Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 13:05
    Enschede-W
    19,8°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Matige regenbui
  • 11:25
    Eesveen
    19,3°C
    (8/8) Geheel bewolkt
  • 10:00
    Eesveen
    17,6°C
    (8/8) Geheel bewolkt
  • 09:05
    Clinge het Zeegat
    17,1°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
    Lichte regenbui
  • 08:52
    Enschede-W
    17,5°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 07:54
    Clinge het Zeegat
    15,9°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 1 = Zwakke wind
  • 06:56
    Sluis
    15,0°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZZW
    Windkracht: 2 = Zwakke wind
  • 06:33
    IJsselmuiden
    15,9°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windkracht: 0 = Windstil
    Nevel
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Poollicht

Lichtverschijnselen in de hoogste lagen van de dampkring, de ionosfeer. De poollichtverschijnselen zijn geconcentreerd in de zogeheten poollichtgordels. Dat zijn ringvormige gebieden op hoge geografische breedten rond de magnetische noord- en zuidpool van de aarde. Daarom treedt poollicht voornamelijk boven 60 graden noorder- en zuiderbreedte op. Het wordt op de respectievelijke halfronden ook noorder- danwel zuiderlicht genoemd, of aurora borealis en aurora australis. Op de geografische polen (rond 90 graden NB en ZB) wordt het verschijnsel weer veel minder gezien.

Energie
Het poollicht wordt veroorzaakt door geladen deeltjes die bij uitbarstingen op de zon de ruimte in zijn geschoten. Als een wolk van deze deeltjes in de buurt van de aarde komt, worden de deeltjes door de krachtlijnen van het aardmagnetisch veld naar de noord- en zuidpool geleid waar zij in botsing komen met atmosferische stikstof- en zuurstofatomen. Die raken daardoor in aangeslagen toestand. Bij terugkeer in hun stabiele toestand komt de opgedane energie vrij in de vorm van licht. De lichtverschijnselen vinden plaats op minimaal ongeveer 100 kilometer hoogte en kunnen reiken tot 1000 kilometer hoogte. Poollicht treedt het meest frequent op in perioden van vergrote zonne-activiteit.
Kleuren van poollicht
Afbeelding 1
Poollicht en het ontstaan van kleuren op diverse hoogten in de atmosfeer


Op andere planeten van het zonnestelsel blijkt ook poollicht op te treden. Het verschijnsel is waargenomen bij Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Deze planeten hebben een atmosfeer waarin botsingen van geladen zonnedeeltjes met atmosferische gasatomen kunnen plaatsvinden.
Poollicht op Saturnus
Afbeelding 2
Poollicht op Saturnus


Poollicht in Nederland
Op het noordelijk halfrond ligt de gordel met de grootste poollichtfrequentie over de zuidpunt van Groenland, IJsland, Lapland en Nova Zembla. Nederland ligt in een marginale zone waar in gemiddeld één van de honderd gevallen het poollicht zichtbaar wordt. Het op zichzelf algemene verschijnsel is daarmee voor onze streken een zeldzaamheid. In jaren met verhoogde zonneactiviteit wordt het op 5 a 10 dagen in ons land gemeld. De meeste waarnemingen komen nog uit het noorden van het land. Slechts heel zelden is het poollicht zo sterk dat het ook vanuit de stad is te zien.
Poollicht in Nederland
Afbeelding 3
Poollichtopnamen in Nederland gemaakt.
Links: 17 maart 2015, rechtsboven: 17 november 1989, rechtsonder: 13 maart 1989


