Sinds 1974
Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie

De laatste weerflitsen

  • 12:04
    Eesveen
    20,3°C
    (8/8) Geheel bewolkt
  • 08:09
    Clinge het Zeegat
    17,5°C
    (8/8) Geheel bewolkt
    Windrichting: ZW
    Windkracht: 3 = Matige wind
  • 07:47
    Kerkrade
    16,8°C
    (4/8) Half bewolkt
    Windkracht: 0 = Windstil
    Neerslag, bereikt de grond niet
Advertenties
Weerspecialist Bakker & Co Het magazine voor weerliefhebbers Weerhuisje

Poollicht

Lichtverschijnselen in de hoogste lagen van de dampkring, de ionosfeer. De poollichtverschijnselen zijn geconcentreerd in de zogeheten poollichtgordels. Dat zijn ringvormige gebieden op hoge geografische breedten rond de magnetische noord- en zuidpool van de aarde. Daarom treedt poollicht voornamelijk boven 60 graden noorder- en zuiderbreedte op. Het wordt op de respectievelijke halfronden ook noorder- danwel zuiderlicht genoemd, of aurora borealis en aurora australis. Op de geografische polen (rond 90 graden NB en ZB) wordt het verschijnsel weer veel minder gezien.

Energie
Het poollicht wordt veroorzaakt door geladen deeltjes die bij uitbarstingen op de zon de ruimte in zijn geschoten. Als een wolk van deze deeltjes in de buurt van de aarde komt, worden de deeltjes door de krachtlijnen van het aardmagnetisch veld naar de noord- en zuidpool geleid waar zij in botsing komen met atmosferische stikstof- en zuurstofatomen. Die raken daardoor in aangeslagen toestand. Bij terugkeer in hun stabiele toestand komt de opgedane energie vrij in de vorm van licht. De lichtverschijnselen vinden plaats op minimaal ongeveer 100 kilometer hoogte en kunnen reiken tot 1000 kilometer hoogte. Poollicht treedt het meest frequent op in perioden van vergrote zonne-activiteit.
Kleuren van poollicht
Afbeelding 1
Poollicht en het ontstaan van kleuren op diverse hoogten in de atmosfeer


Op andere planeten van het zonnestelsel blijkt ook poollicht op te treden. Het verschijnsel is waargenomen bij Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Deze planeten hebben een atmosfeer waarin botsingen van geladen zonnedeeltjes met atmosferische gasatomen kunnen plaatsvinden.
Poollicht op Saturnus
Afbeelding 2
Poollicht op Saturnus


Poollicht in Nederland
Op het noordelijk halfrond ligt de gordel met de grootste poollichtfrequentie over de zuidpunt van Groenland, IJsland, Lapland en Nova Zembla. Nederland ligt in een marginale zone waar in gemiddeld één van de honderd gevallen het poollicht zichtbaar wordt. Het op zichzelf algemene verschijnsel is daarmee voor onze streken een zeldzaamheid. In jaren met verhoogde zonneactiviteit wordt het op 5 a 10 dagen in ons land gemeld. De meeste waarnemingen komen nog uit het noorden van het land. Slechts heel zelden is het poollicht zo sterk dat het ook vanuit de stad is te zien.
Poollicht in Nederland
Afbeelding 3
Poollichtopnamen in Nederland gemaakt.
Links: 17 maart 2015, rechtsboven: 17 november 1989, rechtsonder: 13 maart 1989


Waarnemen van poollicht
Poollicht is alleen 's nachts te zien. Het blauwe strooilicht van de zonbeschenen atmosfeer overstraalt poollicht aan de daghemel.
In de meeste gevallen is poollicht in Nederland maar heel zwak. Om het te zien moet je dan ook een locatie kiezen waar zo min mogelijk storende lichtbronnen zijn. De hemel moet vrij zijn van wolken, en het zicht moet goed zijn. Een atmosfeer met veel waterdamp of stof kan zwak poollicht al aan het gezicht onttrekken, ook als er geen wolken zijn. De beste waarnemingsplek heeft een vrij uitzicht op (in ieder geval) de noordelijke hemelhelft, en ligt ten noorden van storende lichtbronnen zoals steden, snelwegen en kassencomplexen. De in Nederland beste locaties zijn het strand, de Friese en Groningse Waddenkust, de Afsluitdijk, de Waddeneilanden en de zuidoevers van het IJsselmeer.
Lichtvervuiling in Nederland
Afbeelding 4
Lichtvervuiling bemoeilijkt het waarnemen van poollicht in Nederland. Alleen in de zwarte en donkerblauwe gebieden op het kaartje is zwak poollicht waarneembaar. Alleen de helderste poollichten, zoals dat van 13 maart 1989 (zie afbeelding 3d) zijn ook vanuit het centrum van de grote steden te zien.


