noord- en zuidpool van de aarde. Daarom treedt poollicht voornamelijk boven 60 graden noorder- en zuiderbreedte op. Het wordt op de respectievelijke halfronden ook noorder- danwel zuiderlicht genoemd, of aurora borealis en aurora australis. Op de geografische polen (rond 90 graden NB en ZB) wordt het verschijnsel weer veel minder gezien.

Energie
Het poollicht wordt veroorzaakt door geladen deeltjes die bij uitbarstingen op de zon de ruimte in zijn geschoten. Als een wolk van deze deeltjes in de buurt van de aarde komt, worden de deeltjes door de krachtlijnen van het aardmagnetisch veld naar de noord- en zuidpool geleid waar zij in botsing komen met atmosferische stikstof- en zuurstofatomen. Die raken daardoor in aangeslagen toestand. Bij terugkeer in hun stabiele toestand komt de opgedane energie vrij in de vorm van licht. De lichtverschijnselen vinden plaats op minimaal ongeveer 100 kilometer hoogte en kunnen reiken tot 1000 kilometer hoogte. Poollicht treedt het meest frequent op in perioden van vergrote zonne-activiteit.
Kleuren van poollicht
Afbeelding 1
Poollicht en het ontstaan van kleuren op diverse hoogten in de atmosfeer


Op andere planeten van het zonnestelsel blijkt ook poollicht op te treden. Het verschijnsel is waargenomen bij Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Deze planeten hebben een atmosfeer waarin botsingen van geladen zonnedeeltjes met atmosferische gasatomen kunnen plaatsvinden.
Poollicht op Saturnus
Afbeelding 2
Poollicht op Saturnus


Poollicht in Nederland
Op het noordelijk halfrond ligt de gordel met de grootste poollichtfrequentie over de zuidpunt van Groenland, IJsland, Lapland en Nova Zembla. Nederland ligt in een marginale zone waar in gemiddeld één van de honderd gevallen het poollicht zichtbaar wordt. Het op zichzelf algemene verschijnsel is daarmee voor onze streken een zeldzaamheid. In jaren met verhoogde zonneactiviteit wordt het op 5 a 10 dagen in ons land gemeld. De meeste waarnemingen komen nog uit het noorden van het land. Slechts heel zelden is het poollicht zo sterk dat het ook vanuit de stad is te zien.
Poollicht in Nederland
Afbeelding 3
Poollichtopnamen in Nederland gemaakt.
Links: 17 maart 2015, rechtsboven: 17 november 1989, rechtsonder: 13 maart 1989


Waarnemen van poollicht
Poollicht is alleen 's nachts te zien. Het blauwe strooilicht van de zonbeschenen atmosfeer overstraalt poollicht aan de daghemel.
In de meeste gevallen is poollicht in Nederland maar heel zwak. Om het te zien moet je dan ook een locatie kiezen waar zo min mogelijk storende lichtbronnen zijn. De hemel moet vrij zijn van wolken, en het zicht moet goed zijn. Een atmosfeer met veel waterdamp of stof kan zwak poollicht al aan het gezicht onttrekken, ook als er geen wolken zijn. De beste waarnemingsplek heeft een vrij uitzicht op (in ieder geval) de noordelijke hemelhelft, en ligt ten noorden van storende lichtbronnen zoals steden, snelwegen en kassencomplexen. De in Nederland beste locaties zijn het strand, de Friese en Groningse Waddenkust, de Afsluitdijk, de Waddeneilanden en de zuidoevers van het IJsselmeer.
Lichtvervuiling in Nederland
Afbeelding 4
Lichtvervuiling bemoeilijkt het waarnemen van poollicht in Nederland. Alleen in de zwarte en donkerblauwe gebieden op het kaartje is zwak poollicht waarneembaar. Alleen de helderste poollichten, zoals dat van 13 maart 1989 (zie afbeelding 3d) zijn ook vanuit het centrum van de grote steden te zien.