Waarnemen van poollicht
Poollicht is alleen 's nachts te zien. Het blauwe strooilicht van de zonbeschenen atmosfeer overstraalt poollicht aan de daghemel.
In de meeste gevallen is poollicht in Nederland maar heel zwak. Om het te zien moet je dan ook een locatie kiezen waar zo min mogelijk storende lichtbronnen zijn. De hemel moet vrij zijn van wolken, en het zicht moet goed zijn. Een atmosfeer met veel waterdamp of stof kan zwak poollicht al aan het gezicht onttrekken, ook als er geen wolken zijn. De beste waarnemingsplek heeft een vrij uitzicht op (in ieder geval) de noordelijke hemelhelft, en ligt ten noorden van storende lichtbronnen zoals steden, snelwegen en kassencomplexen. De in Nederland beste locaties zijn het strand, de Friese en Groningse Waddenkust, de Afsluitdijk, de Waddeneilanden en de zuidoevers van het IJsselmeer.
Lichtvervuiling in Nederland
Afbeelding 4
Lichtvervuiling bemoeilijkt het waarnemen van poollicht in Nederland. Alleen in de zwarte en donkerblauwe gebieden op het kaartje is zwak poollicht waarneembaar. Alleen de helderste poollichten, zoals dat van 13 maart 1989 (zie afbeelding 3d) zijn ook vanuit het centrum van de grote steden te zien.


Een waarnemingsverslag moet voorzien zijn van gegevens omtrent plaats, datum en tijdstippen, en waarnemingsomstandigheden. De waarnemer kan bij zijn beschrijving van het verschijnsel de opgetreden vormen benoemen aan de hand van de internationale codering van basisvormen (zie kader hieronder). De helderheid van poollicht wordt uitgedrukt in de volgende vierdelige schaal:
1 -- Als de melkweg. Kleurgewaarwording nauwelijks mogelijk, meestal is iets rood te onderscheiden;
2 -- Als ijle Cirruswolken, beschenen door de maan;
3 -- Als stapelwolken, beschenen door de maan;
4 -- Landschap verlicht zoals bij volle maan.

Basisvormen
Er worden internationaal negen basisvormen van het poollicht onderscheiden. Het meest karakteristiek van poollicht is evenwel de voortdurende verandering van vorm, zodat dikwijls meerdere basisvormen tegelijkertijd verschijnen of overgangsvormen te zien zijn.
Behalve de typologische veelvormigheid kan poollicht ook verschillende vormen van dynamiek vertonen. Stralen kunnen snel van helderheid wisselen, en gordijnen bewegen aan de hemel alsof zij door een zachte wind worden aangeroerd. Banden en stralen lijken de meest dynamische vormen te zijn. Voorts kan poollicht pulseren, waarbij de lichtsterkte snelle wisselingen ondergaat. Poollicht met sterke dynamiek wordt alleen gezien in gebieden rond de poollichtgordel.
De 9 poollichtvormen
Afbeelding 5
De negen basisvormen van poollicht.

Basisvormen poollicht (beschreven voor het noordelijk halfrond; voor het zuidelijk halfrond moet de toevoeging 'noordelijk' worden gelezen als 'zuidelijk')

  • G  glow
    Gloed. Lichtgloed aan de noordelijke horizon. Deze zal in de meeste gevallen het bovenste gedeelte zijn van een grotendeels onder de horizon liggende homogene boog, HA.
  • HA  homogeneous arc
    Homogene boog. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • RA  ray arc
    Boog met stralenstructuur. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • HB  homogeneous band(s)
    Homogene band(en). Gladde, min of meer scherp begrensde lichtbanden zonder lijn- of stralenstructuur en met zichtbare uiteinden.
  • RB  ray band(s)
    Banden met stralenstructuur. Lichtbanden die zijn opgebouwd uit min of meer scherp afgetekende stralen, en met zichtbare uiteinden.
  • D  draperies
    Gordijnen. Karakteristieke variant van banden met stralenstructuur waarbij deze in bochten of kronkels verschijnen waardoor ze een gordijnachtige vorm krijgen.
  • R  ray(s)
    Stralen. Losse stralen zonder samenhangende boog- of bandstructuur. Het kan voorkomen dat maar één straal te zien is.
  • S  surfaces
    Vlakken. Lichtende vlakken zonder structuur. Vaak als een 'achtergrondgloed' waarin ook  andere poollichtvormen verschijnen.
  • C  corona
    Kroon of corona. Als poollicht met stralenstructuren nabij het zenit verschijnt lijken de stralen door perspectiefwerking in één punt samen te komen.


Voorspellen van poollicht
Poollicht kan altijd voorkomen, als het maar donker is. Maar de waarschijnlijkheid dat het te zien zal zijn is niet altijd hetzelfde. Wij bekijken hier de kans op poollicht in Nederland in drie tijdsschalen: op jaarschaal, op seizoensschaal en op dagschaal.