Een waarnemingsverslag moet voorzien zijn van gegevens omtrent plaats, datum en tijdstippen, en waarnemingsomstandigheden. De waarnemer kan bij zijn beschrijving van het verschijnsel de opgetreden vormen benoemen aan de hand van de internationale codering van basisvormen (zie kader hieronder). De helderheid van poollicht wordt uitgedrukt in de volgende vierdelige schaal:
1 -- Als de melkweg. Kleurgewaarwording nauwelijks mogelijk, meestal is iets rood te onderscheiden;
2 -- Als ijle Cirruswolken, beschenen door de maan;
3 -- Als stapelwolken, beschenen door de maan;
4 -- Landschap verlicht zoals bij volle maan.

Basisvormen
Er worden internationaal negen basisvormen van het poollicht onderscheiden. Het meest karakteristiek van poollicht is evenwel de voortdurende verandering van vorm, zodat dikwijls meerdere basisvormen tegelijkertijd verschijnen of overgangsvormen te zien zijn.
Behalve de typologische veelvormigheid kan poollicht ook verschillende vormen van dynamiek vertonen. Stralen kunnen snel van helderheid wisselen, en gordijnen bewegen aan de hemel alsof zij door een zachte wind worden aangeroerd. Banden en stralen lijken de meest dynamische vormen te zijn. Voorts kan poollicht pulseren, waarbij de lichtsterkte snelle wisselingen ondergaat. Poollicht met sterke dynamiek wordt alleen gezien in gebieden rond de poollichtgordel.
De 9 poollichtvormen
Afbeelding 5
De negen basisvormen van poollicht.

Basisvormen poollicht (beschreven voor het noordelijk halfrond; voor het zuidelijk halfrond moet de toevoeging 'noordelijk' worden gelezen als 'zuidelijk')

  • G  glow
    Gloed. Lichtgloed aan de noordelijke horizon. Deze zal in de meeste gevallen het bovenste gedeelte zijn van een grotendeels onder de horizon liggende homogene boog, HA.
  • HA  homogeneous arc
    Homogene boog. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • RA  ray arc
    Boog met stralenstructuur. Boog aan de noordelijke hemel met kenmerkend donker segment eronder.
  • HB  homogeneous band(s)
    Homogene band(en). Gladde, min of meer scherp begrensde lichtbanden zonder lijn- of stralenstructuur en met zichtbare uiteinden.
  • RB  ray band(s)
    Banden met stralenstructuur. Lichtbanden die zijn opgebouwd uit min of meer scherp afgetekende stralen, en met zichtbare uiteinden.
  • D  draperies
    Gordijnen. Karakteristieke variant van banden met stralenstructuur waarbij deze in bochten of kronkels verschijnen waardoor ze een gordijnachtige vorm krijgen.
  • R  ray(s)
    Stralen. Losse stralen zonder samenhangende boog- of bandstructuur. Het kan voorkomen dat maar één straal te zien is.
  • S  surfaces
    Vlakken. Lichtende vlakken zonder structuur. Vaak als een 'achtergrondgloed' waarin ook  andere poollichtvormen verschijnen.
  • C  corona
    Kroon of corona. Als poollicht met stralenstructuren nabij het zenit verschijnt lijken de stralen door perspectiefwerking in één punt samen te komen.


Voorspellen van poollicht
Poollicht kan altijd voorkomen, als het maar donker is. Maar de waarschijnlijkheid dat het te zien zal zijn is niet altijd hetzelfde. Wij bekijken hier de kans op poollicht in Nederland in drie tijdsschalen: op jaarschaal, op seizoensschaal en op dagschaal.

  • Poollichtkans op jaarschaal
    De poollichtactiviteit is nauw verbonden met de zonneactiviteit. Die is niet constant, maar vertoont een regelmatige cyclus die elke elf jaar een maximum kent. Perioden met maximale zonneactiviteit waren er rond 1989, 2000 en 2012. In de jaren rond de maximale zonneactiviteit wordt vaker poollicht waargenomen dan tijdens de jaren rond een minimum.
  • Poollichtkans op seizoensschaal
    Hoewel poollicht in alle tijden van het jaar voorkomt is de kans om het te zien uiteraard groter in de seizoenen waarin het langer donker is. Er blijkt evenwel een verhoogde poollichtactiviteit te bestaan in de perioden waarin de aardse equator ongeveer op de zon gericht is, rond de equinoxen. Ruwweg kan aldus gesteld worden dat in het voorjaar en najaar de poollichtkans wat hoger ligt dan in de winter en (latent) in de zomer.
  • Poollichtkans op dagschaal
    De zonneactiviteit kent buiten de elfjaarlijkse cyclus geen regelmaat. Er kan dan ook geen enkele voorspelling worden gegeven van tijdstip en datum waarop een zonneuitbarsting zal plaatsvinden en poollicht kan optreden. Voor inzicht in de actuele poollichtkans kun je de volgende stappen ondernemen:
    Let op zonnevlekken.
    De poollichtkans is groter als duidelijke zonnevlekken te zien zijn, vooral op het midden van de zon en iets rechts daarvan;
    Volg het verloop van de zonneactiviteit via websites. Er zijn diverse websites die actuele meetgegevens van de zonneactiviteit en het aardmagnetisme tonen. Let daarbij met name op de zogeheten Kp-index. Dat is een graadmeter voor de verstoring van het aardmagnetisch veld, uitgedrukt in een 9-delige schaal. Als de Kp-index 7 of hoger is is er op dat moment een reëele kans op poollicht in Nederland.