Een waarnemingsverslag moet voorzien zijn van gegevens omtrent plaats, datum en tijdstippen, en waarnemingsomstandigheden. De waarnemer kan bij zijn beschrijving van het verschijnsel de opgetreden vormen benoemen aan de hand van de internationale codering van basisvormen (zie kader hieronder). De helderheid van poollicht wordt uitgedrukt in de volgende vierdelige schaal:
1 -- Als de melkweg. Kleurgewaarwording nauwelijks mogelijk, meestal is iets rood te onderscheiden;
2 -- Als ijle Cirruswolken, beschenen door de maan;
3 -- Als stapelwolken, beschenen door de maan;
4 -- Landschap verlicht zoals bij volle maan.

Basisvormen
Er worden internationaal negen basisvormen van het poollicht onderscheiden. Het meest karakteristiek van poollicht is evenwel de voortdurende verandering van vorm, zodat dikwijls meerdere basisvormen tegelijkertijd verschijnen of overgangsvormen te zien zijn.
Behalve de typologische veelvormigheid kan poollicht ook verschillende vormen van dynamiek vertonen. Stralen kunnen snel van helderheid wisselen, en gordijnen bewegen aan de hemel alsof zij door een zachte wind worden aangeroerd. Banden en stralen lijken de meest dynamische vormen te zijn. Voorts kan poollicht pulseren, waarbij de lichtsterkte snelle wisselingen ondergaat. Poollicht met sterke dynamiek wordt alleen gezien in gebieden rond de poollichtgordel.
De 9 poollichtvormen
Afbeelding 5
De negen basisvormen van poollicht.

Basisvormen poollicht (beschreven voor het noordelijk halfrond; voor het zuidelijk halfrond moet de toevoeging 'noordelijk' worden gelezen als 'zuidelijk')

  • G  glow
    Gloed. Lichtgloed aan de noordelijke horizon. Deze zal in de meeste gevallen het bovenste gedeelte zijn van een grotendeels onder de horizon liggende homogene boog, HA.
  • HA  homogeneous arc
    Homogene boog. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • RA  ray arc
    Boog met stralenstructuur. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • HB  homogeneous band(s)
    Homogene band(en). Gladde, min of meer scherp begrensde lichtbanden zonder lijn- of stralenstructuur en met zichtbare uiteinden.
  • RB  ray band(s)
    Banden met stralenstructuur. Lichtbanden die zijn opgebouwd uit min of meer scherp afgetekende stralen, en met zichtbare uiteinden.
  • D  draperies
    Gordijnen. Karakteristieke variant van banden met stralenstructuur waarbij deze in bochten of kronkels verschijnen waardoor ze een gordijnachtige vorm krijgen.
  • R  ray(s)
    Stralen. Losse stralen zonder samenhangende boog- of bandstructuur. Het kan voorkomen dat maar één straal te zien is.
  • S  surfaces
    Vlakken. Lichtende vlakken zonder structuur. Vaak als een 'achtergrondgloed' waarin ook  andere poollichtvormen verschijnen.
  • C  corona
    Kroon of corona. Als poollicht met stralenstructuren nabij het zenit verschijnt lijken de stralen door perspectiefwerking in één punt samen te komen.


Voorspellen van poollicht
Poollicht kan altijd voorkomen, als het maar donker is. Maar de waarschijnlijkheid dat het te zien zal zijn is niet altijd hetzelfde. Wij bekijken hier de kans op poollicht in Nederland in drie tijdsschalen: op jaarschaal, op seizoensschaal en op dagschaal.

