Afgelopen woensdag waren er geen zonnevlekken op de zon te zien. Een zonnevlekkenaantal van nul is het gevolg van het feit dat we tussen twee zonnevlekkenperiodes zitten: namelijk nummer  23 en 24.

De zon straalt nu perfect naar ons toe, zonder de verhinderingen die vaak zichtbaar zijn als donkere vlekjes, de magnetisch actieve gebieden: soms zo groot, dat ze zonder optische hulpmiddelen met het blote oog (verduisterglas, of zeer lage zon) zijn waar te nemen.

Zoals vrijwel algemeen bekend is, duurt een zonnevlekkencyclus ca. 11 jaar, van het ene maximum naar het volgende maximum en hetzelfde geldt uiteraard voor het minimum.

Dat we nu met de 24e cyclus gaan beginnen betekent nog niet dat we maar zo weinig cycli gehad hebben, maar wel dat de mensheid nog maar 23 cycli heeft gevolgd. Men heeft namelijk sinds 1755 pas interesse in en bewustzijn van de zonnevlekken en sindsdien is men dan ook begonnen met de waarnemingen daarvan.

Zonnevlekken zijn het gevolg van onstabiliteit in het magneetveld van de zon. Dat gecombineerd met de zonne-rotatie doet krachtige magneetvelden aan het oppervlak ontstaan en de daardoor ontstane zonnevlekken zijn kouder dan dan de rest van het oppervlak van de zon. Dat heeft tot gevolg dat ze donkerder zijn in het zichtbare deel van het stralingsspectrum van de zon en dat de totale lichtstraling ietsje afneemt. Door de enorm krachtige processen die plaats vinden in de vlekken, ontstaat er echter wel weer andere straling extra, zoals die in het golflengtegebied van het ultraviolet en de röntgenstraling.

Het is aan de plaats van de vlek op de zon af te lezen of de vlek behoort tot de aflopende of de opkomende cyclus: in de loop van een cyclus verplaatst de ontstaanspositie zich namelijk richting equator, zodoende zijn bij het aflopen van de zonnevlekkenperiode alle vlekken geconcentreerd in het midden. Van de volgende periode zullen de vlekken verschijnen aan de noord- en zuidpool van de zon.

Dat is ook te zien in de hieronder afgebeelde grafiek met het zogenaamde vlinderdiagram, waar de plaatsing van de zonnevlekken naar jaartal geschikt zijn (x-as of horizontale as) en naar locatie op de zon (y-as of verticale as); de laatste drie periodes zijn afgebeeld. Rode stippen zijn vlekken zuid van de evenaar en blauwe stippen zijn vlekken noord van de evenaar.

In de huidige overgang van de ene naar de andere periode kan men dus zowel bij de evenaar als bij de polen zonnevlekken te zien krijgen en in januari zijn ook inderdaad vlekken bij de polen en bij de evenaar zichtbaar geweest: de nieuwe  en de oude garde.

Het maximum van het zonnevlekkenaantal zal bereikt worden in 2012 of  2013. Het zal een ieder opvallen dat tijdens de vorige twee zonnevlekkenminima in Nederland elfstedenwinters waren. Die koudere winters zijn vaak ook waar te nemen in eerdere periodes van zonnevlekkenminima. Vaak wordt gedacht dat dat door verminderde zonne-instraling komt: dat lijkt niet juist, tenminste niet voor het verwarmende deel van het zonnestralingsspectrum, dat lijkt juist op zijn hoogtepunt tijdens zo'n vlekkenminimum er spelen echter ook andere factoren een rol die de hoeveelheid zonnestraling bepalen.

De onderstaande foto van de vlekvrije zon is genomen vanaf de SOHO-satelliet van NASA/ESA.