  • Poollichtkans op jaarschaal
    De poollichtactiviteit is nauw verbonden met de zonneactiviteit. Die is niet constant, maar vertoont een regelmatige cyclus die elke elf jaar een maximum kent. Perioden met maximale zonneactiviteit waren er rond 1989, 2000 en 2012. In de jaren rond de maximale zonneactiviteit wordt vaker poollicht waargenomen dan tijdens de jaren rond een minimum.
  • Poollichtkans op seizoensschaal
    Hoewel poollicht in alle tijden van het jaar voorkomt is de kans om het te zien uiteraard groter in de seizoenen waarin het langer donker is. Er blijkt evenwel een verhoogde poollichtactiviteit te bestaan in de perioden waarin de aardse equator ongeveer op de zon gericht is, rond de equinoxen. Ruwweg kan aldus gesteld worden dat in het voorjaar en najaar de poollichtkans wat hoger ligt dan in de winter en (latent) in de zomer.
  • Poollichtkans op dagschaal
    De zonneactiviteit kent buiten de elfjaarlijkse cyclus geen regelmaat. Er kan dan ook geen enkele voorspelling worden gegeven van tijdstip en datum waarop een zonneuitbarsting zal plaatsvinden en poollicht kan optreden. Voor inzicht in de actuele poollichtkans kun je de volgende stappen ondernemen:
    Let op zonnevlekken.
    De poollichtkans is groter als duidelijke zonnevlekken te zien zijn, vooral op het midden van de zon en iets rechts daarvan;
    Volg het verloop van de zonneactiviteit via websites. Er zijn diverse websites die actuele meetgegevens van de zonneactiviteit en het aardmagnetisme tonen. Let daarbij met name op de zogeheten Kp-index. Dat is een graadmeter voor de verstoring van het aardmagnetisch veld, uitgedrukt in een 9-delige schaal. Als de Kp-index 7 of hoger is is er op dat moment een reëele kans op poollicht in Nederland.

Zonneactiviteit en aardmagnetisme
Afbeelding 6
In het midden de zon met enkele grote zonnevlekken. Links een registratie van diverse componenten van het aardmagnetisch veld gedurende een geomagnetische storm, rechts een diagram van drie-uurlijkse gemiddelden van de Kp-index.


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Current Solar Data from NOAA
Poollicht monitor
Space Weather