  • Poollichtkans op jaarschaal
    De poollichtactiviteit is nauw verbonden met de zonneactiviteit. Die is niet constant, maar vertoont een regelmatige cyclus die elke elf jaar een maximum kent. Perioden met maximale zonneactiviteit waren er rond 1989, 2000 en 2012. In de jaren rond de maximale zonneactiviteit wordt vaker poollicht waargenomen dan tijdens de jaren rond een minimum.
  • Poollichtkans op seizoensschaal
    Hoewel poollicht in alle tijden van het jaar voorkomt is de kans om het te zien uiteraard groter in de seizoenen waarin het langer donker is. Er blijkt evenwel een verhoogde poollichtactiviteit te bestaan in de perioden waarin de aardse equator ongeveer op de zon gericht is, rond de equinoxen. Ruwweg kan aldus gesteld worden dat in het voorjaar en najaar de poollichtkans wat hoger ligt dan in de winter en (latent) in de zomer.
  • Poollichtkans op dagschaal
    De zonneactiviteit kent buiten de elfjaarlijkse cyclus geen regelmaat. Er kan dan ook geen enkele voorspelling worden gegeven van tijdstip en datum waarop een zonneuitbarsting zal plaatsvinden en poollicht kan optreden. Voor inzicht in de actuele poollichtkans kun je de volgende stappen ondernemen:
    Let op zonnevlekken.
    De poollichtkans is groter als duidelijke zonnevlekken te zien zijn, vooral op het midden van de zon en iets rechts daarvan;
    Volg het verloop van de zonneactiviteit via websites. Er zijn diverse websites die actuele meetgegevens van de zonneactiviteit en het aardmagnetisme tonen. Let daarbij met name op de zogeheten Kp-index. Dat is een graadmeter voor de verstoring van het aardmagnetisch veld, uitgedrukt in een 9-delige schaal. Als de Kp-index 7 of hoger is is er op dat moment een reëele kans op poollicht in Nederland.

Zonneactiviteit en aardmagnetisme
Afbeelding 6
In het midden de zon met enkele grote zonnevlekken. Links een registratie van diverse componenten van het aardmagnetisch veld gedurende een geomagnetische storm, rechts een diagram van drie-uurlijkse gemiddelden van de Kp-index.


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Current Solar Data from NOAA
Poollicht monitor
Space Weather


