|
Voor het eerst in het bestaan van deze website kunt u op de plaats waar normaal alleen nieuwsberichten staan, een geschreven opinie vinden van één van onze leden. Ad Vermaas beschouwt in onderstaand stuk de huidige discussie die plaats vindt over het laatst verschenen IPCC-rapport. Dit doet hij op persoonlijke titel, wat inhoudt dat dit niet een algemeen standpunt van de vereniging VWK vertegenwoordigt.
Klimaatwetenschap op glad of op smeltend ijs?
Ad Vermaas
Stel, u zou klimaatwetenschapper zijn. Hoe zou u zich dan voelen op een verjaardagsfeestje? Zo’n 2 maanden geleden, kort voor het begin van de klimaatconferentie in Kopenhagen, zou u volop in de belangstelling gestaan hebben. Klimaat was een hot item, zowel letterlijk als figuurlijk. Hoe anders is dat nu. In de beeldvorming is een klimaatwetenschapper plotseling veranderd in een broddelaar en een sjoemelaar, die de waarheid naar z’n hand probeert te zetten. En dat, terwijl er aan de feiten niets veranderd is. De gletsjers smelten nog altijd in versneld tempo af, en het zeeijs in het Noordpoolgebied wordt dunner en dunner. In grote delen van de wereld is het klimaat in de afgelopen 20 jaar aanzienlijk warmer geworden, met talloze negatieve effecten als gevolg, van zeespiegelstijging tot ontwrichting van ecologische systemen en van verdroging van landbouwgebieden tot het vaker optreden van modderstromen door plotselinge stortregens. Kortom, het klimaat verandert nog altijd in hoog tempo, maar de beeldvorming rond de klimaatwetenschap verandert nog veel sneller. Hoogtijd voor een analyse.
Feitelijk bezien lijkt de ophef over de fouten in het IPCC-rapport op een storm in een glas water. Het gaat immers om details. De fouten zijn hinderlijk en waren vermijdbaar, maar ze raken niet de essentie. Ze tasten de fundamenten van de klimaatwetenschap geenszins aan: het staat vrijwel onomstotelijk vast dat het in de meeste regio’s op aarde in de afgelopen decennia flink is opgewarmd, en de hypothese dat de opwarming grotendeels wordt veroorzaakt door de mens is nog altijd de meest waarschijnlijke. Het argument dat we nu een koude winter meemaken, snijdt geen hout: dat heeft te maken met de ligging van de druksystemen en niet met het klimaat. In Groenland, op Spitsbergen, de Noordkaap en in grote delen van Noord-Amerika is het juist een (heel) warme winter (zeker aan de westkust) en - ter illustratie - mogelijk is er straks in Vancouver een groot tekort aan sneeuw.Hoewel de broeikashypothese dus nog altijd staat als een huis, is de geloofwaardigheid van de klimaatwetenschap in het algemeen, en die van het IPCC in het bijzonder, wel degelijk aangetast. Je zou dit moddergooien kunnen afdoen als een heksenjacht van belangengroepen, vergelijkbaar met dat wat zich voordeed in de V.S. in de eerste jaren van de regering van Bush jr..
Maar er speelt ook nog iets anders: de beeldvorming rond het IPCC.
IPCC
In 1989 is het klimaatpanel IPCC opgericht door de Verenigde Naties omdat men zich realiseerde dat klimaatverandering ernstige en wereldomspannende gevolgen heeft. Nationale overheden alleen kunnen deze problemen niet oplossen. Broeikasgassen die worden uitgestoten in één deel van de wereld, beïnvloeden ook het klimaat elders. Vandaar dat alleen maatregelen op mondiale schaal effectief zijn. Het IPCC doet zelf geen onderzoek, maar het is een ontmoetingsplek van wetenschappers die hun (nieuwe) inzichten met elkaar delen. Op basis daarvan worden de rapporten geschreven. Niet alleen over de (onderbouwing van) de klimaatwetenschap zelf, maar tevens over de effecten, de risico’s en de mogelijke maatregelen die genomen kunnen worden om de gevolgen binnen de perken te houden. Met name op die laatste gebieden gaat het niet zozeer om harde natuurwetenschap, maar veeleer om (aanvechtbare) inschattingen. Door er met veel wetenschappers vanuit verschillende disciplines mee bezig te zijn, probeert men gezamenlijk tot een afgewogen beoordeling te komen.
IPCC en beleidsmakers
Omdat binnen het IPCC de kennis van zoveel wetenschappers is gebundeld, hebben beleidsmakers in de voorbije jaren veelvuldig gebruik gemaakt van de rapporten van het IPCC. Voor dat beleid, en om draagvlak voor de maatregelen bij de bevolking te creëren, was het nodig dat het IPCC eenheid uitstraalde en met één mond sprak. Die gewenste eenduidigheid lijkt aantrekkelijk, maar heeft ook twee keerzijden:1. het IPCC wordt daardoor nog meer een orgaan van anonimiteit en unanimiteit. Die anonimiteit maakt dat een fout in de marge afstraalt op de gehele organisatie.2. consensus mag dan van belang zijn voor de maatregelen en het draagvlak, maar het staat op gespannen voet met de wetenschapsbeoefening. Immers, wetenschappelijke vooruitgang wordt geboekt door openheid en confrontatie (van visies), en niet door isolatie en preoccupatie. Je ziet nu dat klimaatsceptici deze keerzijden gaan uitvergroten. Zij schilderen het IPCC af als een groot, anoniem monster, dat ons voorliegt door een doemscenario te verkondigen. In hun ogen is de broeikashypothese een geloof geworden, met de wetenschappers als missionarissen.Voorts stellen zij verongelijkt dat het IPCC de klimaatwetenschap heeft gemonopoliseerd, en dat ‘dissidente’ wetenschappers niet worden gehoord. Daarbij vermelden zij overigens niet dat sommigen van hen wel degelijk zijn uitgenodigd om hun gezichtspunten en argumenten in te brengen. Blijkbaar blijven zij liever aan de kant staan, terwijl ze wel doorgaan met het zaaien van twijfel.
Reactie IPCC onontkoombaar
Een dergelijke manier van imagobeschadiging blijkt heel effectief en het IPCC zal er dan ook niet aan ontkomen om deze acties te beantwoorden. Bijvoorbeeld door deze sceptici, in het openbaar, nationaal en internationaal, uit te nodigen in discussie te gaan met ‘gangbare’ klimaatwetenschappers. In ons land zou bijvoorbeeld de Koninklijke Academie van Wetenschappen dergelijke meetings kunnen organiseren. Hoe eerder dit soort controversen de wereld uit zijn, hoe beter. Het klimaatprobleem vraagt tenslotte om snel ingrijpen, en het draagvlak voor dergelijke maatregelen kan beter vandaag dan morgen worden (terug)-gewonnen.Wat die maatregelen betreft ligt de bal bij de politiek en de samenleving. De wetenschap draagt alleen de mogelijkheden aan. Het is aan de samenleving om keuzes te maken.Mijns inziens zou ook hier het voorzorgsprincipe moeten gelden. Als samenleving dekken we ons in tegen allerlei mogelijke risico’s, zelfs tegen calamiteiten die zeer onwaarschijnlijk zijn. Waarom proberen we dan ook niet om klimaatverandering tegen te gaan, wanneer voor meer dan 90% zeker is dat dit door de mens wordt veroorzaakt, terwijl de gevolgen zeer ingrijpend zijn? |
Home 
WEEReldnieuws 