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1509
Nu lid worden
  • 29/6 14:12 Renťe:
    gisteren 34 mm afgetapt in Beilen en na 20 uur is er nog 4 mm bijgevallen
  • 29/6 13:04 Hans:
    Er valt nu een stevige bui boven Enschede-W bij 20 graden!
  • 29/6 08:55 Hans:
    Het werd op de woensdag nog wel 24 graden hier, maar het was geen lekkere warmte..
  • 29/6 08:54 Hans:
    Vanmorgen was het nevelig en klam met stratus. Zo-even 17.5 graden en geheel bewolkt.
  • 29/6 08:53 Hans:
    Hier in Enschede-W gisteren "maar"8.9 mm, elders in Overijssel 30 tot 40 mm plaatselijk..
  • 29/6 07:59 Frans:
    In Ouddorp ZH gisterennacht 2.5 mm, gisterenmiddag wat licht gespetter onder de 0,2mm. Droogte wordt vrij kritiek in de duinen, dus laten we hopen dat er morgen wat komt.
  • 29/6 07:02 Dick:
    Gisteren hier in Capelle aan den IJssel slechts 9 mm. Resultaat van een buitje midden in de nacht en een urenlang lauwwwarm regentje vanaf ongeveer 13.30.
  • 28/6 22:55 Jan:
    Workum noord 30mm
  • 28/6 22:02 Klaas:
    Extreme neerslag in delen van Friesland. Hier in Workum slechts 31 mm, maar Hallum ten noorden van Leeuwarden meldde 55 mm en tussen Burgum (60 mm) en Drachten viel in het dorp Opeinde liefst 83 mm (bron: Jelle Booi, betrouwbaar). Dat is de grootste junisom in Friesland sinds 29/30 juni 1997.
  • 28/6 21:09 John:
    In Rijen 7,5 mm. Uiteraard veel te weinig om de droogte echt aan te pakken.
  • 28/6 20:49 Kees:
    Hier in Eindhoven begon het aan het einde van de middag flink op te klaren. Dus toch nog enkele uren zon hier en bepaald geen einde aan de droogte in tegenstelling tot het noordoosten .
  • 28/6 20:27 Gert:
    25mm ondertussen
  • 28/6 20:01 Pieter:
    Hier in Purmerend hoofdzakelijk lichte regen vandaag totaal 8 mm, Wat opviel dat het vanmiddag een bijna warme regen was bij ca 20 C.
  • 28/6 19:35 Gert:
    21 mm vandaag met soms onweer. ( vp- meting)
  • 28/6 18:54 Ko:
    Breda slechts zo'n 8 mm. Beter iets dan niets. Met 46 mm is juni geen zeer droge maand meer. Nog maar zo'n 13 mm nodig tot de normaal, misschien lukt het nog morgen en overmorgen.
  • 28/6 17:37 Tonnis:
    In Biddinghuizen vandaag al ruim 40mm , droogte voorbij, het verhaal van neerslagtekorten klinkt voor mij voor dit gebied als onzinnig
  • 28/6 16:37 Kees:
    Hier in de regio Eindhoven valt het toch weer tegen met de hoeveelheid regen. Vandaag enkele korte plensbuien gehad, maar om een einde aan de droogte te maken, is nog veel meer regen nodig.
  • 28/6 15:54 Dick:
    Woudenberg krijgt ook aan regen wat de regio nodig heeft. Het valt bijtijde met bakken naar beneden.
  • 28/6 12:08 Ko:
    Dit keer wel een stevige bui. Plassen in de straten en het regent nog goed door.
  • 28/6 11:20 Ko:
    Breda nog zonloos vandaag. Er komt volgens de radar een volgende portie regen aan John maar ja, zo betrouwbaar zijn die rode plukken niet meer gezien de tegenvallers de laatste week.
  • 28/6 10:58 John:
    Tijdens wat bleke zon vanochtend voelde het erg zwoel aan.
  • 28/6 10:56 John:
    In Rijen alleen gisteravond wat gedruppel. Nog geen halve millimeter gevangen.
  • 28/6 08:35 Hans:
    Zo-even een stevige plensbui hier in Enschede-W
  • 28/6 07:49 Hans:
    Afgelopen nacht/vroege ochtend 1.2 mm, nu ook matige regen(bui) bij 17.1 graden. Gisteravond laat ook een bui en om middernacht kon ik 3.1 mm aftappen. Maxtemp. op dinsdag 22.7 graden.
  • 28/6 06:34 Gert:
    vannacht weinig neerslag gehad ondanks dat de modellen er voor gingen. Vandaag nieuwe kansen
  • 28/6 00:44 Gerard:
    Na de tennis verscheen er rond 21:40 een langzaam groter wordende regenboog aan de oostelijke hemel. Het leek erop dat we regen zouden krijgen in Schoorl, maar de neerslag bleef beperkt tot enkele druppels, blijkbaar verdampte vrijwel alles onderweg van wolk naar aardoppervlak. De "bui" trok niet alleen langs, maar ook over de waarnemer heen.