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1509
Nu lid worden
  • 23/2 14:23 Gert:
    Zowaar een hagelbuitje in IJsselmuiden en een ontlading boven Groningen
  • 23/2 14:10 Roland:
    Korrelhagel op het koufront momenteel!
  • 23/2 13:53 Pieter:
    Op de satelietbeelden van buienradar is goed te zien hoe de stormdepressie van oost Engeland de Noordzee op draait , Hier in Purmerend schijn nu de zon .
  • 23/2 13:47 Gert:
    Bomen omgewaaid op de a22 ( teletekst 730)
  • 23/2 12:09 Ko:
    Een vrijwel droge ochtend. Gaat het net als gister, alle regen in middag en avond?
  • 23/2 10:01 Gert:
    Iets te snel was al gemeld. Windveld komt zuidelijker dan 36 uur geleden werd verwacht. Past mooi bij de verschrijving die gistermiddag zichtbaar werd in de modellen
  • 23/2 10:00 Gert:
    Code oranje in West en Zuid Nederland
  • 23/2 09:48 Pieter:
    Opvallend dat open gebieden als de Wadden en het Ijsselmeergebied niet bij code oranje zijn opgenomen
  • 23/2 09:40 Edward:
    Code oranje wordt nu voor Z-H, N-H, Ut, Zld en N-B afgegeven.
  • 23/2 09:17 Pieter:
    In 2 dagen tijd al 35 mm opgevangen in Purmerend, net 5 km tegen wind gefietst, een flinke trap benieuwd hoe het vanmiddag los gaat !!
  • 23/2 08:58 Gert:
    We naderen de 30 over de laatste 36 uur
  • 23/2 08:47 Hans:
    REGEN! Volop! Viel er gisteren over het etmaal 14.4 mm, nu is er ook al weer ruim 9 mm gevallen. Wind nu ZW 4 Bft en de temp. is 8.7 graden
  • 22/2 23:38 Gerard:
    Uiteindelijk kwam de regen wat zuidelijker terecht dan de modellen aangaven. 100 km opschuiven is snel gebeurd. 8.5 mm in Schoorl tegen een verwachte hoeveelheid van 15 mm
  • 22/2 21:48 Jaap:
    Was van ca. 11:30 tot 16:00 in Zwolle. Daar steeds regen. In de trein erheen, begon het op de Veluwe te regenen, zag ik. Hier in De Bilt is het wat later begonnen. En hier tot nu toe steeds lange regenperioden. Tot nu toe hier ong. 15 mm. Weer zonloos, maar zacht: 10 gr.
  • 22/2 21:05 John:
    Overigens is de opbrengst vandaag tot nu toe, gekeken vanaf middernacht, 21 mm.
  • 22/2 20:35 John:
    10 mm gevallen tot 18 uur vanavond. Te Rijen. Daarna is het blijven regenen.
  • 22/2 19:29 Ko:
    Toch wederom de meeste regen in de donkere uren. De afgelopen twee uur al bijna meer gevallen dan vanmiddag.
  • 22/2 17:18 Bart:
    Mn hele postloop vandaag in de regen gelopen, moet zeggen dat dat wel lang geleden is.. Morgen weer maar dan wat heftiger(Haarlem), kan nog spannend worden...
  • 22/2 16:06 John:
    Ja Ko. zo kan dat gaan. Aanmaak van regen langs frontale zone. Grauw, winderig, zacht en aanhouden regen de laatste uren in het midden van Brabant.
  • 22/2 14:52 Gert:
    Hier nu 19mm
  • 22/2 14:10 Ko:
    Toch wel? Al een tijdje aardig wat regen ineens. Vanuit het niets op de radar.
  • 22/2 13:58 Frank:
    In zaandam/Westzaan aanvankelijk droog, maar tegen de middag inzettende regen, wind wzw 6 bf., sinds gisteravond 8 mm. neerslag.
  • 22/2 11:46 Ko:
    Van die verregende woensdag waar ze het over hadden komt hier niks terecht. Groot deel van de ochtend droog! Tot nu toe nog wel bewolkt.
  • 22/2 10:58 Gert:
    dauwpunten op het wad dalen wat ( zie Project Sylphide op de vWK-site) koufront blijkbaar gepasseerd
  • 22/2 08:31 Gert:
    11mm volgens de vantage pro
  • 22/2 07:53 Hans:
    Gisteren een mooie dag met 11 graden in de middag bij wat zon!
  • 22/2 07:52 Hans:
    Het (depressie)hek is van de dam. Ronduit herfstachtig weer hier in Enschede-W met regen en wind. Ruim 3 mm gevallen tot nu toe. Afgelopen nacht om 4.00 uur 11 graden, nu 9.7
  • 21/2 22:20 Jaap:
    in de avond weer wat regen. En de vooruitzichten zijn zeer nat.