Zonneactiviteit en aardmagnetisme
Afbeelding 6
In het midden de zon met enkele grote zonnevlekken. Links een registratie van diverse componenten van het aardmagnetisch veld gedurende een geomagnetische storm, rechts een diagram van drie-uurlijkse gemiddelden van de Kp-index.


Auteur: Peter Paul Hattinga Verschure

Zie ook:
Current Solar Data from NOAA
Poollicht monitor
Space Weather


12-05-2015 | Achtergrond_A_Z | 1509
Nu lid worden
  • 18/8 12:14 Gert:
    Sinds 10.30 schijnt af en toe de zon waardoor de 20c weer is gehaald
  • 17/8 22:12 John:
    In Rijen niet verder gekomen dan 3 mm. Nog flink opklarend in vroege avond.
  • 17/8 18:21 Hans:
    Een druilerige middag (4.2 mm) en in het begin van de middag kwam de temp. nog tot 21.5 graden. Momenteel grijs bij 19.2 graden en het is nu droog in Enschede-W
  • 17/8 16:20 Hans:
    In Ede-Zuid nu matige / zware regen...
  • 17/8 16:01 Gert:
    1.3mm augustus ruim onder normaal qua neerslag tot nu tor
  • 17/8 15:27 Dick:
    Woudenberg lichte regen. Totaal 4,2 mm.
  • 17/8 15:05 Ko:
    Breda tot nu toe 5 mm. Een volgende regen biedt zich nu aan.
  • 17/8 13:12 Joost:
    in Woensdrecht viel 3,2 mm regen. temp momenteel: 18 graden
  • 17/8 12:10 Herman:
    Wouw. Om 12:00 dagsom 5,6 mm neerslag na regen
  • 17/8 10:57 Kees:
    OP Op Texel regent het aardig door. Maar de temp valt best mee18 graden
  • 17/8 10:52 Hans:
    Er is 0.1 mm gevallen in Enschede-W. Regen stelt tot nu toe nog niet veel voor. Waarschijnlijk komt er nog wel een en ander bij vandaag. Afwachten maar....Temp. nu 18.8 graden.
  • 17/8 10:49 Ko:
    En het regent hier in Breda ook weer eens een keertje.
  • 17/8 10:30 Gert:
    De meting op Sylphide IJsselmuiden neerslag is een foutmelding is verholpen
  • 16/8 23:01 Ko:
    Vanochtend toen ik om 6:45 uur buiten kwam John.
  • 16/8 22:39 John:
    Ik ben benieuwd hoe laat Ko heeft gekeken naar eventuele mist. Hoewel de kans in zijn stad natuurlijk kleiner is dan in een dorp of open veld.
  • 16/8 11:26 Hans:
    Vanochtend eerst dichte mist in Ede-Zuid met zicht < 100 m, nu komt de zon er door.
  • 16/8 09:05 Ko:
    Hier helaas geen mist, ondanks de weerapp zegt van wel. Al meteen vrijwel helder vanaf vanochtend vroeg.
  • 16/8 08:09 Gert:
    Vanmorgen nevel en op afstand mistbanken. De nazomer is begonnen
  • 15/8 20:54 Gert:
    MAg er zijn Bert forse bui
  • 15/8 20:51 Bert:
    In Eerbeek wel een flinke onweersbui tussen 16:30 en 18:10 (zomertijd) met 22,2 mm volgens Hellmann (Davis 21,2 mm) en een hoogste rainrate van 195 mm.
  • 15/8 19:58 Gert:
    Althans lokaal
  • 15/8 19:58 Gert:
    Veel neerslag in het oosten
  • 15/8 17:35 Pieter:
    Vandaag brachten 2 buien in totaal 5 mm regen, verder zwoel weer , veel wolken, af en toe de zon;max 22 C in Purmerend
  • 15/8 16:29 Ko:
    Breda dus soms wel. Airco staat weer aan, ook gisteravond en vannacht toen het niet wilde afkoelen. Vies benauwd momenteel.
  • 15/8 15:55 John:
    Ik vind het buiten maar een stille kleffe bedoeling. Ben blij dat de zon niet schijnt. Dit alles te Rijen.
  • 15/8 13:04 Art Jan:
    hier net wat onweer op afstand nu helaas uitgedoofd kwik blijft steken op 18/19 graden