  • 27/6 23:12 Ko:
    Boven BelgiŽ was het nog aardig wat, richting NL inderdaad verbrokkelend. Als het de komende dagen ook steeds zo gaat .... :(
  • 27/6 23:03 John:
    Kanshebber? Kijken we naar dezelfde radar? Ik zie een sterk verbrokkelend beeld nabij Brabant en weinig compacts. Wel aanmaak van buien boven Gelderland. Dat kan wel eens verder uitgroeien en ook verder noordwaarts komen.
  • 27/6 21:55 Ko:
    Momenteel vanuit BelgiŽ een volgende kanshebber onderweg. Vandaag wel vrijwel bewolkt aangenaam weer. Voorlopig geen zomerse dagen meer.
  • 27/6 21:48 John:
    Een paar liter. Ik denk aan bakken water, liefst in fases, maar totaal minstens 40 mm in 24 of 48 uur.
  • 27/6 21:47 Joost:
    Wat ben ik blij met de 1,4 mm die is gevallen hier in Woensdrecht waar we wat regen betreft over het algemeen minder bedeeld worden.
  • 27/6 21:17 Jaap:
    we kunnen wel een paar liter gebruiken
  • 27/6 18:27 Gert:
    Hirlam en GFS komen met aardig wat neerslag ( 12 uur run)
  • 27/6 18:06 John:
    Het wordt puur geluk hebben en hopelijk een paar fikse buien precies over krijgen. Eenmaal dieper ik koele lucht neemt de kans hierop alweer af.
  • 27/6 18:05 John:
    Het was van zo weinig betekenis dat ik het hier niet eens durfde te melden. Verschijnselen van droogte nemen verder toe.
  • 27/6 16:24 Ko:
    En na 85 druppels hield het al weer op. Het schiet echt niet op zo!
  • 27/6 15:02 Ko:
    Het is hier lichtjes gaan regenen.
  • 27/6 11:50 Ko:
    Hoofdzakelijk bewolkt vanochtend, wachtend op de regen vanuit BelgiŽ.
  • 27/6 08:42 Hans:
    Veel cirrostratus (half bewolkt) bij 14.4 graden. Maandag 's middags mooi weer met zon/stapelwolken en nog 22.7 als maximum. Heldere maandagavond!
  • 26/6 17:10 Kees:
    Het werd in de loop van de dag steeds zonniger hier in Eindhoven. Een prima zomerdag met een draaglijke temperatuur.
  • 26/6 11:39 Ko:
    In Breda is het in 2 weken hard achteruit gegaan. Gras en bermen fors geel bruin gekleurd, alles dor en stoffig. Even volhouden nog, al morgen later op de dag wat regen volgens de app. Vanaf woensdag het grotere werk.
  • 26/6 09:51 John:
    Fijn Hans, hier in Rijen nog geen beginnende aanpak van de droogte. De motregenbutjes kregen het zand amper nat.
  • 26/6 09:02 Hans:
    Gisteren 4.3 mm afgetapt en vanmorgen al weer 4 mm in de meter. Het begin van de droogtedoorbraak is er. Maar de natuur komt nog veel te kort, dat moge duidelijk zijn...
  • 26/6 09:01 Hans:
    Dikke pakken stratocumulus langs de hemel maken het geheel bewolkt bij 16.4 graden in het enschedese. Soms lijkt het wat op te klaren en dat zal vandaag ook nog wel gebeuren en dan wordt het een heel redelijke dag.
  • 25/6 22:04 Jaap:
    Gisteren en vandaag af en toe van die stofregenbuitjes. Niet echt een aanval op de droogte. Neerslagtekort ook hier zeker 100 mm. Als het al wordt ingelopen, dan pas in augustus. Winderig vandaag en weinig zon, minder dan ons was beloofd in de verwachtingen. Max. 19 gr.
  • 25/6 21:27 Pieter:
    Door de bewolking en de wind opvallend kleine temp. verschillen tussen dag en nacht, In Den Helder slechts 0,8 C en Wijk aan zee slechts 1,0 C
  • 25/6 21:25 Pieter:
    Een dag met een herfstachtige sfeer met veel bewolking, klein beetje motregen en stevige westen wind, max 19 C, Van mij mag de zon weer gaan schijnen !!
  • 25/6 20:58 Jan:
    Afgelopen nacht 13,8 mm. in Buitenpost. Dit is goed voor de natuur.
  • 25/6 19:13 Sebastiaan:
    Filmpje Jan Buisman nav prijsuitreiking te zien op het forum. Het weer is toch vrij koel. Dus alle tijd om even te kijken.
  • 25/6 11:14 John:
    In Rijen is er 1,5 mm gevallen aan pruttelregen. Het is nog niet echt de klapper waar de natuur op wacht. Verdamping is in elk geval minder,
Bekijk het archief
Do 29 juni 2017
Bezoekers online
Er zijn 39 gasten en 4 leden aanwezig: Gerben, Herman, Jannes, Richard
Inloggen