  • 21/2 22:19 Jaap:
    Lente-achtig vandaag, vooral in de middag. Er was geregeld zonneschijn en de temp. was vanmiddag ruim boven de 10 gr. In de tuin gewerkt met zingende koolmezen, roodborsten en heggemussen om me heen. Begin april-gevoel. Dat kan natuurlijk niet zo blijven.
  • 21/2 20:49 Willem:
    spijkenisse. min temp 8,6 gr max temp 11.0 gr .hoogste luchtdruk 1016.6 laagste luchtdruk 1011.2 hpa . neerslagsoort regen, hoeveelheid 3.2 mm
  • 21/2 19:15 Gert:
    Harmonie pakt wat betreft de regen flink uit. Zie knmi guidance
  • 21/2 17:44 John:
    Een deel van het land mag rekenen op een behoorlijk aanhoudend regenachtig regime de komende 24 uur. Klassieke situatie met een slepend polair front boven ons land. Deze winter niet veel voor gekomen.
  • 21/2 11:10 Kees:
    Het lijkt donderdag een spannend dagje te worden, wat de wind betreft ! Vooral het noorden kan er flink van langs krijgen.
  • 21/2 10:05 Gert:
    Hans ik denk het wel. Hier nu weer flinke opklaringen
  • 21/2 09:19 Hans:
    Het is hier in Enschede-W al weer helemaal dicht getrokken. Hopen dat het tijdelijk is....
  • 21/2 08:38 Hans:
    Jaap: 2 zonloze dagen hier (zondag/maandag) Gelukkig kijken we nu weer tegen fletse zonneschijn aan...
  • 21/2 08:36 Hans:
    Mooie opklaringen in Enschede-W bij 7.7 graden en vrij veel sluierbewolking + contrails. Gisteravond is er hier 6 mm gevallen uit het koufront en de maxtemp. van maandag viel tegen middernacht met 10.6 graden.
  • 20/2 22:08 Jaap:
    We hadden in de afgelopen winter een aantal dagen, waarin het onbewolkt was, maar geheel zonloze dagen ook. Vandaag weer zo'n zonloze dag, met nu en dan motregen en vanavond tijdelijk intensievere regen. Zacht: max. 10 gr. min. 7 gr.
  • 20/2 21:12 Willem:
    de minimum temperatuur in spijkenisse vandaag 6,9 gr, maximum 10.0 gr , op 10 cm bedroeg de temperatuur 5.4 gr.er viel 2.8 mm regen .
  • 20/2 19:23 John:
    Inderdaad een overtuigend dagje grijze druilerigheid. Zo een dag tussendoor kan ik nog wel waarderen, maar het moet geen gewoonte worden.
  • 20/2 16:30 Kees:
    Somberheid troef hier in Best. Hoewel de zon pas rond 18.00 u. ondergaat, begint het nu al te schemeren.
  • 20/2 07:40 Hans:
    Er is tot nu toe alleen wat lichte motregen gevallen (<0.1 mm) hier in het enschedese. Temp. 7.2 en het lijkt nog zachter te worden...
  • 19/2 21:33 Willem:
    de max temperatuur in spijkenisse vandaag 8,6 gr,minimum temperatuur 2,9 gr. afgelopen nacht vorst aan de grond temp -1.5 gr
  • 19/2 09:53 Hans:
    Even heeft het wat gesputterd (<0.1 mm) en vanmorgen was er mooi morgenrood te zien. Er naderen wat strokerige neerslaggebiedjes. Actuele temp. is 4.5
  • 18/2 21:59 Jaap:
    Hier in het midden des lands vanmorgen aanvankelijk dichte mist, daarna nevelig en bewolkt en in de middag flinke zonnige perioden. Zacht, met een maximum dat aan de 10 gr. tipte.
  • 18/2 20:01 Gerard:
    In Schoorl wel wat kortdurende doorschemering van de zon meegemaakt, maar geen echte opheldering, van mist naar nevel en de nevel en stratus bleef overheersen.
  • 18/2 17:58 Hans:
    Vandaag toch weer een hele redelijke februaridag met 9.4 graden als maximum Bewolking/opklaringen en nu, om 17.57 uur vrij helder bij 8.1 graden.
  • 18/2 14:02 Gert:
    Ongetwifeld subsidentie in het hogedrukgebied
  • 18/2 12:02 Ko:
    Wel snel gegaan hoe de zon de dichte mist heeft opgeruimd.
  • 18/2 10:24 Ko:
    Het is hier bevorderd naar dichte mist.
Bekijk het archief
Do 23 februari 2017
Bezoekers online
Er zijn 69 gasten en 12 leden aanwezig: Ed, Edith, Evert, Ewald, Gerard, Gert, Hendrik-Jan, Henk, Pieter, Roland, Sjoerd, Walter
Inloggen