  • 15/8 12:43 Kees:
    In Eindhoven tussen 10 en 11 uur lichte tot matige regen. Geen onweer waargenomen (helaas).
  • 15/8 12:16 Herman:
    wOUW ,DAGSOM NEERSLAG OM 12:00 UUR 6.6 MM, geen onweer
  • 15/8 11:56 Hans:
    Zojuist een regenbui in Ede, ben zeer benieuwd of we hier op deze manier de 25C nog gaan halen vandaag
  • 15/8 09:51 Joost:
    Het zag er dreigend uit. De eerste golf met regen is gevallen Hier in Woensdrecht 1,2 mm regen. Volgens de Sylphidekaart is duidelijk te zien dat er ons nog wat te wachten staat. In Zeeuwsvlaanderen 4 mm. temperatuur 16,9 graden
  • 15/8 09:45 Ko:
    Het regent!
  • 15/8 09:00 Ko:
    Het begint hier steeds donkerder te worden. Er nadert een onweersbui.
  • 15/8 07:39 Gert:
    |Estofex. level 2 voor het oosten
  • 15/8 07:38 Gert:
    onweerscomplex ten zuidwesten van NL. Schat in MCS. Zal de komende uren wel wat inzakken om later weer actiever te worden
  • 14/8 18:49 Pieter:
    De Bilt heeft de norm voor "zomerse dag" net niet gehaald (24.1C ) maar het voelde wel als een zomerse dag, flink wat zon, een aangenaam ZO windje best aangenaam.
  • 14/8 18:43 Gert:
    Ook op diverse knmi stations 25 plus
  • 14/8 15:28 Gert:
    Op diverse vwk stations een zomerse dag
  • 13/8 18:40 Gert:
    Hier ook wee boven de twintig .
  • 13/8 17:21 Jaap:
    Ja, hoor, weer een 20+-er. Wat stapelwolken, maar ook veel zon ertussendoor.. De wind was zwak en soms tegengesteld aan de richting op enige hoogte. Droog tot nu toe.
  • 13/8 12:11 Joost:
    Hier in Woensdrecht een heerlijk zonnetje tussen de cumuli door. De temperatuur loopt snel op en tipte net even 22 graden aan. Barometer stijgend.
  • 13/8 10:53 John:
    Vannacht tijdelijk zeer dichte mist te Rijen. Vanochtend eerst zo goed als helder, maar na 09.30 uur ontstonden er snel overal lage cumuli. Intussen ligt de basis hoger en en overheersen de opklaringen.
  • 12/8 22:16 Jaap:
    En weer een 20+-er. In de morgen soms lichte regen, in de middag wat zon en stapelwolken en vanavond nog ťťn klein buitje. Niet veel wind, vnl. ZW.
  • 12/8 14:50 John:
    Rond 13.30 in Rijen geen motregen, maar een heus mals regenbuitje van 2 mm.
  • 12/8 13:53 Ko:
    Maar toch 3 mm opbrengst van de (mot)regen tot nu toe vandaag, inclusief de 1 mm van vannacht.
  • 12/8 10:53 John:
    Hele kleffe motregen in Rijen. Echt van de aanplakkende motregen waar je flink nat van wordt, terwijl de regenhoeveelheden toch weinig voorstellen.
  • 11/8 22:54 Jaap:
    Het kwik kwam ook deze vrijdag weer net boven de 20 gr. Nogal veel bewolking en een zwakke veranderlijke wind. Droog gebleven.
  • 11/8 11:12 John:
    In centraal Zwitserland en Wallis winters landschap vanaf 2000 meter door sneeuwval. Zo vaak gebeurt dat daar niet meer in tijdvak 15 juli-15 augustus. Vakantiegangers en wandelaars op die hoogte zullen wellicht verrast zijn.
  • 11/8 08:52 Gert:
    Ik bedoel bedekkingsgraad.
  • 11/8 08:51 Gert:
    De donderdag is droog verlopen . Brdekkingsgraad 5
Bekijk het archief
Vr 18 augustus 2017
Bezoekers online
Er zijn 43 gasten en 3 leden aanwezig: Gert, Henk, Martijn
Inloggen